Druivenoogst op het eiland Kreta
Zoals verteld aan Ontwaakt!-correspondent in Griekenland
„OPSTAAN! Vlug! De anderen zijn al op pad en dan kunnen we ze niet meer bijhouden”, riep mijn moeder.
Het was vroeg in de ochtend, nog in het schemerduister voordat de zon opkomt. Maar, inderdaad, het hele dorp was al uit de veren en te voet op weg langs de smalle landwegen van mijn geboorte-eiland Kreta — lange rijen snel en opgewekt lopende mensen.
Ik herinner me nog hoe ik met een sprong uit bed was en naar de deel rende van ons kleine boerderijtje om mezelf te wassen. Daarna klom ik op onze jonge ezel en haastte me om me bij m’n dorpsgenoten te voegen. Maar waarom al die haast?
Oogst! Het moment van de druivenoogst was aangebroken, een periode van activiteit en vreugde voor alle bewoners van mijn kleine dorpje, een tijd voor het oogsten van de vruchten van een heel jaar hard werken. Het was de maand september, de maand van de druivenoogst.
Naarmate we in de buurt van onze wijngaard kwamen, zagen we onze dorpsgenoten al her en der werkzaam in de andere wijngaarden. Een zwerm bijen leek het wel, opgewekt bezig rijpe trossen te vergaren.
In de loop van de dag steeg de zon hoger en hoger, maar onder onze strooien hoeden hadden we geen last van zijn stralen. Vrolijke kreten, gelach en gezang vulden de lucht. Tussen de ranken door bewogen zich de slanke gestalten van de jonge meisjes, die met scherpe mesjes de trossen rijpe, witte vruchten lossneden en in de gereed staande manden wierpen.
Mannen droegen de volle manden op hun schouders weg en ledigden ze boven grote linnen doeken, waaromheen groepen vrolijk pratende vrouwen zaten geschaard, die de trossen ontdeden van rotte druiven, bladeren en takken, ze tot kleinere omvang versneden en dan weer in de manden terugdeden.
Andere mannen namen vervolgens deze gereinigde druiven en stortten ze in grote vaten waarin zich een oplossing van loog bevond, afgedekt door een dun laagje olijfolie op het oppervlak. Vandaar namen zij de druiven mee naar een open plek en spreidden ze uit om in de brandende septemberzon te drogen, zodat ze tot rozijnen zouden verschrompelen.
De ochtend ging snel voorbij, nog verhaast door de opgewekte stemming waarin iedereen verkeerde, en voor we er erg in hadden, was de zon tot het midden van de hemel opgeklommen — tijd voor de middagpauze onder een olijfboom aan de rand van het veld. Wat genoten we van het meegebrachte voedsel en het koele water uit de aarden kruik, heerlijk rustend in de koelte van de schaduw! Daarna hervatten we met hernieuwde kracht en ijver ons werk, waar we tot laat in de avond mee voortgingen.
De druivenoogst
Zoals reeds gezegd, is de tijd van de druivenoogst hier op het eiland Kreta een tijd van grote blijdschap en — zoals u zult hebben bemerkt — ook van grote activiteit en inspanning. Ze begint al vroeg in augustus met het rijp worden van de eerste trossen, die we het liefst zo vers van de struik eten. Iets later, tegen het eind van augustus, vindt het eerste deel van de echte oogst plaats. Dan verzamelen we de rode druiven, bestemd voor die heerlijke rode wijn die volgens traditie in elk gezin van het dorp wordt bereid.
De trossen gaan in manden en dan (meestal op de rug van jonge ezels) van de wijngaard naar de wijnpers die bij elk huis staat, om daar barrevoets door arbeiders te worden getreden. Bent u toevallig in die tijd als toerist op ons eiland, dan kan u de verrassende eer te beurt vallen aan dit werk te mogen meedoen.
Eén moment echter! Vóór het treden wassen de boeren altijd eerst hun voeten, en van de toeristen wordt hetzelfde verlangd. Dan pas mogen ze aan deze aangename bezigheid deelnemen.
Van de vloeistofkuipen gaat de „most”, het ongegiste druivesap, in grote houten vaten om te gisten en aldus te veranderen in die heerlijke, robijnrode wijn die hier in de meeste huizen op Kreta een onmisbare aanvulling vormt op de maaltijden. De verwerking van de druiven is daarmee echter niet ten einde.
Niet alle most wordt gebruikt om wijn van te maken. Een gedeelte is bestemd voor de bereiding van diverse soorten zoetwaren — druivengelei bijvoorbeeld. Van onze wijn bereiden we ook een prima natuurazijn, die uitstekende diensten bewijst bij het koken. En verse druivebladeren gevuld met rijst en fijngehakt vlees vormen een smakelijk gerecht.
De dorpelingen maken zelfs gebruik van het residu, de pulp of „druivemoer”, die overblijft nadat het sap uit de druiven is getreden. De pulp wordt gebruikt als veevoer of meststof. Poëtischer is echter de verwerking ervan tijdens een nog verrukkelijker onderdeel van de oogsttijd. In oktober of november is dat, wanneer het „brouwen” van de pulp in een feestelijke omlijsting geschiedt.
Volgens het traditionele boerengebruik vindt het brouwen plaats aan de rand van het dorp, in grote ketels boven ruw aangelegde stookplaatsen van grote keien; de ketels gaan vol pulp en worden kokendheet gestookt. Dat gebeurt bij het vallen van de avond, wanneer de dorpelingen zich rondom de vuren verzamelen en genieten van de warmte die de kilte van de herfstavond verdrijft.
Er wordt gegrapt en geschertst en er komen verhalen los die duidelijk tot de verbeelding spreken van de jonge kinderen, die als in betovering zitten te luisteren. Wanneer we honger krijgen, genieten we van de heerlijke aardappels die in het houtskool van het vuur zijn gepoft. Het wachten van de mannen wordt echter beloond met een smakelijke dronk van het eerste distillaat uit de ketels — een zeer sterke drank die de Kretenzers tsikudia noemen.
En zo eindigt een jaar van hard werken, inspanning en onderlinge samenwerking met deze feestelijke gebeurtenissen. Het werk was in januari begonnen, met het snoeien en wegsnijden van de oude scheuten, om de nieuwe, vruchtbaardere scheuten betere groeimogelijkheden te geven. Daarna kwam het spitten en schoffelen, wat tot maart doorging, totdat de wijnranken begonnen te bloeien.
Later, toen de vruchten stevigheid kregen, werden overbodige scheuten weggesnoeid om nodeloos verbruik van plantesappen te voorkomen en op die wijze een overvloediger oogst te krijgen. Ondertussen werd er tevens aandacht geschonken aan irrigatie, bemesting, zwavelbehandelingen, besproeiing en het leiden van de wijnranken.
Het weer kan een groot gevaar voor de oogst opleveren. In de bloesemtijd is vorst bijvoorbeeld een ramp. En ook vereisen aanvallen van diverse soorten ziekten, sprinkhanen en wespen constante waakzaamheid.
Maar degenen die hard hebben gewerkt om voor hun druiven te zorgen, hebben daar geen spijt van wanneer zij ten slotte hun moeite beloond zien met een grote hoeveelheid rijpe druiven en zich met de hele dorpsgemeenschap verheugen in de vreugde van de oogsttijd.
[Kaart op blz. 21]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
TURKIJE
GRIEKENLAND
KRETA
LIBIË
Middellandse Zee
EGYPTE