Overleving in de wildernis
Door Ontwaakt!-correspondent in Rhodesia
DE MAN was gestrand in een verlaten deel van de Arizona-woestijn, zonder voedsel, zonder water, en op kilometers afstand van hulp verwijderd. Zou hij in leven blijven? Zou ú in zijn situatie in leven zijn gebleven?
Het kostte hem acht dagen om hulp te bereiken, in welke tijd hij 240 kilometer aflegde, voor het grootste deel tijdens de heetste gedeelten van de dag, bij temperaturen die soms opliepen tot 49 °C boven nul en de laatste paar kilometer zelfs kruipend en volledig naakt. De hitte en het totale gebrek aan water hadden hem zo uitgedroogd dat hij 25 percent van zijn gewicht had verloren, ofschoon een verlies van 10 percent vaak al dodelijk is. Na redding bleek zijn bloed zo dik te zijn dat de wonden op zijn handen en knieën pas begonnen te bloeden toen hij een grote hoeveelheid water had gedronken.
Wat is uw gevolgtrekking uit deze ervaring? Kan men alles overleven wanneer men maar ’de wil’ heeft om te leven? Wel, na dit bovenstaande verhaal stond in een boek betreffende „overlevingstraining”: „Hij had niets goed gedaan, geen overlevingstraining gehad. Maar hij wilde in leven blijven en bleef in leven . . . Ongetwijfeld zult u nog andere verhalen over even barre verschrikkingen tegenkomen . . . Neem ze niet tot leidraad.” Waarom niet? Omdat de voorbeelden van mensen die dank zij niets anders dan hun wilskracht onder barre omstandigheden in leven zijn gebleven, toch afgewogen moeten worden tegen die van al die mensen die onder dezelfde omstandigheden niet in leven zijn gebleven, maar dat wel hadden gekund, wanneer ze maar anders gehandeld hadden.
’Maar waarom zou ik me daarin verdiepen?’ is misschien uw reactie.
Ieder van ons
De meeste mensen die in steden of dorpen wonen, zijn zich er weinig of niet van bewust dat er op aarde grote gebieden zijn, waar een luttel defect aan de auto, een klein ongelukje of een verkeerde weg inslaan, de dood kunnen betekenen — in het oerwoudgebied van de Amazone of op de bevroren toendravlaktes van Alaska — maar soms ook in landen die toch behoorlijk dicht bevolkt zijn.
Neem bijvoorbeeld Rhodesia. Wanneer u nog nooit hier bent geweest, zult u zich misschien een land voor de geest halen dat nauwelijks bewoond is en overdekt met een ondoordringbare jungle. Het grootste deel van Rhodesia is echter een hoog, golvend plateau, waar een bevolking woont van meer dan zes miljoen mensen. Zodat het dichter is bevolkt dan bijvoorbeeld Noorwegen of Chili.
Toch raken hier af en toe mensen zo verdwaald dat ze sterven. Waaraan hun dood echter vooral te wijten is, is hun onwetendheid. Hadden ze zich aan enkele eenvoudige „overlevings-principes” gehouden, dan zouden ze waarschijnlijk nu nog in leven zijn geweest. Let daarom op! Dit is iets wat ook u en uw gezin kan overkomen. Niet in de Benelux waarschijnlijk, maar misschien wel heel goed in landen waarheen u met vakantie gaat.
Verdwalen wanneer u te voet bent
Bent u ooit in een bos of woeste streek gaan wandelen en toen de weg kwijtgeraakt? Of heeft uw auto u ooit wel eens op een verlaten weg, ver van alle beschaving, in de steek gelaten? Tot nog toe misschien niet, maar gebeuren kan het altijd. Wat dan te doen? Het eerste en belangrijkste is, niet in paniek te raken. Het gevoel verloren te zijn, kan op zo’n moment erg sterk zijn en u bang maken. Dring het weg, ga rustig zitten en overdenk wat u moet doen. Handel nooit overhaast. U zult slechts belangrijke tijd en energie verspillen.
Ten eerste staat u voor het besluit of u zult blijven waar u bent of te voet uw reis voort zult zetten. Een belangrijke en moeilijke beslissing, vooral nu uw leven er wellicht van afhangt.
Wel, overweeg, bent u op een plaats waar u er redelijk zeker van kunt zijn dat u spoedig door een passerende automobilist zult worden opgemerkt? Zo ja, dan is het beter daar te blijven, dan de wildernis in te trekken waar niemand u zal zoeken.
Misschien zult u echter tot de conclusie komen dat u nooit gevonden zult worden of in leven zult kunnen blijven op de plek waar u nu bent. Voor u echter gaat lopen, is het goed uzelf af te vragen: ’Weet ik zeker waar ik mij nu bevind? En weet ik zeker waar en hoe ik voedsel, water, onderdak en hulp kan verkrijgen?’ Zulk vooruit nadenken zal voorkomen dat u op goed geluk de een of andere richting inslaat.
Overweeg ook de volgende vragen: Kan ik gedurende mijn tocht beschikken over voedsel en water? Tijdens welk gedeelte van de dag zal ik reizen, en wanneer en hoe zal ik rust nemen? En is er zonder al te veel moeite nuttig gereedschap mee te nemen? Dit laatste is erg belangrijk; misschien dat u in uw auto enkele dingen hebt die u kunnen helpen in leven te blijven: een zakmes, een stuk touw en een deken of kleed voor beschutting, lucifers om vuur te maken, etc. Laat ook geen kledingstukken achter; bij juist gebruik kunnen ze u helpen zowel warm als koel te blijven en u ook beschermen tegen zonnestraling, wind en insekten. En laat, voordat u vertrekt, ook een bericht achter waarin staat wanneer en in welke richting u vertrokken bent, zodat anderen u makkelijker kunnen terugvinden wanneer uw auto wordt gevonden.
In welke richting?
Wanneer u aan de hand van een kaart in uw kapotte auto, of uit ervaring, of dank zij herkenningspunten weet waar u zich bevindt, is natuurlijk de volgende vraag, waar u heen zult trekken. Tracht de dichtstbijzijnde reddingspost of plek te bereiken waar u hulp kunt verwachten. In welke richting ligt die? Misschien pal naar het westen of naar het noordwesten.
Ga u vervolgens oriënteren. Het gemakkelijkst doet u dat met gebruikmaking van de zon, ofschoon er preciezere methoden bestaan. Deze komt in het oosten op en gaat in het westen onder, wat per seizoen slechts een paar streken op het kompas verschilt. ’s Nachts kunt u de maan als gids gebruiken, die ook in het oosten op komt en in het westen ondergaat, met ook slechts een geringe seizoenspeling. U kunt dus beide hemellichamen gebruiken voor een ruwe bepaling van de richting.
’s Nachts is het ook mogelijk de sterren te gebruiken — op het zuidelijk halfrond, in zuidelijk Afrika bijvoorbeeld — het Zuiderkruis, een sterrenbeeld dat vanuit het ware zuiden wijst. En op het noordelijk halfrond natuurlijk de poolster, die u het makkelijkste vindt door eerst de Grote Beer te zoeken en dan de denkbeeldige verbindingslijn van de buitenste twee randsterren vijfmaal te verlengen.
Wanneer u eenmaal grondig de kompasrichtingen hebt vastgesteld, zult u weten in welke richting u zich moet begeven om de meest nabijgelegen hoofdweg, stad of spoorlijn te bereiken.
Bedenk echter dat enkele mannen die nabij Ghanzi, in de Kalahari-woestijn de dood vonden, wisten dat er een hoofdweg dichtbij was, en ook in welke richting Ghanzi lag, maar er niet in slaagden een van beide te bereiken. Waardoor niet? Doordat ze niet in een rechte lijn konden lopen. U wel?
In een rechte lijn lopen
Dit is in feite voor elk mens moeilijk omdat meestal een van uw benen korter is dan het andere en u ongemerkt in een zijwaartse richting zal stuwen. Nieuwbakken trekkers in de wildernis lopen vaak volledige rondjes van een paar kilometer.
Het is daarom verstandig in de verte een vast voorwerp te nemen, hetzij een boom of een berg, en in die richting te lopen. Zelfs in het vlakste land is in de verte wel een opvallend object te bespeuren. U kunt in een boom klimmen (of, in Afrika, op een mierenheuvel gaan staan) om iets te ontdekken. Gebruik ’s nachts een heldere ster aan de horizon. Loop met uw ogen naar het object gericht en controleer om de paar kilometer uw positie om er zeker van te zijn dat u nog altijd in de goede richting loopt.
Wilt u proberen in een absoluut rechte lijn te lopen? Dat is niet nodig. Hoewel het bedoelde object wel nauwkeurig in rechte lijn met de juiste richting moet liggen, hoeft u er niet in een rechte lijn naar toe te lopen; houd het goed in het oog en volg de makkelijkste route ernaar toe. De rechtste lijn loopt misschien dwars door een groot moeras of een reeks meren. Door om zulke obstakels heen te lopen, bereikt u het object sneller en met minder moeite. Een wildpad volgen is vaak verstandig, als het natuurlijk in de richting van uw doel leidt. Wanneer u het object in het oog kunt houden terwijl u de gemakkelijkste, bochtige route er naar toe volgt, kunt u bij het dichterbij komen, uw koers corrigeren.
Energie sparen
Wanneer de trektocht lang en vermoeiend is, zorg er dan voor dat u energie spaart. Wat schiet u ermee op, precies te weten waar u heen gaat, maar dan in te storten voordat u dit doel hebt bereikt? Houd als vuistregel aan: bij onvoldoende water nooit overdag in grote hitte lopen, tenzij dit absoluut noodzakelijk is. Neem gedurende die tijd liever rust, en dan liefst, indien mogelijk, in de schaduw. Loop vroeg in de ochtend en in de late namiddag, wanneer het koeler is. Is het overdag uitzonderlijk heet en kunt u de goede richting bewaren, reis dan ’s nachts en houd overdag rust. Dan zult u vocht en energie sparen. Uitdroging kan de dood betekenen. Zuig op een kiezelsteen of kauw op een blad om uw mond vochtig te houden. Verstandig is ook bij extreme hitte of koude uw mond dicht te houden. Wanneer u zingt, in uzelf praat, of door uw mond ademhaalt, gaat meer kostbaar vocht verloren dan wanneer u door uw neus ademhaalt. Indien u weinig water tot uw beschikking hebt, is het bovendien zinvol, weinig te eten, omdat uw lichaam dan extra water moet gebruiken voor de verwijdering van afvalstoffen.
Water vinden
Ja, hoewel u het dagen en zelfs weken zonder voedsel kunt stellen, is leven zonder water niet lang mogelijk. Water vinden zal daarom waarschijnlijk uw eerste en belangrijkste zorg zijn. Neem met u mee wat u kunt, en ook een jerrycan voor het geval u onderweg op water stuit. In het landschap zijn diverse tekenen te signaleren die op de nabijheid van water duiden. Een zwerm bijen, de aanwezigheid van duiven of wevervogels kunnen allemaal tekenen zijn dat er een rivier of meer in de buurt is. Is de grond droog, graaf dan in de buurt van plantengroei in het zand, en vaak zult u daar water vinden. Of zoek het grootste stuk zand uit achter een natuurlijke verhoging in het landschap — een naar boven stekende rotslaag bijvoorbeeld — en wellicht dat u daar na graven op water stuit. Verspil echter geen tijd en energie met het zoeken naar water, wanneer er geen duidelijke tekenen zijn dat het er is.
Het vinden van plaatselijke nederzettingen
Mogelijk is ook dat in de streek waar u bent gestrand, nederzettingen van plaatselijke bevolkingsgroepen zijn te vinden. Misschien door een veelgebruikt voetpad te volgen, dat altijd wel ergens heen leidt: naar water, graanvelden, of huizen. Mensen die in de wildernis wonen, zijn meestal vriendelijk en bescheiden van aard en zullen een vreemdeling ongetwijfeld van voedsel en water voorzien, en u wellicht zelfs kunnen helpen contact met familieleden of autoriteiten te leggen.
’s Nachts in de open lucht slapen
Wanneer u in een wildernis met wilde dieren bent gestrand en ’s nachts buiten moet slapen, is het het veiligst een boom op te zoeken, waarin het waarschijnlijk comfortabeler vertoeven is dan u denkt.
Ontspan u en wees vastbesloten het beste van uw omstandigheden te maken. U bent gestrand, loopt in de goede richting, maar nu is het donker en er zijn wilde dieren op pad. Zoek daarom een boom uit en maak er met behulp van takken — die u met bast samenbindt — een platform in; stoffeer dat met twijgen of bladeren en u hebt een comfortabele ligplaats.
Zijn er geen bomen in de omgeving, steek dan, wanneer u lucifers hebt, een vuur aan. Dat zal de wilde dieren afschrikken en misschien zelfs een baken voor redders vormen, die naar u op zoek zijn. In elk geval zal het u warm houden. Nog een methode om warm te blijven en beschut tegen de wind, is in een droge greppel te slapen. Of, wat u ook kunt doen, is van takken en struikgewas een wigwamvormig bouwsel maken, waarin u beschutting kunt vinden. Dit wordt door reizigers in Afrika veel gedaan.
Het belangrijkste
Er dreigen in de wildernis heel wat gevaren, afhankelijk van de plaats waar u zich bevindt. En natuurlijk is ervaring de beste leermeester wanneer het gaat om overleving in moeilijk terrein. Maar gewoon al lezen en nadenken over enkele belangrijke overlevingstechnieken kan reeds een groot verschil uitmaken. Het belangrijkste wanneer men verdwaald of geïsoleerd is geraakt, is rustig en kalm blijven. Tot God om leiding bidden zal zeker helpen. U zult dan beseffen dat u niet alleen bent, en daardoor waarschijnlijk beheerster en verstandiger te werk gaan. Neem grondig de omgeving in u op en ga dan overeenkomstig uw waarnemingen en gezond verstand te werk.