Drukken, een oude industrie van het Verre Oosten

REEDS lang voordat er in Europa een begin was gemaakt met het vervaardigen van losse drukletters, dus reeds vóór het midden van de vijftiende eeuw, bestond in het Verre Oosten een bloeiende druk-industrie. Al tegen het einde van de achtste eeuw waren er met behulp van houten blokken honderdduizenden afbeeldingen op papier gemaakt.

Het was in diezelfde eeuw dat de Japanse keizerin Shotoku opdracht gaf tot het drukken van een „miljoen” boeddhistische papieren amuletten. En al was het drukken hiervan reeds in 770 voltooid, nog altijd zijn er enkele van deze amuletten bewaard gebleven.

In China bestaat echter geen enkel produkt van de drukkerskunst dat van zolang her dateert, hoewel ook daar soortgelijk drukwerk werd vervaardigd. Het jaar 868 is in dat land het vroegste jaar waarvan met zekerheid bekend is dat er toen werd gedrukt. Getuigend hiervan, alsook van de hoge graad van ontwikkeling die de druk-industrie toen reeds had bereikt, werd in een dichtgemetseld rotsvertrek nabij Tunhuang, in China, een volledig boek uit die tijd ontdekt.

Minder dan tweehonderd jaar later drukte men in China reeds van losse letters. De uitvinder van de losse letter was een zekere Pi Shêng. Shên Kua, een tijdgenoot van Pi Shêng, schrijft:

„Gedurende de Ch’ing-li periode [1041-1049 G.T.] maakte Pi Shêng, een man in katoenen gewaad [d.w.z. een man van het gewone volk], ook losse letters. . . . Voor het drukken van twee of drie kopieën was deze methode noch praktisch noch vlug. Maar voor het drukken van honderden of duizenden kopieën was ze wonderbaarlijk [letterlijk: ’goddelijk’] snel.”

Een ander Oosters land, waar het drukken snelle vorderingen maakte, was Korea. Tegen het eind van de tiende eeuw was daar de houten-blokdruk ontwikkeld. Tijdens de regering van koning Hyon-jong (1007-1031) werd de eerste editie van de „Tripitaka Koreana”, een verzameling boeddhistische sutra’s, gedrukt. De derde editie van dit werk, op 25 september 1251 uitgegeven, werd gedrukt van 81.137 houten blokken met daarop een totaal van meer dan 52.000.000 schrifttekens, die zestien jaar werk hadden gekost. Als men schat dat tien schrifttekens voor een moderne lettersnijder wel een dag arbeid zouden betekenen, dan kan men zich inderdaad indenken hoe gigantisch dit werk is geweest.

Er zijn historische aanwijzingen die erop duiden dat ongeveer zeventien jaar vóór de publicering van de derde uitgave van de „Tripitaka Koreana” men in Korea ook van losse letters gebruik ging maken. Toen, in het jaar 1390, gaf de koning van Korea opdracht tot de stichting van een lettergieterij. Het was in deze koninklijke lettergieterij dat het momenteel oudst bekende metalen lettertype, de kyemi-letter, werd gegoten. Dit was in het jaar 1403, vele tientallen jaren voordat Johann Gutenberg van Mainz (Duitsland) naar men meent de losse letter heeft uitgevonden.

Ofschoon dus het drukken met behulp van losse letters in Oosterse landen al veel eerder in gebruik kwam dan in Europa, is deze methode in het Verre Oosten niet blijvend geweest, terwijl ook van enige invloed op de boekdrukkunst in Europa geen enkele aanwijzing bestaat. De niet-alfabetische schrijfwijze van de Chinese, Japanse en Koreaanse taal vormde het voornaamste obstakel om het drukken met losse letters tot een economische en praktische methode te maken. De alfabetisch geschreven Europese talen daarentegen waren ideaal geschikt voor het drukken met losse letters. De uitvinding van de losse letter in Europa had daardoor een diepere invloed op de geestelijke verlichting der volken dan de reeds eerdere uitvinding ervan in het Verre Oosten.