Hebt u te kampen met hypoglykemie?

EEN patiënt bezoekt zijn dokter om te klagen over zijn slechte gezondheid. Hij voelt zich uitgeput, zwak en heeft last van „duizelingen”. Hij is ook nerveuzer geworden, is de laatste tijd gauw geïrriteerd en ervaart sterke angstgevoelens. Soms klopt zijn hart te snel en breekt het koude zweet hem uit. Wat is er aan de hand?

Deze persoon is wellicht een van de duizenden lijders aan hypoglykemie, de medische aanduiding voor een „te laag bloedsuikergehalte”. De symptomen zijn echter zo gevarieerd dat de ziekte gemakkelijk voor een andere kwaal wordt gehouden, of, omgekeerd, dat de symptomen van andere kwalen er per abuis aan worden toegeschreven.

Maar wat is hypoglykemie precies en hoe kan ze met meer zekerheid worden vastgesteld? Wat zijn de oorzaken? En wat is er aan te doen?

Het lichaam heeft suiker nodig

Het lichaam heeft voor een gezonde werking een juiste hoeveelheid suiker nodig. Suiker verschaft energie aan de cellen van het lichaam. En wanneer de suikerconcentratie in het bloed (de bloedsuikerspiegel) wegens de een of andere oorzaak te laag is, ontstaat er voor het lichaam een noodsituatie en het reageert dienovereenkomstig.

De delen van het centrale zenuwstelsel — de hersenen en het ruggemerg — ondervinden ernstige gevolgen van een te laag bloedsuikergehalte. Zonder deze „brandstof” kunnen de hersenen niet functioneren en is er geen leven mogelijk.

Maar wat voor soort van suiker heeft het lichaam nodig? De bloedsuiker waarover wordt gesproken, is glucose — een andere soort van suiker als gewone kristalsuiker, onder andere slechts half zo zoet. Waaruit betrekt het lichaam zijn glucose, dat met de bloedstroom naar de lichaamscellen wordt vervoerd? Het lichaam verkrijgt zijn glucose uit koolhydraten — naast eiwitten en vetten een van de drie hoofdbestanddelen in de voeding die noodzakelijk zijn voor het leven.

Bepaalde koolhydraten zijn enkelvoudige suikers die na consumptie gemakkelijk in de bloedbaan worden opgenomen. Fructose, dat voorkomt in honing en vele zoete vruchten, is hier een voorbeeld van. Gewone kristalsuiker is ook een koolhydraat, maar moet door het lichaam worden afgebroken en omgezet in glucose.

Het lichaam vervaardigt ook glucose uit tal van andere koolhydraten, zoals men die aantreft in rijst, haver, wit en bruin brood, pruimen, enzovoort. Al deze voedingsmiddelen bevatten een hoog percentage koolhydraten. Andere koolhydraatrijke voedingsprodukten zijn maïs, aardappelen, bananen, appels, sinaasappels en grapefruits.

Symptomen

Hypoglykemie gaat van een aantal symptomen vergezeld. Het slachtoffer voelt zich wellicht zwak, heeft misschien last van een verhoogde bloeddruk en een versnelde hartslag, is nerveuzer dan anders, angstig gestemd, terwijl het zweet hem om onverklaarbare redenen uitbreekt. Hij kan ook last hebben van hoofdpijn, duizeligheid, gestoorde spraak, beven en een hongergevoel. Ernstige hypoglykemie kan stuiptrekkingen en coma, en, in ernstige gevallen, zelfs de dood tot gevolg hebben.

Dit betekent echter niet dat mensen die bepaalde van deze symptomen ervaren, ook aan hypoglykemie lijden. Er zijn tal van andere ziekten die tot dezelfde symptomen aanleiding geven. Bovendien is het mogelijk dat iemands bloedsuikerspiegel laag is en hij toch geen last heeft van hypoglykemie. Bij bloedproeven blijken zelfs enorm veel mensen op een lagere bloedsuikerspiegel uit te komen dan als „normaal” wordt beschouwd, zonder dat zij van enig hypoglykemie-symptoom last hebben.

De doktoren wijzen er tevens op dat er twee soorten hypoglykemie zijn. De meer gewone vorm staat bekend als functionele hypoglykemie en bestaat uit de overmatige reactie van het lichaam op het eten van voedsel. De andere vorm staat bekend als organische hypoglykemie en is het gevolg van een lichamelijke afwijking.

Functionele hypoglykemie

Een van de sleutels voor het vaststellen van functionele hypoglykemie, is gelegen in het beantwoorden van de volgende vraag: vallen de symptomen geregeld samen met het dieptepunt in de bloedsuikerspiegel, gewoonlijk drie tot vijf uur na het nuttigen van een maaltijd?

Om misverstand te voorkomen, is het van belang te weten dat bij een normaal persoon de hoeveelheid suiker in het bloed op diverse momenten van de dag variaties vertoont. De wisselingen zijn grotendeels afhankelijk van het voedsel dat men eet. Eten prikkelt de alvleesklier tot de produktie van insuline, een hormoon die het lichaam in staat stelt de suiker te „verbranden”, ofte wel om te zetten in energie.

Gewoonlijk neemt de hoeveelheid suiker (glucose) in het bloed een paar uur na een maaltijd toe, vooral wanneer dat maal veel koolhydraten bevat. Om dit tegen te gaan en het suikergehalte in het bloed tot een normaal niveau terug te brengen, scheidt de alvleesklier insuline af. Dank zij de werkzaamheid van deze insuline, is de suiker in het bloed na een paar uur weer tot een meer normaal niveau gedaald. Hierbij kan het echter gebeuren dat de bloedsuikerspiegel een tijdlang te sterk daalt, wanneer de alvleesklier wat meer insuline afscheidt dan nodig is. Dit is echter niet ongewoon en zal bij de meeste mensen niet met hypoglykemie-symptomen gepaard gaan.

Bij personen echter die lijden aan functionele hypoglykemie, is de alvleesklier overgevoelig voor koolhydraten en vervaardigt daardoor te veel insuline. Deze overproduktie brengt een te grote daling van het bloedsuikergehalte teweeg, met het gevolg dat de reeds eerder beschreven symptomen op gaan treden.

Hoewel het vaststellen van functionele hypoglykemie moeilijk is, houden de medische autoriteiten het bestaan ervan voor waarschijnlijk wanneer de volgende indicaties alle aanwezig zijn: (1) de patiënt heeft niet de hele dag last van de symptomen, maar deze treden geregeld drie tot vijf uur na een maaltijd op; (2) de symptomen vallen samen met het dieptepunt in de bloedsuikerspiegel; (3) het onaangename gevoel kan gedeeltelijk worden opgeheven door iets zoets te eten waardoor de bloedsuikerspiegel snel stijgt; en (4) het probleem kan worden opgewekt tijdens speciale proefnemingen, uitgevoerd door bevoegde artsen.

Hierbij zij tevens opgemerkt dat hoewel een te laag bloedsuikergehalte karakteristiek is voor hypoglykemie, een te hoog bloedsuikergehalte op suikerziekte kan duiden. Deze twee toestanden zijn echter niet noodzakelijkerwijs elkaars tegengestelden. Suikerzieken kunnen namelijk ook een aanval van hypoglykemie doormaken wanneer zij zich een te grote dosis insuline toedienen, of wanneer de insuline een sterker effect heeft dan de bedoeling was. Hierdoor wordt er te veel suiker „verbrand”, wat leidt tot een te laag bloedsuikergehalte en symptomen van hypoglykemie.

Verschillen

Hoewel proeven van groot nut kunnen zijn om te trachten vast te stellen of een patiënt lijdt aan hypoglykemie, mogen verschillen niet uit het oog worden verloren. Patiënten zijn mensen, en mensen zijn individuen. Geen twee zijn er precies gelijk, zoals wel blijkt uit het feit dat nauwelijks twee vingerafdrukken van de vier miljard mensen op aarde aan elkaar gelijk zijn! Wat dus normaal is voor een persoon, of wellicht voor honderd, hoeft niet normaal te zijn voor een ander.

Hoe lang duurt het bijvoorbeeld voordat de hartslag na 20 flinke sprongen tot normaal is teruggekeerd? Zelfs onder personen van gelijke leeftijd en met dezelfde conditie, zal dit uiteenlopen. Vanwege dergelijke lichamelijke verschillen zijn zelfs specialisten op het gebied van suikerziekte niet in staat eensluidend vast te stellen wat tot de vroegste tekenen van suikerziekte gerekend moet worden.

Met het oog op deze verschillen is het ook moeilijk om een bepaald bloedsuikergehalte als minimum voor elke situatie aan te geven. Of een bloedsuikergehalte te laag is, moet worden afgewogen tegen de gezondheidstoestand van de persoon, in samenhang met andere factoren.

Aan de oorzaken werken

Wat zijn de oorzaken van een te laag bloedsuikergehalte? Hoewel het probleem ingewikkeld is, zijn er bepaalde factoren ontdekt die ermee te maken hebben.

Een van die factoren is erfelijkheid. Bepaalde mensen worden geboren met een aanleg voor hypoglykemie. Een tweede factor is de totale omgeving waarin een persoon vertoeft, waartoe ook de dagelijkse spanningen en emotionele druk behoren waaronder hij verkeert. Te veel spanningen en emotionele problemen kunnen de weerstand van het lichaam tegen ziekten ondermijnen. Symptomen van hypoglykemie kunnen zich dan ook voordoen na periodes van zware of langdurige stress of emotionele moeilijkheden.

Een derde factor vormt de soort van voedsel die iemand eet. Men is het er algemeen over eens dat eiwitten, vetten, koolhydraten, en ook vitaminen, mineralen en water tot de noodzakelijke voedingsstoffen behoren. Ons lichaam is door de Schepper zo ontworpen dat het de grote verscheidenheid van voedingsmiddelen die in de schepping worden aangetroffen, tot zich kan nemen. Deze verschaffen bouwmaterialen voor groei en herstel, alsook brandstof voor energie.

De afgelopen tientallen jaren is er echter een opmerkelijke toename van het gebruik van „lege” voedingsprodukten waar te nemen, die weinig of geen voeding bevatten, maar vrijwel alleen calorieën, die iemand dik kunnen maken. Ook te veel suikers en zetmeel, in de vorm van snoepgoed en gebak, kunnen een overproduktie van insuline tot gevolg hebben, en dus een abnormaal laag bloedsuikergehalte, met kans op hypoglykemie-symptomen.

Ook het toegenomen gebruik van vele synthetische toevoegstoffen — zoals conserveermiddelen, kleur- en smaakstoffen — kan een factor vormen die tot het probleem bijdraagt. En het gebruik in de huidige landbouwmethoden van bestrijdingsmiddelen, die wellicht niet volledig van de gewassen verwijderd worden, vormt nog een onbekende factor in verband met de voeding.

Wanneer er symptomen van hypoglykemie optreden en deze niet aan een specifieke ziekte te wijten zijn, kunnen ze tot een minimum worden teruggebracht of volledig worden voorkomen door een uitgekiende voeding, die minder koolhydraten en meer eiwitten bevat. Bepaalde symptomen kunnen ook voorkomen worden door zorgvuldiger eetgewoonten, met de nadruk op produkten die rijk zijn aan essentiële voedingsstoffen. Natuurlijk is het in een geïndustrialiseerde samenleving niet altijd gemakkelijk om redelijk goedkoop aan zulke voedingsmiddelen te komen, maar de volgende suggesties van voedingsdeskundigen zullen hierbij zeker van nut zijn:

(1) Beperk, indien maar enigszins mogelijk, het gebruik van „veredelde” produkten, zoals witte suiker en wit meel.

(2) Gebruik voedingsmiddelen die zo weinig mogelijk toevoegstoffen bevatten, zoals kleurstoffen en conserveermiddelen.

(3) Eet, indien mogelijk, hoofdzakelijk voedselprodukten die aan bederf onderhevig zijn omdat ze geen conserveermiddelen bevatten, artikelen als vers fruit en groenten, liefst zo gevarieerd mogelijk. En maak uw groenten zo klaar dat de voedingsstoffen zoveel mogelijk behouden blijven.

(4) Gebruik, bij het eten van bevroren levensmiddelen, ook het vocht dat bij het ontdooien vrij komt, aangezien dat vaak nog veel voedingswaarde heeft.

(5) Vermijd een zwaar en constant dieet van „lege” voedingsmiddelen, zoals snoepgoed en frisdranken. Neem in plaats daarvan, indien enigszins mogelijk, natuurlijke zoete produkten en vruchtendranken.

(6) Zorg voor geregelde lichaamsbeweging, daarbij uw leeftijd en algemene gezondheidstoestand in aanmerking nemend.

Andere oorzaken

Natuurlijk zijn er nog andere oorzaken van hypoglykemie te noemen die niet het gevolg zijn van erfelijkheid, omgeving, spanning, het onvermogen van het lichaam om koolhydraten af te breken, of slechte voeding. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat een tumor in de alvleesklier dit orgaan tot een te hoge insulineproduktie aanzet, waardoor kans op een te lage bloedsuikerspiegel ontstaat. Bloedsuikerproblemen kunnen ook het gevolg zijn van stofwisselingsstoornissen tijdens een ziekte. Dergelijke vormen van organische hypoglykemie leiden soms tot spontane aanvallen, bijvoorbeeld ’s nachts of gedurende periodes van vasten.

Ook het overmatig gebruik van alcohol kan een oorzaak zijn. Wanneer iemand overmatig drinkt, is het mogelijk dat de lever beschadigd raakt, en dat orgaan speelt een belangrijke rol bij de verwerking van koolhydraten. Ook suikerziekte kan beginnen in de gedaante van hypoglykemie.

Soms zijn de symptomen van hypoglykemie veel milder. En dan is het moeilijk, zo niet onmogelijk, de werkelijke oorzaak te ontdekken.

Omdat de symptomen van hypoglykemie vele zijn, bestaat het gevaar dat men een gezondheidsprobleem te vlug aan hypoglykemie toeschrijft. En dit kan ook het geval zijn met doktoren die zich op dit terrein hebben gespecialiseerd. Of, zoals Dr. S. Walker uit Californië in Psychology Today opmerkte:

„De meeste hypoglykemie-artsen trachten oprecht hun patiënten op de best mogelijke manier te helpen, maar in elke praktijk die zich op één ziekte heeft toegespitst, bestaat het gevaar die ziektetoestand overal te zien.

Evenals allergologen eerst naar allergieën zoeken en psychiaters naar neurosen, zijn hypoglykemie-artsen er vaak op ingesteld een koolhydraat-afwijking te vinden en daar dan alles aan toe te schrijven.”

Door derhalve gezond oordeel te gebruiken met betrekking tot het voedsel dat wij eten, onszelf zoveel mogelijk te vrijwaren van te grote spanningen en emotionele problemen, en goede medische raad in te winnen, kunnen we er in allerlei opzichten toe bijdragen hypoglykemie te voorkomen of te bestrijden.

Bij dit alles is het echter goed in gedachten te houden dat niets in dit samenstel van dingen een blijvende verwijdering van ziekte of ziekte-oorzaken kan bewerkstelligen. Vandaar ook dat het van praktische wijsheid getuigt in verband met onze gezondheid niet te fanatiek te worden, of te denken dat er het een of andere „panacee” of geneesmiddel voor alle kwalen kan worden gevonden.

Natuurlijk is het zaak ons best te doen om ziekten te voorkomen, en indien we met een ziekteprobleem hebben te kampen, een zo goed mogelijke behandeling toe te passen. Maar slechts Gods voorzieningen in zijn nieuwe ordening zullen volledig een eind maken aan menselijke onvolmaaktheid en de daarmee gepaard gaande ziekten en dood. Laten zij die werkelijk naar een volmaakte gezondheid en een lang leven verlangen, hun voornaamste inspanning erop richten meer inlichtingen tot zich te nemen omtrent Gods nieuwe ordening en Zijn vereisten voor leven daar. — Openb. 21:5.