Wat er gebeurt wanneer de honger toeslaat
MENSEN die gewoon zijn over alle voedsel te kunnen beschikken dat zij maar willen, vinden het wellicht moeilijk zich een voorstelling te maken van wat er gebeurt wanneer de honger toeslaat.
Neem als voorbeeld de omstandigheden in Bangla Desh. Dit land in zuidelijk Azië is onlangs door overstromingen geteisterd, waardoor de noodzaak ontstond om „gaarkeukens” in te richten ten einde massa’s honger lijdende mensen die in de steden bijeenstroomden voor voedsel, iets te eten te geven. In een speciale reportage in de New York Times werd een van deze keukens beschreven:
„Bij een typische gaarkeuken te Mirpur, een dichtbevolkte stadswijk [van Dacca], staan 1000 mensen in de rij voor één stuk roti, ofwel ongegist brood, gemaakt van tarwebloem. Hun rantsoen wordt aangevuld met één eiwitbiscuit en negentig gram melk, geschonken door het Rode Kruis. Dit voedsel wordt slechts eenmaal per dag in de middag uitgereikt. Er wordt zo gedrongen en gevochten dat de toezichthouders soms stokken gebruiken om de orde in de menigte te handhaven, een menigte die hoofdzakelijk bestaat uit schrikbarend uitgemergelde oude mannen, vrouwen en kinderen.”
Buiten deze stad zijn de omstandigheden nog ernstiger, aldus het verslag. Daar „komen de behoeftigen al vroeg in de morgen naar de uitdeelplaatsen om een half stuk roti in ontvangst te nemen, dat pas ’s middags zal worden uitgereikt. Melk of bonen worden er niet verschaft.”
Wanhopige speurtocht naar voedsel
De Nigeriaanse Daily Times bericht in zijn uitgave van 28 november 1973 over de hongertoestanden die zich op dat moment in het noordoostelijke deel van het land ontwikkeld hadden: „Mensen . . . halen nu mierenhopen omver op zoek naar voedsel dat, naar zij geloven, daar door de mieren is opgeslagen, aangezien de droogte en de verwoesting van landerijen door sprinkhanen aanhoudt.”
Ook in India heersen extreme hongertoestanden. Staatsfunctionarissen berichten dat dorpelingen in afgelegen streken leven van wortels, bladeren en gras dat groeit op verdroogde rijstvelden.
Een buitenlandse hulpverlener bericht over de toestand in Calcutta: „Naar voedingsmaatstaven gemeten hadden al heel wat van deze mensen gestorven moeten zijn. Je ziet soms kinderen gras, ratten en het groene drab uit watertanks eten.” „Men neemt soms de aangrijpendste tafereeltjes waar”, zo schreef Bernard Weinraub in de New York Times van 5 september 1974: „Een kind ziet een ander kind een ijslollie eten. Wanneer de ijslollie op is en het houten stokje in de goot is gegooid, pakt de toekijker het op en begint er op te zuigen.”
Dit zoeken naar voedsel heeft soms tragische gevolgen gehad. De krant West Australian verklaart:
„Duizenden mensen zijn naar verluidt in Irak gestorven aan wat wel de grootste massale vergiftigingsramp in de geschiedenis is genoemd. . . .
De slachtoffers schijnen graan te hebben gegeten dat met een kwikverbinding was behandeld en alleen bestemd was om als zaad gebruikt te worden. . . .
De politie had streng gewaarschuwd dit graan niet voor menselijke consumptie te gebruiken, maar het was tijdens het lossen en het transport gestolen.
Heel wat van de eters zijn gestorven, anderen zijn door hersenbeschadiging verlamd, doof of blind geworden.”
Trieste bijverschijnselen van de honger
Sterven door honger is een langdurige, kwellende ervaring. Reeds lang voordat de dood zijn intrede doet, begint het gebrek aan voeding zijn tol te eisen.
In een recent interview verklaarde Dr. N. S. Scrimshaw, een autoriteit op wereldvoedselgebied, dat in die streken waar ondervoeding heerst, „arbeiders vaak werk moeten krijgen dat slechts twee à drie uur per dag in beslag neemt. Deze mannen en vrouwen kunnen niet langer werken op de weinige calorieën die hun schrale maaltijden verschaffen”. Hij verklaarde nog dat dit probleem „een kringloop” bewerkt, aangezien iemand die slechts een paar uur per dag kan werken, niet voldoende voedsel kan verbouwen om een langere dag te werken.
Zelfs iemand die een voldoende hoeveelheid voedsel ontvangt, zal gebrek lijden als dat voedsel van onvoldoende kwaliteit is. Tekort aan vitamine A bijvoorbeeld leidt tot ernstige oogstoornissen. Tekort aan ijzer in de voeding heeft bloedarmoede tot gevolg, tekort aan vitamine B1 heeft hart- en zenuwziekten tot gevolg, terwijl gebrek aan jodium bij een zwangere vrouw mede oorzaak kan zijn van dwerggroei en geestelijke achterstand bij haar kinderen.
Rubriekschrijver M. Walker zag deze dingen werkelijk tijdens een recent bezoek aan West-Afrika. Hij schrijft:
„Wij liepen tussen de tenten door en zagen voeten die tot voetballen waren opgezwollen door eiwittekort, oogleden kalkwit ten gevolge van bloedarmoede en ledematen zo stokkerig dun dat de kniegewrichten dik en vervormd leken.”
Vooral kinderen het slachtoffer
Vooral kinderen zijn bij honger het slachtoffer. Een ernstig ondervoede baby wordt apathisch en trekt zich terug in een somber en leeg eigen wereldje. De bovenaangehaalde rubriekschrijver bericht wat hij waarnam:
„Plotseling viel het me op dat we niet werden gevolgd door kinderen. In de meeste Afrikaanse dorpen heeft een rondkuierende blanke man een hele stoet giechelende en duimzuigende kinderen achter zich aan. Maar hier, geen kind had de kracht om te spelen, ons te volgen of zelfs maar de vliegen weg te slaan die om zijn wonden zwermden.”
Wat nog meer de gevolgen bij kinderen zijn, werd besproken in het tijdschrift World Health van februari-maart 1974:
„Een typerend voorbeeld van louter overleving en niets meer, wordt gevormd door een twee jaar oud Zuidamerikaans kind uit de arme klasse dat reeds zes oogontstekingen heeft gehad, vijf zware diarree-aanvallen, tienmaal een ontsteking aan de bovenste ademhalingswegen, vier bronchitisaanvallen, mazelen, gevolgd door lobulaire longontsteking, en ontstoken mondslijmvlies. In 24 maanden is dit kind bijna dertigmaal ziek geweest en heeft het al voor een derde van zijn leven nu weer met deze en dan weer met die infectie opgescheept gezeten. Zijn voeding is onvoldoende.”
Bij kinderen kunnen de schadelijke gevolgen al vóór de geboorte gaan optreden. De menselijke hersencellen vermenigvuldigen zich namelijk het snelst gedurende de vijfde en zesde maand van de zwangerschap. Na de geboorte blijven ze zich nog ongeveer achttien maanden ontwikkelen. Als een baby gedurende deze kritieke periode de noodzakelijke eiwitten ontbeert, kan dat tot hersenbeschadiging leiden.
De uitwerking op ’s mensen denken
Honger brengt stellig lichamelijke schade teweeg. Maar wat zijn de geestelijke gevolgen? Als ook uw woongebied door honger zou worden getroffen, hoe zou dat dan van invloed zijn op uw denken en gedrag?
De manier waarop mensen op voedseltekorten reageren, is afhankelijk van hun houding. In sommige gevallen heeft de honger mensen gebracht tot een houding van „ik eerst” of „ieder voor zich”. Dat heeft angstaanjagende consequenties.
Hongerige mensen in India, Bolivia en Ethiopië hebben reeds oproer gemaakt en graanopslagplaatsen beroofd en geplunderd. M. P. Tripathi, een wetgever uit de noordoostelijke Indiase deelstaat Uttar Pradesh, waarschuwde: „Er zullen ongetwijfeld duizenden de hongerdood sterven. De misdaad zal toenemen en op verschillende plaatsen zullen er onlusten uitbreken.”
De hongerweeën hebben mensen reeds tot afschuwelijke uitersten gedreven. Het tijdschrift Newsweek van 7 oktober 1974 geeft een voorbeeld:
„Op zoek naar voedsel, verlaten mannen hun vrouw en kinderen om voor zichzelf te gaan zorgen. De Indiase pers bericht gevallen van gezinnen die zelfmoord hebben gepleegd om maar niet een langzame hongerdood te hoeven sterven, en van wanhopige vaders die hun kleine kinderen in de rivier hebben geworpen om hen te verdrinken.”
De ernstige droogte in de Sahel had nog een andere nadelige uitwerking op de mensen die daar woonden, namelijk „een traumatische psychologische shock” aldus een rapport. „Wanneer een boer het geloof verliest in zijn land, en wanneer een nomade het vertrouwen verliest in de vruchtbaarheid van de woestijn, heeft dit een soort van psychologische castratie tot gevolg.”
Enkele van de voorgestelde „oplossingen” demonstreren slechts hoe hulpeloos de mens tegenover de erger wordende voedseltekorten staat. Bepaalde autoriteiten hebben al verplichte sterilisatie voorgesteld. Een andere serieus overwogen mogelijkheid is „nationale triage”, een methode om het aantal sterfgevallen te verminderen door alleen die landen te helpen die door onmiddellijke aandacht gered kunnen worden, en andere — als hopeloos opgegeven naties — de hongerdood te laten sterven.
Een andere zienswijze mogelijk
Toch zijn er mensen die tijdens omstandigheden van ernstige honger een geheel andere handelwijze volgen. In de duivelse nazi-concentratiekampen bijvoorbeeld stierven duizenden personen een langzame hongerdood. Dit bracht velen tot de diepste ellende van verwording en wanhoop, terwijl sommigen zelfmoord pleegden.
In één verslag echter is sprake van bepaalde mensen „die zelf ten dode opgeschreven waren, [maar die] degenen die het nog slechter verging, wat van hun karige broodrantsoen gaven. Dikwijls waren het slechts kruimels die zij stiekem onder de hoofdkussens legden van degenen die om de een of andere reden niets te eten hadden gekregen en die in de grimmige kou met nauwelijks enige kleren aan op de appelplaats hadden moeten staan.”
Wat bewoog deze mensen ertoe onder zulke omstandigheden van extreme honger, zo anders te reageren? Waarom volgden zij niet de zelfzuchtige handelwijze van andere gevangenen?
Dat was vanwege de wijze waarop zij hun positie bezagen. Zij waren christelijke getuigen van Jehovah die om hun geloof gevangen zaten. Zij zagen in de drukkende wereldtoestanden — met in vele delen van de aarde ernstige hongersnoden — de vervulling van Jezus’ profetie over het besluit van het samenstel van dingen en, bijgevolg, de komst van een rechtvaardige nieuwe ordening waarin honger tot het verleden zal behoren. — Matth. 24:3, 7; Openb. 7:16.
Door die belofte hebben Jehovah’s getuigen een geheel andere kijk op de wereldtoestanden gekregen. In plaats van zelfzuchtig te plunderen, te hamsteren of op andere manieren te proberen al het voedsel bijeen te vergaren dat zij kunnen krijgen, huldigen deze christenen het bijbelse beginsel: „Laat een ieder niet zijn eigen voordeel blijven zoeken, maar dat van de ander” (1 Kor. 10:24). Zij weten dat al sterven zij misschien van honger, in de bijbel de vertroostende belofte van een opstanding staat, een opstanding uit de doden op een aarde die voor eeuwig vrij zal zijn van de gesel van de honger. — Openb. 20:13; 21:3-5.
Wat er daarom zal gebeuren wanneer de honger toeslaat, hangt volledig af van de vraag wat in het leven van de slachtoffers belangrijker zal zijn: voedsel of iets anders. Zij die de bijbelse hoop op een rechtvaardige nieuwe ordening koesteren, zijn in staat een hoopvolle kijk op het leven te behouden, ook al slaat de honger toe. Want zij weten dat er in Gods nieuwe ordening, die volgens de bijbelse profetieën in ons geslacht zal beginnen, „volop koren op aarde [zal] blijken te zijn; op de top der bergen zal overvloed zijn” (Ps. 72:16; Matth. 24:33, 34). Nooit meer zal de mensheid door honger worden getroffen.