’s Werelds belangrijkste sportgebeurtenis
Wat trok meer kijkers dan het Eurovisie Songfestival? En was blijkbaar nog aantrekkelijker dan de eerste landing op de maan?
HET Nederlandse televisieblad Televizier meldde: „Als vandaag [1 juni] de vlaggen van zestien landen omhoog gaan ten teken dat de wereldkampioenschappen voetbal 1978 in Argentinië op het punt staan te beginnen, mag de kijker zich bewust zijn van het feit dat hij een minuscuul onderdeeltje vormt van een onvoorstelbare massa van 1 miljard mensen die op dat moment met hem meekijkt.”
Eén miljard personen! Van Hong Kong tot Alaska, van Helsinki tot Melbourne. Dat is een kwart van de wereldbevolking — bijna vijfmaal de bevolking van de Verenigde Staten! Of, zoals het Duitse blad Der Spiegel opmerkte: „Dat zijn meer mensen dan er ooit tijdens gebedstijd hun hoofd in de richting van Mekka hebben gebogen. En alle christelijke kerken bij elkaar hebben nooit zoveel gelovigen bij één gelegenheid naar hun altaren kunnen krijgen, zelfs niet met kerstmis.”
Ja, voetbal is verreweg de populairste sport ter wereld. Meer dan 200.000 personen hebben wel eens één enkele wedstrijd bezocht. „Er is nauwelijks een onderwerp in het land waar mensen zulke uitgesproken meningen over hebben”, aldus de Duitse Frankfurter Allgemeine Zeitung. En hetzelfde kan gezegd worden over Nederland.
Wereldtoernooi 1978
En zo was in juni 1978 de aandacht van honderden miljoenen voetbalfans gericht op Argentinië. Daar werden toen 38 wedstrijden gespeeld om te beslissen wie de Wereldcup, het symbool van internationale voetbalsuprematie, zou winnen. Elke vier jaar wordt het wereldtoernooi voetballen gehouden, telkens met een ander land als gastheer.
De FIFA (Federation Internationale de Football Association), is het overkoepelende orgaan voor het internationale voetbal en ook de organisator van het wereldtoernooi. Meer dan 140 landen zijn aangesloten bij de FIFA. De wereldkampioenschappen werden voor het eerst gehouden in 1930 en sindsdien zijn ze uitgegroeid tot de populairste sportgebeurtenis, met uitzondering wellicht van de Olympische Spelen.
Zestien landen slechts nemen deel aan het eindtoernooi, dat ze bereiken via daarvoor gespeelde selectiewedstrijden. De landen die bij de FIFA zijn aangesloten stellen een team samen uit de beste spelers van het land, die daarna gezamenlijk trainen om tot een eenheid te groeien en regionale beslissingswedstrijden spelen. Zo werden gedurende de afgelopen twee jaar 248 kwalificatie-wedstrijden tussen 95 landen gespeeld, die het totale veld van deelnemers verkleinden tot de 16 teams die in juni in Argentinië aan de WK (wereldkampioenschappen) deelnamen.
Gastland Argentinië had meer dan 8 miljard gulden ter beschikking gesteld om het wereldtoernooi te helpen organiseren. Vanuit zakelijk oogpunt bezien wellicht geen verkeerd besteed geld, gelet op de wereldwijde belangstelling. Tienduizenden voetbalfans van buiten Argentinië woonden de wedstrijden bij.
De voetbalkoorts steeg
Al vele maanden van tevoren herinnerden de Duitse radiostations hun luisteraars eraan dat ’nog maar 100 [of een ander aantal] dagen hen scheidden van de WK’. Bedrijven boden hun klanten bij de aankoop van bepaalde produkten een kans op het winnen van een volledig betaalde reis naar de wedstrijden in Argentinië. Ongeveer 150 fans uit Schotland maakten de tocht op ongewone manier — per onderzeeër.
Maar de overgrote meerderheid van de voetballiefhebbers zagen de wedstrijden natuurlijk op de tv. In Nederland werden gedurende de 25 toernooidagen zo’n 24 wedstrijden volledig en 14 in de vorm van samenvattingen uitgezonden, met daaraan gekoppeld nog allerlei nabeschouwingen en commentaren!
Tijdens de kampioenschappen in 1974 sloten fabrieken hun deuren, pasten religieuze organisaties hun bijeenkomsttijden aan, zakten in Rio de Janeiro de criminele activiteiten tot een absoluut dieptepunt, en verlieten in Zaïre buschauffeurs hun voertuigen toen hun nationale ploeg op het veld kwam. In Rome werden de onderhandelingen om de stervende regering nieuw leven in te blazen, tijdens de wedstrijden onderbroken.
Kennelijk hebben de wedstrijden voor velen ook een religieuze betekenis. De Newyorkse Times Magazine verklaarde: „Voetbal is in het naoorlogse Europa een soort nieuwe massa-religie geworden, met miljoenen die in de stadions om redding bidden en tientallen miljoenen die getrouw de diensten op de kleurentelevisie volgen.”
Maar net als religieus fanatisme gevaarlijk is en zelfs dodelijk kan zijn, geldt dit ook voor voetbal-fanatisme. Ze heeft niet alleen velen verhinderd aan gezonde geestelijke belangen en hoedanigheden te werken, maar heeft ook tot opstootjes, moorden en zelfs oorlog geleid.
Slechts een spel, of wat anders?
Voetbal wakkert soms de vlammen van het nationalisme sterk aan, met angstaanjagende gevolgen. Neem bijvoorbeeld wat er tijdens een wedstrijd in Lima (Peru) in 1964 gebeurde.
Zo’n 50.000 fans vulden het stadion. Laat in de wedstrijd leidde Argentinië met 1-0, toen Peru de gelijkmaker scoorde. De scheidsrechter keurde dit doelpunt echter af wegens een overtreding. De woedende, teleurgestelde fans kwamen in oproer; 328 mensen werden gedood en meer dan 1000 raakten gewond. „Een zware ijzeren deur voor de kleedkamer heeft waarschijnlijk het leven van de scheidsrechter en de spelers gered”, aldus de New York Times in een commentaar.
Hoe belangrijk is winnen en verliezen bij voetbal? Men gaat zich dat afvragen wanneer men beschouwt wat er gebeurde na een wedstrijd tussen Honduras en El Salvador. In juni 1969 speelden deze landen twee voorwedstrijden voor het wereldkampioenschap voetbal in 1970. ’Onvrede over de uitslagen van de wedstrijden is er de directe aanleiding toe geweest dat de gespannen situatie tussen El Salvador en Honduras zich heeft ontladen in een gewapend treffen’, aldus Keesings Historisch Archief van 25 juli 1969. Het Jaarboek 1970 van de Americana bericht dat er onder burgers en soldaten meer dan 2000 slachtoffers vielen.
Dit zijn weliswaar extreme voorbeelden, maar voetbal-geweld is beslist niet zeldzaam te noemen. In Groot-Brittannië zijn volgens één rapport één op de vier mannelijke fans ooit bij geweld betrokken geweest. Tevens zouden daar per week 100 fans wegens voetbal-vandalisme in de gevangenis belanden.
Het Britannica-Jaarboek 1975 erkende het bestaan van „de ongelukkige situatie van geweld op en buiten het veld”, en merkte verder op: „Men heeft greppels, hekken en andere versperringen toegepast om het geweld in te dammen.” Maar ondanks zulke maatregelen blijft geweld een kenmerk van vele voetbalwedstrijden.
Dat is echter niet alleen een probleem bij voetbal. „Als de instelling niet verandert”, zo waarschuwde een arts van een Amerikaans prof-basketballteam, „zullen we hetzelfde moeten gaan doen als in Zuid-Amerika; een hek aanbrengen en een gracht graven om de fans van de spelers weg te houden.”
Wat is de oorzaak van zulke problemen bij sport? Is er bijvoorbeeld iets fundamenteel verkeerds aan voetbal, waardoor wedstrijden soms zulke afschuwelijke gevolgen hebben?
Een aantrekkelijke sport
Wanneer men eenvoudig naar een voetbalwedstrijd kijkt, is het onbegrijpelijk dat de sport op zich oorzaak van moeilijkheden zou kunnen zijn. In principe is voetbal een eenvoudig, gezond spel. Elk team bestaat uit elf spelers, die tegen elkaar uitkomen op een veld dat gewoonlijk 105 meter lang en 70 meter breed is. Aan beide kanten van het veld staan de doelen, 7,3 meter breed en 2,4 meter hoog, voorzien van een net om de ballen op te vangen. De bedoeling is de bal voorbij de doelpalen te krijgen. Het elftal dat na 90 minuten spelen de meeste doelpunten heeft gemaakt, is winnaar.
De doelman is de enige speler die zijn handen mag gebruiken. De tien andere spelers van elk team mogen de bal slechts met hun voeten, hoofd of lichaam aanraken wanneer de bal in het spel is. Het gemak waarmee bekwame spelers met de bal aan hun voet kunnen lopen, hem nauwkeurig kunnen plaatsen of voor de doelman kunnen brengen, zonder hun handen te gebruiken, is opmerkelijk. Hoge ballen worden met de voet onder controle gebracht, en dan al dribbelend elke gewenste richting op bewogen, alsof de bal met een onzichtbare draad aan de voeten is bevestigd. En hoe fraai kan een hoge voorzet voor het doel door een krachtige kopstoot van een opspringende speler tot doelpunt worden omgewerkt.
Wat velen aan voetbal zo bijzonder aantrekkelijk vinden, is dat het niet zo gevaarlijk is als vele andere sporten. „Bij voetbal komt het meer op techniek en uithoudingsvermogen aan”, merkte een Amerikaanse vader op, die blij is dat zijn zoons liever voetbal spelen dan het Amerikaanse football. Natuurlijk blijft altijd het gevaar van verwondingen aanwezig, vooral wanneer men intensief speelt om ten koste van alles te winnen. Maar een sport als basketball is onder zulke omstandigheden net zo gevaarlijk. Gebruik derhalve uw gezonde verstand wanneer u speelt.
Nog een voordeel van voetbal is, dat personen van gemiddelde lichaamsbouw erin kunnen uitblinken. Pele bijvoorbeeld, die wordt beschouwd als de grootste voetballer aller tijden, is slechts 1 meter 75 lang en weegt maar 75 kilo. Bovendien is er nauwelijks enig materiaal nodig om voetbal te spelen. Een bal is al voldoende. Dus de kosten zijn minimaal.
Ook in de Verenigde Staten begint voetbal aan populariteit te winnen. Een menigte van 77.691 toeschouwers vulde vorig jaar augustus het Giants Stadion in New Jersey om naar een voetbalwedstrijd te kijken. Een belangrijke factor die tot deze vergroting van de populariteit heeft bijgedragen, zijn de vele beroemde spelers die, gelokt door de hoge uitkeringen, naar de Verenigde Staten zijn gekomen. De New York Cosmos betaalde de Braziliaanse Pele bijvoorbeeld 4,75 miljoen dollar om drie jaar te komen spelen, en Franz Beckenbauer, die Duitsland in 1974 naar het wereldkampioenschap voerde, kreeg 3 miljoen voor vier jaar. Wat echter nog meer beloften voor het voetbal in Amerika inhoudt, is het enthousiasme op amateurniveau. Zo’n 5000 high schools en 700 colleges hebben nu eigen teams.
Misschien behoort u wel tot de honderden miljoenen die zelf voetballen, wedstrijden bijwonen of er op de tv naar kijken. Heeft het een gezonde uitwerking op uw lichaam en geest? Hoe kunt u nadelige gevolgen vermijden?
[Kader/Illustratie op blz. 13]
Deelnemers aan de WK voetbal 1978
West-Duitsland Oostenrijk
Brazilië Schotland
Italië Nederland
Frankrijk Peru
Hongarije Argentinië
Polen Iran
Spanje Tunesië
Zweden Mexico