Hoe televisie kan schaden
ER IS een tijd geweest dat heel wat onderzoekers dachten dat televisieprogramma’s geen enkele blijvende nadelige invloed hadden. Een paar beweerden zelfs dat geweldprogramma’s van nut konden zijn als een soort van „uitlaatklep” voor opgekropte agressie.
Maar dat was toen er nog niet voldoende tijd was gepasseerd om het effect van jaren tv-kijken te analyseren. De resultaten van langdurige onderzoekingen stemmen thans unaniem met elkaar overeen dat tv bij onjuist gebruik schadelijk, zelfs zeer schadelijk, kan zijn.
De invloed
Nee, de bewering dat een continu dieet van gewelddadige, immorele en ontaarde tv-programma’s weinig of geen effect heeft, kan de toets van een kritisch onderzoek niet doorstaan. Zou dat wel zo zijn, en zou de tv geen enkele invloed hebben, waarom zouden bedrijven er dan miljoenen aan besteden om hun produkten en diensten op de tv te adverteren?
Deze adverteerders weten dat de televisie als communicatiemiddel een bijzonder diepgaande uitwerking heeft. Hun reclame bewerkt de menselijke geest zo dat mensen hun produkten gaan kopen. De zakelijke leiders van de wereld zijn niet zo simpel van geest om geld weg te gooien aan tv-reclame als deze weinig of geen uitwerking zou hebben.
Hetzelfde geldt voor de inhoud van tv-programma’s. Mensen die veel tijd beste den aan het kijken ernaar, zullen er onherroepelijk ten goede of ten kwade door worden beïnvloed.
Te zeggen dat een continu dieet van slechte tv-programma’s weinig effect heeft op de geest, is hetzelfde als te zeggen dat een constant dieet van slechte voeding weinig effect zal hebben op de gezondheid van het lichaam. Iedereen weet dat uw lichamelijke gezondheid voor een groot deel afhankelijk is van goede voeding. U zult uw gezondheid ruïneren als u lang achtereen slechte voeding nuttigt. Op dezelfde wijze is uw geestelijke gezondheid voor een groot deel afhankelijk van hetgeen waarmee u uw geest voedt. Te veel slecht geestelijk voedsel gedurende een lange tijdsperiode kan een nadelige uitwerking hebben op uw geest.
De feiten tonen aan dat hetgeen iemand op de tv ziet, onmiskenbaar op hem van invloed is. Het tijdschrift TV Guide erkende: „Hoewel een paar vroegere wetenschappelijke onderzoekers het denkbeeld opperden dat tv-geweld de kijkers wellicht zelfs minder agressief zou maken, doordat ze hun opgekropte agressie op een andere manier konden luchten, hebben de resultaten van latere onderzoekingen deze theorie tegengesproken.”
De vele kritiek op de televisie is daarom niet zonder reden. Er bestaat algemene bezorgdheid over de vervuiling van de geest, evenzeer als er oprechte bezorgdheid bestaat over de vervuiling van lucht, water en voedsel.
Ondanks deze bezorgdheid blijft echter het gestage dieet van slechte tv-programma’s doorgaan. Jongere kijkers zullen de opgetreden achteruitgang in programma’s wellicht niet opmerken, maar oudere kijkers kunnen een vergelijking maken. Schrijver M. Dean gaf hiervan een voorbeeld. Na een lange periode van afwezigheid was hij in Australië teruggekeerd. En in The Australian, een Sydney’s weekblad, schreef hij: „Na dertien jaar opnieuw de Australische televisie zien, is een slag in het gelaat van iemands aangeboren optimisme. Het is alsof Hans Andersen is teruggekeerd naar zijn kindervijver om te ontdekken dat het lelijke jonge eendje een nog lelijker zwaan is geworden.”
Natuurlijk zijn misdaad, geweld en immoraliteit niet door de televisie uitgevonden. De feiten tonen echter aan dat deze verschijnselen door de televisie worden verergerd. En dit geldt in het bijzonder in die landen waar de commerciële televisie de vrije teugel heeft, of waar de tv-censuur zeer vrijzinnig is, zodat er dingen worden vertoond die tien of twintig jaar geleden ondenkbaar zouden zijn.
Een van de manieren waarop tv schaadt
Slechte tv-programma’s kunnen in verschillende opzichten schade aanrichten. Zo kan de lichamelijke gezondheid eronder lijden.
Het Amerikaanse Medische Genootschap verklaart dat gewelddadige en ontaarde tv-programma’s bepaalde mensen lichamelijk ziek kunnen maken. Veel ondervraagde artsen zeiden dat de gevolgen van zulke programma’s in hun praktijk en ziekenhuizen merkbaar waren. En zo hebben ook meer dan 22.000 Californische artsen — de overgrote meerderheid in deze Amerikaanse staat — gezamenlijk een voor de rechtbank afgelegde verklaring ondersteund dat tv-geweld en tv-ontaarding „een gevaar voor de gezondheid” vormen. De emoties kunnen er op een verkeerde wijze door worden beroerd, met lichamelijke problemen als gevolg.
Een ander schadelijk aspect in verband met de gezondheid is dat tv-kijken niets van het lichaam eist. Langdurige periodes van inactiviteit zijn echter schadelijk voor de lichamelijke gezondheid. Gebrek aan lichaamsbeweging is een dodelijke dreiging. Veel mensen eten tijdens het kijken ook „tussen-door-maaltijden”, wat hun gewichtsproblemen nog vergroot.
De doktoren komen tot de ontdekking dat een groot aantal patiënten met trombose-problemen een lange geschiedenis van te veel tv-kijken achter de rug hebben. Een dergelijke aanhoudende periode van inactiviteit berooft de spieren van de onderste ledematen van voldoende beweging, in de vorm van wandelen en andere activiteiten. Met als gevolg dat zich in de dieperliggende aderen van benen en voeten bloedstolsels kunnen ontwikkelen, die dodelijk kunnen zijn.
Gebrek aan slaap is nog een ander schadelijk effect van te veel tv-kijken. De televisie heeft een soort van „hypnotische” werking, in die zin dat het kijken naar het ene programma vaak het kijken naar het andere programma uitlokt. Het gevolg is dat veel mensen tot laat in de avond blijven kijken. En aangezien ze er de volgende ochtend toch weer vroeg uit moeten om op tijd op hun werk te zijn, betekent dit verlies van slaap. Onvoldoende slaap vormt een ernstige bedreiging van de gezondheid.
Bovendien hebben bepaalde programma’s zo’n uitwerking op de geest dat men in bed lange tijd de slaap niet kan vatten. Nadat een groep werkers uit de Sovjet-Unie — waar de televisie onder staatstoezicht staat — op uitnodiging een rondreis door de V.S. hadden gemaakt, zeiden zij: „De televisie was nog een teleurstelling. We keken de eerste avond dat we daar waren, televisie en konden naderhand de slaap nauwelijks vatten vanwege alle doden die we hadden zien vallen.”
Moedigt de tv aan tot geweld?
Een ernstig gevolg van slechte tv-programma’s heeft te maken met geweld. Het blad TV Guide verklaart: „Een hoogleraar in de psychologie vatte onlangs de feiten samen met de woorden: ’Er bestaat weinig twijfel over dat de media door het vertonen van gewelddadig en misdadig gedrag agressie aan de kijkers „onderwijzen”’.”
Bij een typerend experiment kreeg één groep volwassenen tv-programma’s te zien die erop waren gericht goede betrekkingen tussen mensen aan te moedigen, terwijl een andere groep de gebruikelijke hoeveelheid geweld en ontaarding te zien kreeg. Aan het eind van de proefperiode waren, aldus de onderzoekers, de resultaten „ontstellend”. Zij die constant naar de slechte programma’s keken, raakten steeds vijandiger en agressiever. Ze betoonden zich humeuriger tegenover hun huisgenoten, minder verdraagzaam ten opzichte van hun kinderen en vertoonden over het algemeen een schadelijker gedrag.
In het rapport van een regeringsonderzoek in Canada wordt gesteld dat 20 percent of meer van de agressie en het geweld in de Canadese samenleving te wijten zou kunnen zijn aan de korte-termijneffecten van dergelijke tv-programma’s. En nog eens 10 percent werd toegeschreven aan lange-termijneffecten. Het rapport stelt: „Het zien van geweld verhoogt de agressie en kan tot gewelddadige handelingen aanzetten.” Het waarschuwde: „Zelfs al zou slechts een klein percentage van de kijkers tot geweld worden aangezet, dan zal onder een kijkerspubliek van 40 miljoen personen door één wrede scène toch nog heel wat schade worden aangericht.”
De onderzoekers achter dit rapport verwerpen ook het idee dat iemand door het kijken naar geweldprogramma’s „stoom kan afblazen”. In plaats daarvan, zo schrijven zij, „draagt het zien van geweld bij tot een latere toename van agressiviteit”.
Bovendien brengen zulke programma’s mensen in een geestelijke toestand waarin het voor hen moeilijk wordt verzinsel van werkelijkheid te onderscheiden. Toen bijvoorbeeld een patiënt in een psychiatrische inrichting een verpleger daar met een biljartkeu op zijn hoofd sloeg, was hij stomverbaasd dat de man bewusteloos neerviel en niet opstond. Op de televisie had hij de acteurs vaak weer onmiddellijk na een slag op hun hoofd zien opstaan.
Gevangenen hebben toegegeven ideeën voor misdaden tijdens het kijken naar de gevangenis-tv te hebben opgedaan. Een verrassende 90 percent verklaarde bij een onderzoek dat ze goede methoden hadden geleerd om hun misdaadtechnieken te verbeteren. Vier op de tien zeiden dat zij bepaalde misdrijven die ze eerst op de tv hadden gezien, al hadden uitgeprobeerd. Een van hen merkte op: „De tv heeft me geleerd hoe ik auto’s moet stelen, inbraken moet plegen, mensen moet beroven en zelfs hoe ik de zakken van een dronkaard kan rollen. . . . Iedereen neemt wat mee van wat er op de tv gebeurt.”
Het tolereren van geweld
Nog een grimmig gevolg van tv-geweld is opgemerkt door gedragsdeskundigen. Zij geloven nu dat een gestaag dieet van tv-geweld mensen niet alleen agressiever maakt, maar ook ongevoeliger voor het geweld dat tegen anderen wordt bedreven.
Rubriekschrijfster Harriet Van Horne schreef in de New York Post: „Er is iets vreselijks met gewone, nette mensen gebeurd. Iets beschamends en alarmerends.” Een grote groep mensen, zo schrijft zij, zal nu, wanneer iemand het slachtoffer wordt van geweld, „rustig blijven toekijken, zonder iets te doen”, alsof ze de tv aan hebben. Ze zullen geen vinger uitsteken en zelfs niet de politie bellen.
Natuurlijk zijn er altijd mensen geweest die niet bij dergelijk geweld betrokken willen raken. Maar heeft de tv het probleem vergroot? Harriet Van Horne komt tot de conclusie: „Geweld, pijn en dood schokken ons niet meer zoals ze eens deden. . . . Heeft twintig jaar tv-rommel de barmhartige Samaritaan in ons doen verschrompelen? Met tegenzin moet men antwoorden: Ja.”
Schade aan de gezinsverhouding
Nog een ander schadelijk gevolg is dat te veel kijken naar slechte tv-programma’s de gezinsverhouding kan schaden, En dat geldt trouwens voor het te veel kijken naar ongeacht welk programma.
Natuurlijk kan een gezin samen kijken, maar dat brengt de leden ervan nog niet geestelijk of emotioneel dichter tot elkaar. Veel gezinsleden geven toe dat ze zich verder van elkaar verwijderd voelen wanneer ze te veel tijd besteden aan tv-kijken. Er bestaat in veel gezinnen reeds een communicatiekloof en de televisie kan dat alleen maar erger maken. Sommigen beweren zelfs dat in veel huisgezinnen de tv de grootste oorzaak is van die kloof.
TV-kijken neemt niet alleen tijd weg die anders aan normale gezinsgesprekken besteed zou worden, maar maakt het voor sommige mensen ook moeilijker om met anderen contact te leggen. In het boek The Plug-in Drug wordt een vrouw aan het woord gelaten, die opmerkte: „Ik heb er na een paar uur tv-kijken moeite mee mezelf in beweging te brengen en met werkelijk bestaande mensen om te gaan. Het is gewoon moeilijk voor mij om van een tv-programma over te schakelen op een werkelijk contact met iemand anders. Ik denk dat dat komt doordat er voor het kijken geen enkele inspanning nodig is, terwijl de omgang met echte mensen altijd enige inspanning vergt. Hoeveel moeilijker moet het dan voor een klein kind wel niet zijn om die zelfde overgang te maken, vooral wanneer het elke dag veel naar de televisie kijkt.”
Maar al te veel tv-programma’s bieden ook een ontaarde kijk op het gezinsleven. In het blad El Nacional van Caracas (Venezuela) schreef José Ricardo Eliashev over twee tv-stations in particulier bezit, waarvan de programma’s zijn gevuld met „[onwettige] kinderen en onbekende vaders en broers”. In deze programma’s, zo merkte hij verder op, „zijn kinderen geen wezens die liefde en onvoorwaardelijke genegenheid verdienen, maar personen die door volwassenen worden gemanipuleerd en uitgebuit — gekidnapt, in de steek gelaten, verstoken of op andere manieren benadeeld”. Zijn conclusie luidde: „De gezinsstructuur, althans in christelijke termen, is volkomen vernietigd.”
En dat is een van de dingen die vooral godvrezende mensen verontrust. Zij maken zich er zorgen over dat veel tv-programma’s hoge morele maatstaven ondermijnen. De programma’s vergoelijken hoererij, overspel en homoseksualiteit, en vaak wordt er een atheïstisch standpunt gepropageerd.
In een redactioneel commentaar hierop stond in het bekende Amerikaanse weekblad U.S. News & World Report:
„Programmamakers mogen dan zelfs de meest banale tv-programma’s goedpraten met de woorden dat zij levend gevild zullen worden als ze het publiek niet geven wat het publiek schijnt te willen hebben. Maar ze zijn te laken. Ze zouden op zijn minst moed en verbeeldingskracht kunnen tonen door in overweging te nemen wat aan het kijkerspubliek vertoond moet worden, in plaats van met elkaar te wedijveren in gebeuzel en slechte smaak. . . .
Het Congres zou geen minuut rust hebben als een grote industrie een miljard dollar aan nog niet belaste winst in haar zak zou steken — zoals de commerciële tv-stations afgelopen jaar — en ondertussen onze rivieren en meren met haar afval zou bevuilen. Toch heeft noch het Congres noch de Media-commissie van de regering ook maar een wenkbrauw opgetrokken terwijl de commerciële tv-stations hun onbewerkte ’ontspannings’-afval in de Amerikaanse huizen spuien en onze geest vergiftigen.”
Maar de geestelijke vervuiling gaat voort. En nergens zijn de resultaten ongelukkiger en zelfs verwoestender dan in de geest van personen die er het minst tegen bestand zijn: die van de kinderen.
[Illustratie op blz. 9]
Te veel tv-kijken berooft ons van voldoende gezonde lichaamsbeweging en is gevaarlijk voor ons geestelijke en lichamelijke welzijn