Alcoholmisbruik — in welke mate een bedreiging?

Meer mensen dan ooit hebben problemen met alcoholische dranken. Tientallen miljoenen over de gehele wereld zijn dermate afhankelijk geraakt van alcohol dat hun leven erdoor verwoest wordt. Maar het is niet alleen hun eigen welzijn dat door alcoholmisbruik wordt bedreigd. Miljoenen anderen die zelf geen drankproblemen kennen, ondergaan toch zijdelings de invloed van de drankproblemen van anderen.

HET woord „misbruik” duidt op het verkeerde gebruik van iets dat in het leven van mensen wel een juiste plaats kan innemen. Moet het dan ook voor iedereen veroordeeld worden? Niet noodzakelijkerwijs.

Alcoholische dranken kunnen, mits in beperkte en bescheiden mate gebruikt, zonder enige schadelijke bijwerking worden genoten. Verandert dit gebruik echter door overmatigheid in misbruik, dan kunnen ze schadelijk en zelfs dodelijk zijn zowel voor de gebruiker als voor anderen.

Dat alcoholische dranken op zich niet veroordeeld hoeven te worden, blijkt wel uit de bijbel. Over God wordt gezegd dat hij voor de mensheid een toekomstige tijd van geluk zal bereiden en daarbij zal voorzien in „een feestmaal . . . van schotels rijk aan olie, een feestmaal van wijn” (Jes. 25:6). De Schepper zou wijn beslist niet als een symbool van geluk gebruiken, wanneer het voor de mens een verboden produkt zou zijn. Jezus Christus bereidde op een bruiloftsfeest „voortreffelijke wijn”, en toonde daarmee aan dat het in het leven van mensen een gepaste plaats kan innemen. — Joh. 2:1-10.

Wat is een alcoholicus?

De algemene voorstelling die men van een alcoholicus heeft, is die van iemand die dronken langs de kant van de weg ligt. Dat is echter meer uitzondering dan regel.

Men schat dat ongeveer 95 percent van degenen die met ernstige drankproblemen te kampen hebben, geen hopeloze gewoonte-dronkaards zijn, terwijl men ze evenmin wat persoonlijkheid betreft onder één noemer kan rangschikken. Ze vormen een doorsnee-verzameling van de menselijke maatschappij, van personen die uw buren zouden kunnen zijn, mensen met een normale baan, die voor hun huisgezin zorgen en kinderen grootbrengen.

Misbruikers van alcohol treft men bovendien aan in alle leeftijdsgroepen. De snelste toename vindt echter plaats onder jonge mensen en vrouwen, en helaas raken ook al erg jonge kinderen, nog onder de tienerleeftijd, bij dit alcoholmisbruik betrokken.

Natuurlijk hoeft iemand die bij tijd en wijle te veel drinkt, nog niet noodzakelijkerwijs een alcoholist te zijn. Hij kan bijvoorbeeld bij een bepaalde gelegenheid te weinig opletten, te veel drinken en de controle over zijn verstand verliezen. Daarna zal hij wellicht nooit meer op dezelfde onbezonnen wijze tot buitensporigheden vervallen.

Mensen met een bepaald drankprobleem hebben echter dit gemeen: ze zijn in meerdere of mindere mate afhankelijk van alcohol; ze willen niet zonder, en menen ook dat ze niet zonder kunnen. Wat ze ook gemeen hebben, is dat hun afhankelijkheid op een bepaalde wijze schade toebrengt aan hun leven — in emotioneel, lichamelijk, economisch of sociaal opzicht.

Een toenemende dreiging

Het tijdschrift World Health schrijft: „Bij elke schatting die men zou doen, zouden drankproblemen uit de bus komen als een van ’s werelds grootste oorzaken van gezondheidsmoeilijkheden.” Deze publikatie merkte verder op: „In de meeste delen van de wereld neemt de verspreiding van het probleem toe, soms met explosieve snelheid.”

In de Verenigde Staten zijn nu naar schatting 10 miljoen personen die afhankelijk zijn van alcohol, bijna 5 percent van de bevolking. De afgelopen jaren is er een toename van verscheidene miljoenen geweest. En daarnaast zijn nog eens miljoenen bezig onverstandige drinkgewoonten aan te kweken die gemakkelijk tot alcoholisme kunnen leiden.

In Nederland waren er in 1970 volgens een voorzichtige schatting 120.000 personen die kampten met alcoholproblemen. Dat zou neerkomen op iets minder dan één percent van de bevolking. Sindsdien is echter het alcoholverbruik per hoofd aanzienlijk toegenomen. Volgens cijfers in het Statistisch zakboek 1977 van het Centraal Bureau voor de Statistiek is de consumptie, berekend naar het gehalte aan pure alcohol, gestegen van 5,5 liter per hoofd per jaar in 1970 tot 8,5 liter per hoofd per jaar in 1976. Men spreekt nu over een aantal probleemdrinkers van tussen de 150.000 à 200.000.

Dat alcoholmisbruik het leven en geluk bedreigt, is zeker niet denkbeeldig, en bepaald geen grap. Een chauffeur die te veel op heeft, vormt een levensgevaarlijk element in het verkeer. De afgelopen zeven jaar zijn er in Nederland jaarlijks zo’n 350 mensen om het leven gekomen bij verkeersongevallen waarvan de oorzaak verband hield met alcoholmisbruik. Dat is ongeveer 12 percent van het aantal verkeersdoden. En zo’n 5000 personen per jaar lopen bij dergelijke verkeersongevallen verwondingen op (Stat. zakb.). In de Verenigde Staten is zelfs de helft van het aantal sterfgevallen in het verkeer aan alcoholgebruik toe te schrijven. De meeste Amerikaanse automobilisten die te veel op hadden, bleken bovendien geen personen die op een feestje een keer te ver waren gegaan, maar waren probleemdrinkers, mensen die van alcohol afhankelijk waren.

Bovendien is in de V.S. door onderzoeken komen vast te staan dat bijna twee derde van alle moorden en bijna een derde van alle zelfmoorden, alsook de helft van het aantal verbrandings- en verdrinkingsgevallen, verband houden met alcohol. Duizenden sterven daarnaast aan door alcohol veroorzaakte ziekten.

Drinken komt zo algemeen voor en schept zoveel problemen dat ongeveer één op de vijf ondervraagde Amerikanen verklaarde dat het ernstige moeilijkheden in zijn of haar gezin teweegbrengt. Sommigen gaan zozeer onder die moeilijkheden gebukt dat ze wel voor de terugkeer van een algeheel alcoholverbod zouden zijn.

Alcoholmisbruik bedreigt onschuldige mensen op nog een andere manier. Dr. F. Henn, hoogleraar in de psychiatrie aan de medische faculteit van de Universiteit van Iowa merkte op: „Bij onze onderzoekingen blijkt alcohol betrokken te zijn bij een groot aantal verkrachtingen en kindermishandelingen. Het is waarschijnlijk de meest voorkomende factor die bij al deze misdrijven om de hoek komt kijken.

Ongeveer één op elke tien arbeiders in de Verenigde Staten vertoont een bepaalde mate van alcohol-afhankelijkheid. Hetgeen voor de economie een verlies betekent van ongeveer 25 miljard dollar per jaar, veroorzaakt door ziekte, afwezigheid, slechte werkprestaties en ongelukken. „Overmatig drinken is verantwoordelijk voor meer verliezen in de industrie dan alle andere ziekten bij elkaar”, aldus U.S. News & World Report.

In de Sovjet-Unie herinnert de pers haar lezers er voortdurend aan dat een groot deel van de misdrijven, de verkeersongevallen, echtscheidingen, gevallen van ziekteverzuim, jeugdmisdaden en verdrinkingsgevallen aan alcoholmisbruik kunnen worden toegeschreven. De regering heeft de prijs van alcoholische dranken verhoogd om te pogen het rijzende getij van alcoholisme te keren.

Alcoholisme wordt tevens beschouwd als het grootste binnenlandse probleem van Frankrijk. Een rechter in de stad Lille merkte op dat de meest gehoorde klacht van vrouwen die een echtscheiding zochten, was dat hun man dronk. In Brest, verklaarde een politiecommissaris: „Ik heb zoveel alcoholisme gezien dat ik er een trauma van heb gekregen — en onherroepelijk moet ik dan denken aan alle gevallen die ons nog door de vingers glippen.” Zestig percent van de arbeidsongevallen in het land worden toegeschreven aan alcoholmisbruik.

In een Zuidamerikaanse staat noemde een hoge functionaris alcoholmisbruik „de grootste sociale ziekte” van zijn land. En uit land na land komen soortgelijke berichten.

Er bestaat derhalve geen twijfel over dat grote delen van de wereld geteisterd worden door een behoorlijk omvangrijke plaag van alcoholmisbruik. Maar hoe en waarom wordt iemand een alcoholist? Wanneer kan men zeggen dat iemand bezig is afhankelijk van alcohol te raken of reeds is? Hoe kunnen mensen met ernstige drankproblemen worden geholpen?