Waarom de toename van het zelfmoordprobleem?
WAAROM? WAAROM? WAAROM? — Dat had de jonge weduwe zich al duizenden malen afgevraagd nadat haar man zichzelf had opgehangen. Hij leek zoveel te hebben om voor te leven — een pasgeboren baby, een aantrekkelijke vrouw, vele goede vrienden, een prima betrekking. Iedereen wist dat hij met zijn muzikale bekwaamheid een gehoor in verrukking kon brengen, terwijl hij ondanks zijn nog jeugdige leeftijd reeds een hoog aanzien genoot in de gemeenschap waar hij woonde.
Er bestond niet de geringste aanwijzing dat hij van plan was zichzelf van het leven te beroven. En toch deed hij het. En nu hebben de achterblijvenden, in het bijzonder zijn vrouw, een zware last te torsen, niet alleen het verlies van hem, maar ook het sociale brandmerk, waar het woord zelfmoord nog zo vaak op neerkomt.
Misschien is de droefenis van deze jonge vrouw u nooit ten deel gevallen. Toch verdient het zelfmoordprobleem uw aandacht, omdat het steeds meer in omvang toeneemt. Volgens berichten van de Wereldgezondheidsorganisatie plegen over de hele wereld, elke dag, 1000 mensen zelfmoord; dat komt neer op één zelfmoord per 86 seconden. In de V.S. werden in 1973 bijna 25.000 „officiële” gevallen van zelfmoord gerapporteerd. Een cijfer echter dat slechts een eerste aanduiding vormt van het probleem.
Men schat namelijk dat één op de tien Amerikanen die zichzelf van het leven trachten te beroven, in zijn poging slaagt; met andere woorden, in 1973 zijn er misschien wel 250.000 pogingen tot zelfmoord gedaan. Zelfmoordcijfers liggen laag. Wegens religieuze of andere gevoelens of om de voordelen van een levensverzekering te behouden, wordt op de overlijdensakte vaak „hartinfarct” — en niet zelfmoord — als doodsoorzaak opgegeven. En kennelijk zijn ook veel verdrinkingen en auto-„ongelukken” in werkelijkheid „geslaagde” zelfmoordpogingen.
Waar is de toename? En waarom daar?
Zelfmoord is niet nieuw. Toch kan men constateren dat onder bepaalde bevolkingsgroepen het verschijnsel vooral thans veelvuldig voorkomt. Hoe komt dat?
Van ouderen wordt bijvoorbeeld gezegd dat zij zich wegens uitzichtloze eenzaamheid vaker dan vroeger van het leven beroven. Onder manlijke negers in de leeftijd van 20 tot 35 jaar komt zelfmoord tweemaal zoveel voor als onder blanken van dezelfde leeftijd. Dr. H. Hendin, schrijver van het boek Black Suicide („Zwarte zelfmoord”), wijt dit aan „de frustraties en angsten in de zwarte getto-wijken”. Frustratie wordt ook als oorzaak genoemd van de groei van dit probleem onder werkende vrouwen, terwijl wat jongeren aangaat het halen van goede cijfers, problemen met ouders en met leden van de andere sekse als de voornaamste bron van moeilijkheden wordt genoemd die volgens deskundigen tot ’een epidemische omvang’ van het probleem onder hen hebben bijgedragen.
Maar zijn dat de echte en enige oorzaken? Natuurlijk zijn veel oudere mensen eenzaam, maar dat is geen nieuw probleem. Er zijn zoveel vrouwen die heen en weer worden getrokken tussen carrière en gezin; maar in verhouding slechts weinigen beroven zich van het leven. En hebben jongeren niet altijd problemen gehad met school, ouders en leden van de andere sekse? Elk van deze factoren mag dan tot het huidige zelfmoordprobleem hebben bijgedragen, ze laten ook veel onverklaard. Er moeten nog andere factoren in het spel zijn.
En dat is dan ook duidelijk het geval. Het leven in de moderne stad maakt oudere mensen eenzamer dan ooit. Vrouwen en negers worden door moderne sociale bewegingen aangespoord „iets te bereiken”, koste wat het wil, om niet als mislukkeling terzijde te worden geschoven. De weinig gedisciplineerde jongeren van deze tijd wenden zich tot alcohol en drugs, terwijl de moderne films en televisieprogramma’s geweld verheerlijken en het leven tot een goedkoop artikel verlagen. De dreiging van een atoomslachting hangt boven de aarde. Op elk front schijnt de wereld van thans in wanhopige moeilijkheden te verkeren. En wat nog het ergste van alles is, er is niemand tot wie mensen zich voor hulp menen te kunnen wenden.
De kerken vertrouwt men niet meer; zij hebben de mensen al te lang verteld dat de bijbel een boek met sprookjes is. De meeste religies verliezen snel de invloed die ze ooit hebben gehad. Ze zijn nooit in staat geweest het leven van mensen een zodanige kwaliteit te geven dat ze de moderne druk kunnen weerstaan.
Wanneer de ene persoonlijke crisis zich op de andere stapelt, en dat tegen de achtergrond van alle grote problemen die het gehele menselijke ras reeds bedreigen, vallen vele mensen aan wanhoop ten prooi. Zij zien geen uitweg meer.
Natuurlijk is ieders situatie weer anders. Deskundigen zijn het er niet over eens welke bijzondere samenloop van omstandigheden er uiteindelijk de oorzaak van is dat mensen de hand aan zichzelf slaan. Kan men al van tevoren bevroeden dat iemand zelfmoord gaat plegen? Doktoren zijn op zoek naar een bepaald patroon, maar kunnen moeilijk iets vinden. Sommige mensen plannen hun zelfmoord zorgvuldig, terwijl anderen slechts in een impuls handelen. Sommigen worden opgewonden voor zij zichzelf doden, anderen daarentegen zijn de kalmte zelf.
Aan de meeste zelfmoorden ligt echter geen geestelijke stoornis ten grondslag. Zoals in het geval van de reeds eerder genoemde jongeman komen ze als een volslagen verrassing voor iedereen.
De bestrijding van het probleem
Vooral de diepbedroefde nabestaanden zijn misschien volledig van streek en zullen aan een ieder die het maar horen wil, vertellen dat de persoon „wel beter wist”. En waarschijnlijk was dat ook het geval, maar heel wat „normale” mensen zijn van tijd tot tijd hun gezonde verstand een weinig kwijt. In een artikel in de National Observer stond hierover: „Een crisissituatie waarin iemand tot zelfmoord komt, is niet kenmerkend voor iemands hele leven. Vaak is het een situatie die enkele minuten of hooguit enkele uren duurt.” Maar ongelukkig genoeg is bij het ontstaan van de neiging soms ook de mogelijkheid om het uit te voeren aanwezig.
Familieleden en vrienden menen vaak dat zij in een of ander opzicht voor het gebeurde verantwoordelijk zijn. „Ik had wat bezorgder en vriendelijker moeten zijn”, is wellicht hun reactie. Natuurlijk kunnen zulke gedachten de overledene niet terugbrengen. Toch worden wij allen door een dergelijke terugblik wel van iets doordrongen: Namelijk de noodzaak nog meer afgestemd te zijn op de vaak onuitgesproken emotionele behoeften van anderen.
Natuurlijk zal een zelfmoordenaar in laatste instantie tegenover de Schenker van het leven rekenschap van zijn daad moeten afleggen. Zelfs al begrijpen de achterblijvenden niet wat de redenen zijn geweest, dan nog is de daad op zich verkeerd. Sommigen vinden dit een moeilijk te verwerken feit. Niettemin zal Jehovah de rechtvaardigheid van zijn wet betreffende de heiligheid van het leven, hooghouden. — Ex. 20:13; Rom. 13:9.
De levenden kunnen er echter ook absoluut op vertrouwen dat hij een barmhartige en begrijpende God is. Hij alleen kent alle ingewikkelde persoonlijke en sociale problemen die een anderszins gezond persoon tot de gedachte kunnen brengen dat hij de hand aan zichzelf moet slaan. De bijbel laat zien dat ’de Rechter van de gehele aarde recht zal doen’. — Gen. 18:25.
De levenden doen er goed aan zich nu reeds het vaste besluit in te prenten nooit de denkfout te maken dat zelfmoord de beste manier is om aan de problemen van het leven te ontkomen. Ontwikkel een diepe liefde voor God, en respect voor het leven. Leer wat er staat in zijn Heilige Woord; daarin zult u vinden dat u spanning en druk, zo kenmerkend voor onze tijd, kunt weerstaan (Matth. 7:24-27). En wanneer iemand zelfmoord heeft gepleegd, maak dan ook de last voor de achterblijvenden niet extra zwaar. Wees vastbesloten ook hen te helpen geloof te stellen in Degene die volledig de gedachten en bedoelingen van het hart kent.