Wat ik deed aan mijn hersentumor

HET ene moment zat ik nog rustig en ontspannen te praten in een stoel, en het volgende ogenblik, zo werd mij later verteld, vertrok mijn gezicht tot een krampachtige grimas, werd vuurrood en daar na langzaam grauwgrijs. Mijn lichaam verstijfde en verstrakte alsof ijzeren banden het samentrokken; daarna ontspande ik mij en begon over al mijn ledematen te beven. Binnen een halve minuut was mijn gelaat krijtwit. Mijn adem stokte en het leek of ik dood was.

Dat duurde echter niet lang; mijn ademhaling herstelde zich, mijn kleur kwam terug en ik leek in diepe slaap te verkeren. Tegen de tijd dat de dokter arriveerde, was ik weer bij bewustzijn, maar leed folterende pijn. De eerste krampaanval in mijn leven had toegeslagen. De pijn kwam niet van de kramp zelf, maar van mijn eigen heftige bewegingen tijdens de aanval. Mijn rechterarm was gebroken en uit de kom gerukt, terwijl mijn wervelkolom drukfracturen had opgelopen!

Dat was overigens niet mijn laatste ervaring met die vreemde kracht in mijn lichaam. Na drie weken in het ziekenhuis was mijn arm zowat weer genezen, toen ik bij thuiskomst weer een krampaanval kreeg. Minder erg dan de eerste, maar mijn gekwetste arm liep opnieuw letsel op.

Wat was de oorzaak van dit alarmerende controleverlies over mijn lichaam, dat zich zonder waarschuwing aandiende? Om daar achter te komen bezocht ik een neuroloog, een specialist in hersen- en zenuwstoornissen.

De oorzaak opsporen

Bij een eerste grondig onderzoek kwam geen enkele belangrijke lichamelijke of geestelijke stoornis aan het licht. Verder speurend liet de neuroloog een EEG maken (een electro-encefalogram). Ongeveer twintig elektronische geleiders of elektroden werden op specifieke plekken op mijn schedel aangebracht om de uitzonderlijk kleine elektrische impulsen daar te registreren, waarna een speciale machine ze als golflijntjes op een papierstrook tekende. Normaal hebben de impulsen een constante frequentie en zijn aan beide kanten van het hoofd gelijk. Ongewoon langzame, snelle of scherpe golven kunnen erop duiden dat er iets niet in de haak is. Abnormale elektrische activiteit in slechts één deel duidt er gewoonlijk op dat de ziekte in dat deel van de hersenen is gelokaliseerd.

Bij dit onderzoek trad aan het licht waarnaar de neuroloog zocht! De lijn die kronkelend van onder de magnetische pen te voorschijn kwam, onthulde abnormale activiteit in één deel van mijn hersenen. Er zouden echter nog meer proeven genomen moeten worden om dit te verifiëren, en met dat doel liep ik drie weken later een neurochirurgisch ziekenhuis binnen. Al spoedig was ik opgenomen in de wervelende drukte van proefnemingen en onderzoeken. Twee andere EEG’s bevestigden dat de abnormale activiteit aan de rechterzijde van mijn hersenen was geconcentreerd. Mijn hersenen zouden nu zelf onderzocht moeten worden om aan verdere aanwijzingen omtrent de oorzaak van mijn mysterieuze krampaanvallen te komen.

Eerst injecteerde de dokter een radioactieve stof in een ader op de rug van mijn rechterhand. Na een paar minuten begon deze stof door de wirwar van bloedvaten in mijn hersenen te stromen, waarna met een apparaat, verwant aan de Geigerteller, van elke plek op mijn hoofd de radioactiviteit werd gemeten en op een film vastgelegd. Abnormale concentraties kunnen duiden op schadelijke uitgroeiingen. Dit betrekkelijk onschuldige onderzoek onthulde een lichte schaduw; we waren de boosdoener op het spoor!

Om helemaal zeker te zijn, was er echter nog een proef nodig. Een gevaarlijke ditmaal. De bedoeling was namelijk om een angiogram te maken. Hiertoe moest een speciale contrastvloeistof in een van de twee grote slagaders van mijn nek worden gespoten, zodat mijn hersenslagaders met die stof gevuld zouden raken en zich daardoor scherp op een röntgenfoto zouden aftekenen (een dergelijke röntgenfoto wordt een angiogram genoemd). Deze contrastvloeistof kan echter ook een hallucinerende werking hebben en zelfs tijdelijk blindheid veroorzaken. In mijn geval was de nawerking een gevoel van doffe wanhoop dat ik als het naarste effect van alle proeven ervoer. Ik moest drie dagen het bed houden om te herstellen.

Een andere gevaarlijke proef is het maken van een lucht-encefalogram. Daarvoor is het nodig een deel van de vloeistof die de hersenen omgeeft, te verwijderen en deze door lucht te vervangen. De lucht dient dan als een soort van contrastmedium waardoor de hersenen zich op een röntgenfoto scherp aftekenen. Elke verstoring in de normale hersenvorm kan dan onmiddellijk worden waargenomen.

Die proef was in mijn geval echter niet meer nodig omdat van het angiogram het hele probleem al viel af te lezen. Het onthulde duidelijk de aanwezigheid van een tumor net onder het oppervlak van mijn hersenmassa, waarvan zelfs de grootte goed kon worden vastgesteld. De indringer was opgespoord! Ik voelde me verdoofd en geschokt door de wetenschap dat zich in mijn hoofd een dodelijke uitgroeiing bevond — die misschien elke dag groter werd.

Hoewel ik al enkele maanden wist dat er iets ernstig mis was, was een hersentumor toch wel het laatste dat ik verwacht had. Nog geen moment in mijn leven had ik zelfs hoofdpijn gehad! Maar later vernam ik dat tumors zich op verschillende manieren kunnen manifesteren, afhankelijk van hun aard en de plek waar ze zich bevinden. Om te begrijpen wat er met me was gebeurd, moest ik iets over de hersenen zelf te weten komen.

Een grandioos instrument

De ongeveer 1300 gram grijze materie in ons hoofd, bevat bij benadering tien miljard zenuwcellen, zogenaamde neuronen — een aantal gelijk aan twee-en-een-half-maal de aardbevolking! Verschillende groepen neuronen hebben de controle over verschillende lichaamsfuncties. Wanneer we bijvoorbeeld onze armen, handen, benen of voeten bewegen, zijn de commando’s afkomstig van neuronen uit de „motorische schors”. Andere neuronen hebben de controle over ons gezicht, onze spraak, ons redenatievermogen, enzovoort. De wijze waarop dit alles functioneert, is groots.

Elk neuron zendt bij zijn werking een minutieus kleine lading naar een ander, voorgeselecteerd neuron dat op zijn beurt weer impulsen naar andere doorzendt. Men zou dit kunnen vergelijken met de manier waarop u via uw telefoon en het draaien van een nummer een ander telefoontoestel uitkiest uit de miljoenen die er zijn, en er via allerlei draden en relais een verbinding tot stand komt. Neuronen maken echter geen keuze uit miljoenen, maar uit miljarden andere neuronen, en doen dit bijna ogenblikkelijk. Volgens één schatting van de dagelijkse hersenactiviteit komen er tussen de neuronen van één persoon per dag meer dan honderdmaal zoveel verbindingen tot stand als in alle telefooncentrales ter wereld bij elkaar.

Hersencellen hebben duidelijk een grote taak te vervullen en dat vereist brandstof, energie. Hoewel ze slechts 2 percent van ons gewicht uitmaken, verbruiken ze ongeveer 25 percent van alle zuurstof die ons lichaam nodig heeft — meer dan enig ander lichaamsdeel of -orgaan — zelfs bij rust. Om al die zuurstof en andere voedingsstoffen te verschaffen vloeit ongeveer 20 percent van de totale bloedhoeveelheid die door ons hart wordt verpompt, naar onze hersenen — ongeveer 1420 liter per dag!

Maar ook al weten we dat er bij de werking van onze hersenen grote hoeveelheden energie betrokken zijn, de vraag hoe de hersenen nu precies werken, is nog een duister raadsel. Niemand weet hoe onze miljarden neuronen in staat zijn gedachten, gevoelens en dromen te produceren. Een hersenspecialist verklaarde nog niet zo lang geleden voor de Engelse televisie dat we heden ten dage heel wat van de maan weten — de mens is er zelfs heen geweest en weer vandaan gekomen. Maar er was een tijd dat men haar voor een lamp hield die door een gat in de hemel scheen. In dat stadium, zo zei hij, verkeren we nu ook ongeveer met betrekking tot onze kennis omtrent de hersenen en hun werking.

De hersentumor

Wat gebeurt er echter wanneer een vreemd lichaam zich in dit prachtige geheel dringt? Een indringer zoals die hersentumor van mij. Bepaalde tumors zijn kwaadaardig, groeien snel en kunnen binnen een paar maanden de dood veroorzaken. Andere groeien langzamer en hoeven niet kwaadaardig te zijn. Maar ook zij kunnen zonder behandeling tot de dood leiden.

Hoe hersentumors ontstaan? Daar is niets met zekerheid over te zeggen, hoewel men van één soort weet dat die ontstaat uit enkele kankercellen die zijn losgeraakt van een kankergezwel elders in het lichaam en met de bloedstroom zijn meegenomen naar de hersenen, alwaar ze een nieuwe kolonie gaan vormen. Zo’n tumor noemt men een metastase.

Beide soorten tumor, goedaardig en kwaadaardig, bestaan uit abnormaal weefsel dat zich hongerig voedt met de bloedstroom naar de hersenen. Hun behoefte aan voedingsstoffen schijnt nog groter te zijn dan die van de hersenen zelf! Naarmate deze gezwellen echter groeien, worden steeds meer neuronen vernietigd of opzij geduwd om ruimte te geven aan het gezwel, en daardoor gaan de hersenen verkeerd functioneren.

Hoofdpijn, misselijkheid, overgeven, duizeligheid, veranderingen in de geest en stuiptrekkingen kunnen allemaal symptomen van een hersentumor zijn, hoewel ze daar niet noodzakelijk op hoeven te duiden. Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat iemand, om onverklaarbare redenen, slechts één krampaanval in zijn hele leven ervaart.

Zulke krampen of epileptische aanvallen komen voor wanneer de hersenen, wat men wel noemt, een „elektrische storm” doormaken. Een tumor of andere ziekte is er misschien de oorzaak van dat grote groepen hersencellen zich herhaaldelijk en gelijktijdig ontladen, waardoor krachtige elektrische impulsen, veel sterker dan normaal, ontstaan. Afhankelijk van het gebied dat hierdoor getroffen wordt, kan dit plotseling krampachtige samentrekkingen van de spieren veroorzaken, waardoor het slachtoffer abrupt zijn bewustzijn verliest, schokkende bewegingen met zijn lichaam maakt en ophoudt met ademen. Verwondingen of noodlottige ongevallen ten gevolge van zulke aanvallen zijn schaars, of de hersenontladingen moeten zo lang aanhouden dat iemand een hele reeks van aanvallen doormaakt. In zo’n geval spreekt men van status epilepticus.

Wel of niet opereren

Ik moest nu een beslissing nemen. Zou ik de indringer laten verwijderen. De eerste moderne operatie ter verwijdering van een hersentumor werd in 1884 uitgevoerd. De patiënt maakte het aanvankelijk uitstekend, maar stierf een maand later aan hersenvliesontsteking. De enkele operaties die daarna nog volgden, hadden voor de helft een dodelijke afloop, terwijl maar een tiende van de patiënten volledig herstelde.

Pas na de Eerste Wereldoorlog nam de hersenchirurgie een grote en succesvolle vlucht. De chirurgen leerden meer van de hersenen en ontwikkelden nieuwe operatietechnieken. Natuurlijk zijn niet alle tumors gemakkelijk te opereren. In sommige gevallen is slechts een gedeelte met voldoende veiligheid te verwijderen, terwijl men vaak de voorkeur geeft aan een stralingsbehandeling wanneer een kwaadaardige tumor zich al diep in de hersenen heeft gedrongen.

Mijn dokter verzekerde me echter dat mijn tumor beslist niet kwaadaardig van aard was en zich op een van de beste plekken bevond voor een succesvolle verwijdering, met goede kansen op een volledig herstel. Hij raadde me sterk aan om het te laten doen, maar liet toch verder de beslissing aan mijzelf over. Ik wist van anderen bij wie definitief een tumor was vastgesteld dat zij uit angst geen operatie hadden willen ondergaan. Mijn besluit stond echter vast. Er zou geopereerd worden. Ik was tot al het mogelijke bereid, als ik maar weer een nuttig en normaal leven zou kunnen leiden, in plaats van langzaam af te glijden naar een steeds slechter wordende gezondheid en een vroegtijdige dood.

Twee dagen later kwam de chirurg met zijn staf, tien personen in totaal, rond mijn bed. Ik besprak met hen de voorgenomen operatie en stelde hen ervan in kennis dat ik op grond van mijn bijbelse geloofsovertuiging geen bloed wenste. Enkele dagen daarna stemde de chirurg ermee in dat de operatie met behulp van een bloedvervangingsmiddel zou worden uitgevoerd.

De operatie en daarna

Tijdens de operatie zaagde hij een stukje uit mijn schedel van ongeveer 10 bij 6 ¹/₂ centimeter, zodat de plek waar de tumor zich bevond, bereikt kon worden. Nadat ook uit het harde hersenvlies of dura mater een flapje was gesneden, lagen de hersenen bloot en kon de tumor zonder verdere complicatie worden verwijderd. Daarna werd de dura mater weer gehecht en het stukje schedeldak weer op zijn plaats gebracht. Na de operatie bracht ik slechts twee dagen door op de „intensive care”-afdeling, waarna ik op de vijfde dag alweer zonder hulp liep. Op de negende dag smaakte ik het genoegen mezelf weer te kunnen aankleden en door mijn vrouw naar huis te worden gereden.

Dat bleek echter niet het eind van het verhaal. Het is begrijpelijk dat de indringing van een chirurgiemes afweerreacties oproept in het hersenweefsel. Bepaalde neuronen gaan onvermijdelijk te gronde en andere lopen bij de verwijdering van de tumor schade op. Zwellingen zijn het gevolg. Beschadigde neuronen hebben tijd nodig om te herstellen. Hersencellen hebben in tegenstelling tot andere cellen niet de eigenschap dat ze zichzelf vervangen, wel dat ze, dank zij een onverklaarbaar en prachtig proces, in het gebied waaruit de tumor is verwijderd, verbindingen herstellen. Dit alles vergt echter tijd.

Hoewel mijn herstel zeer voorspoedig leek te verlopen, kreeg ik zes maanden na de operatie nog drie krampaanvallen te verduren. Ik vernam dat volledig herstel wel drie jaar kon vergen, maar beslist zeker was. Mijn redenatievermogen was volledig onbeschadigd en mijn geheugen was perfect.

Ik ben de chirurg erg dankbaar voor zijn bekwame operatie en mijn vrienden voor de bezoekjes die zij mij in het ziekenhuis hebben gebracht. Dankbaar ben ik ook voor de gelegenheid die ik nog bezit om mijn waardering te tonen voor de Schepper die ons lichaam met zo’n wonderbaar herstelvermogen heeft toegerust. Ja, mijn waardering voor het leven zelf is toegenomen. Te mogen leven is iets geweldigs! — Ingezonden.

[Illustratie op blz. 9]

Spraak

Gedachten

Beweging

Gehoor

Gezicht

Coördinatie