Een blik op de wereld
Hepatitis en transfusie
◆ De Nationale Gezondheidsinstituten van Amerika berichten dat hepatitis als gevolg van bloedtransfusie wellicht door een virus wordt veroorzaakt dat nog onbekend is en geen verband houdt met de twee bekende ziektevormen: infectieuze hepatitis en serumhepatitis. Volgens het hierover uitgegeven rapport levert dit wellicht een verklaring voor het feit dat ernstige leverziekte zich soms zelfs na toediening van nauwkeurig getest bloed kan voordoen.
Evolutie onredelijk
◆ De theorie dat genetische mutaties aan de evolutie ten grondslag liggen, is de laatste maanden steeds meer aan twijfel bloot komen te staan. Bij een vergelijking van de vierenveertig verschillende eiwitten die zowel de mens als de chimpansee bezitten, kwamen geleerden tot de conclusie dat deze voor meer dan 99 percent identiek waren; dus, zo zeiden ze, zijn de mens en de chimpansee aan elkaar verwant. Maar wat gebeurde er toen men schepselen met elkaar vergeleek die nog meer aan elkaar verwant leken? De New York Times vertelt: „Twee kikvorssoorten van gelijke bouw en gedrag hebben naar het schijnt wel dertig tot veertig maal zoveel verschillen in hun diverse eiwitten dan de mens en de chimpansee.”
Moord op foetus
◆ In Illinois (V.S.) werd een vrouw door een kogel in haar buik gewond. Zij verkeerde niet in levensgevaar. Maar een nader onderzoek onthulde wel dat haar bijna negen maanden oude baby waarvan zij zwanger was, door de kogel was gedood. Onlangs besliste een rechterlijke jury dat de man die had geschoten, zich schuldig had gemaakt aan moord. Hoe is dit te rijmen met het feit dat abortus op een vier of vijf maanden oude baby niet als moord wordt beschouwd?
Levenreddende gordels
◆ Wat is gewoonlijk de beste manier om een autobotsing te overleven? „Onder de bij benadering 500 gebruikers van heup- en schoudergordels die sinds 1969 bij 30.000 onderzochte ongevallen . . . in het westelijke gedeelte van New York betrokken waren, bleek geen enkele dode te zijn gevallen”, aldus een recent bericht in het tijdschrift Machine Design. Dit bevestigt de resultaten van een onlangs gehouden onderzoek in Zweden naar 28.000 ongelukken, waaruit bleek „dat niemand van de autorijders die de driepuntsgordel had gedragen, bij botsingen met snelheden onder de 100 kilometer per uur was gedood”.
Minder rugklachten
◆ Bestaat er een speciaal soort van oefening of een speciale slaaphouding die rugklachten helpt voorkomen? Dr. H. L. Feffer, hoogleraar in de orthopedische chirurgie aan de George Washington Universiteit, antwoordt: „Als wij allemaal elke dag zouden kunnen zwemmen, zou dat geweldig zijn. Lopen is goed. Gewichtheffen hoeft niet. . . . Volgens mij bent u beter af wanneer u bij het slapen in elkaar gerold op uw zij ligt, of op uw rug met uw knieën opgetrokken, omdat uw rug zich dan strekt.”
Navigatie bij vogels . . .
◆ Hoe vinden duiven hun weg naar huis terug? Onderzoekers hebben al eens geopperd,dat de vogels zichtbare markatiepunten op het land identificeren. Maar duiven die in dichte kooien naar plaatsen worden gezonden waar ze nog nooit eerder zijn geweest, weten ook de weg naar huis te vinden, zonder te kunnen afgaan op bekende landschappelijke bijzonderheden. Vliegen de duiven op de zon? Misschien helpt de zonnestand ze bij het bepalen van de kompasrichting, maar dat is niet voldoende om een precieze plek terug te vinden. In een recente uitgave van Scientific American kwam W. T. Keeton tot de conclusie: „Het oude idee als zouden vogels van één enkele methode gebruik maken om de richting naar huis te bepalen, heeft moeten wijken voor het besef dat er waarschijnlijk tal van aspecten aan het systeem zitten.”
. . . en insekten
◆ Ondertussen stond onlangs in een uitgave van het tijdschrift Natural History ook een theorie, maar dan over de manier waarop insekten in rechte lijn over grote open velden kunnen vliegen zonder zich kennelijk op zichtbare herkenningspunten te kunnen oriënteren. W. G. Wellington theoretiseert dat insekten hierbij van de werking van gepolariseerd licht gebruik maken. Onder bepaalde omstandigheden trillen de lichtgolven van de zon in slechts één richting (het is dan zoals men het noemt, gepolariseerd). Op onbekende manier kunnen insekten (in tegenstelling tot de mens) dit licht als zodanig waarnemen en het gebruiken om lange afstanden in rechte lijn af te leggen. Wanneer er weinig of geen polarisatie is, zo schrijft hij, zijn de insekten afhankelijk van zichtbare herkenningspunten op de grond of andere hulpmiddelen om de weg te bepalen.
Vrede?
◆ Toen er onlangs aan de oorlogen in Cambodja en Vietnam een eind kwam, brak, aldus de Los Angeles Times, „de eerste periode van volledige vrede aan die de wereld sinds 1931 heeft gekend”. Maar paradoxaal genoeg „heeft geen enkele internationale onderhandeling een gunstig verloop, noch houdt ze de belofte in van snelle resultaten”. En de Associated Press maakte de opmerking dat de landen der aarde „nog steeds geen buitenlandse vijanden nodig hebben om excuses te vinden voor het aanrichten van georganiseerde bloedbaden. De landkaart is bezaaid met plekken waar burgers van afzonderlijke landen onderlinge conflicten uitvechten, altijd ter beslechting van de vraag: Wie heerst er over wie?”
De sterkste daling
◆ Hoe zwaar is de economie in de Westerse wereld achteruitgegaan? De Organisatie voor Economische Ontwikkeling en Samenwerking (O.E.C.D.) schat dat haar vierentwintig lid-staten met betrekking tot hun totale uitvoer van produkten en diensten de scherpste daling sinds het bestaan van deze organisatie hebben geleden. De import van deze landen was de laagste sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog „Deze verslechtering van de wereldhandel”, aldus één functionaris van de O.E.C.D., „is een nieuw verschijnsel in de wereldeconomie”.
Ook ouders leren
◆ Ouders zien zichzelf gewoonlijk als de onderwijzers van hun kinderen, maar slechts weinigen beseffen dat wanneer zij er de tijd voor afnemen om naar hun kinderen te luisteren en hun vragen te beantwoorden, ook hun eigen kennis toeneemt. „Uw kind kan er zelfs de oorzaak van zijn dat u de fundamentele waarheden van het leven gaat zien”, aldus Parents’ Magazine, „omdat u wanneer u de wereld ziet door de ogen van een kind, de oorsprong van de kennis zelf u duidelijk wordt”. Er werd verder nog op gewezen dat leren met een kind „een waarlijk stimulerend intellectueel avontuur kan zijn”, omdat het niet geworteld is in schoolboekjes, maar „in het leven van alle dag”, terwijl het „een wonderlijke extra dimensie toevoegt aan het ouderschap”.
Professioneel voorbeeld
◆ „Van de duizenden Amerikanen die de afgelopen tien jaar serum-hepatitis hebben opgelopen”, zo stond in een recent artikel van de New York Magazine, „behoorden waarschijnlijk niet veel artsen, verpleegsters of laboratoriumpersoneel, apothekers of werknemers in geneesmiddelenfabrieken. Deze medische en half-medische beroepsmensen weten beter dan iemand anders welke risico’s men loopt wanneer men zich aan commerciële plasmatransfusies onderwerpt. Wanneer zij of hun familieleden in het ziekenhuis worden opgenomen om een operatie te ondergaan, staan zij gewoonlijk op het gebruik van een zoutoplossing. . . . Ziekenhuizen bieden binnenkomende patiënten meestal niet ongevraagd een keuze aan tussen bloed en zoutoplossing. Maar u kunt ernaar vragen, . . . evenals de meeste medische en half-medische beroepsmensen daarnaar vragen.”
Muzikale bevalling
◆ Een Japanse gynaecoloog kwam tot de ontdekking dat op een plaat vastgelegde geluiden uit de baarmoeder van een vrouw, een doeltreffende slaapwerking hebben op pasgeboren kinderen. (Zie de Ontwaakt! van 22/8/75, blz. 30.) Thans is er in Zweden het hoofd van een vrouwenkliniek in Halmstad, die zegt dat het draaien van muziek moeders helpt op natuurlijke wijze kinderen te baren. Maandenlang liet hij zwangere vrouwen ontspanningsoefeningen verrichten met begeleiding van een pianoconcert van Mozart. Wanneer de barensweeën beginnen, wordt de bevallingskamer in het ziekenhuis een concertzaal, waardoor de geboorte minder pijnlijk en veiliger geschiedt, en ook met een geringere kindersterfte dan in andere ziekenhuizen, aldus deze arts en zijn medewerkers.
De vraag naar een drug
◆ Cocaïne bevindt zich in cocabladeren, een gewas dat hoofdzakelijk in Latijns-Amerika groeit. De vraag naar deze drug gaat met sprongen omhoog: sinds 1973 is de prijs van cocabladeren met 1500 percent gestegen — van vier dollar tot zestig dollar per baal.
Meer ratten dan mensen
◆ Volgens een schatting van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de V.N. zijn er over de hele wereld meer dan 4.250.000.000 ratten, die jaarlijks meer dan veertig miljoen ton voedsel opeten.
Voor de tweede maal een bedreiging
◆ Herinnert u ze zich nog, die „overwonnen” ziekten? Wel, in India zijn ze terug, met hernieuwde kracht, om nog meer ellende over dit continent te brengen. Volgens de Medische Onderzoekraad van India is bijvoorbeeld malaria — in de jaren ’60 vrijwel uitgebannen — in 1972 weer gestegen tot één miljoen gevallen, en in 1974 tot naar schatting twee miljoen gevallen. Malaria-overbrengende muskieten zijn toenemend resistent tegen DDT. Ook het cholera-vaccin blijkt zijn werkzaamheid te hebben verloren. Het aantal cholera-patiënten is van 10.000 vijf jaar terug, tot 35.000 in 1973 gestegen. De Raad bevestigde tevens dat TBC, melaatsheid en enkele nieuwe koortsvirussen weer veel voorkomen en niet reageren op de bestaande medicijnen.
Reisgedrag
◆ Het gedrag van reizigers in vreemde landen, geeft hun vaak een slechte naam. Thans is er in Korea een wet in het leven geroepen die vereist dat telkens wanneer burgers om een paspoort verzoeken, zij een spoedcursus in omgangsvormen moeten volgen. Geen cursus, geen paspoort. „Een zware uiteenzetting van wat wel en wat niet tot de goede omgangsvormen behoort” wordt in zes lesuren uit de doeken gedaan, zo stond te lezen in de Japanse krant Daily Yomiuri. Er stond ook het verhaal in over een zakenman uit Seoel, die onwillig de cursus bezocht, maar daarna toegaf: „Ik voor mij ben tot de overtuiging gekomen dat zo’n cursus werkelijk een noodzaak is voor elke reiziger uit vrijwel elk land, die de eerste maal de oceaan oversteekt.”
Naamsverandering
◆ De afgelopen jaren ging een aantal grote Amerikaanse firma’s tot naamsverandering over in de mening dat ze een nieuw ’image’ nodig hadden. Het werd populair om alleen beginletters te gebruiken. Het gevolg? Industrial Week bericht: „Momenteel is het een verbijsterende warboel van firma’s met initialen in hun naam.” Al minstens één grote firma wil uit de „alfabet-soep” door haar oude naam weer aan te nemen.
Niet allemaal atheïsten
◆ Eeuwenlang hebben leden van de kerken van de christenheid dienst genomen in legers van elkaar vijandig gezinde natiën en aldus hun medegelovigen in oorlogen gedood. Was dit bij de recente Vietnamese oorlog anders? D. De Luce van het persbureau Associated Press, wist te melden dat in Zuid-Vietnam ongeveer twee miljoen katholieken zijn, van wie velen in het Zuidvietnamese leger hebben gevochten. Maar ook vanuit Hanoi, in Noord-Vietnam, berichtte hij dat daar ongeveer één miljoen katholieken wonen. Ongeveer een derde van de katholieke kerken die daar ten tijde van de Franse koloniale heerschappij zijn gebouwd, worden nog gebruikt, zo meldde hij. De Noordvietnamese strijdkrachten waren dus niet totaal atheïstisch, maar telden onder hun gelederen ook praktizerende katholieken, die tegen katholieken aan de Zuidvietnamese kant vochten.