Zuigelingenvoeding — wat is de beste methode?
IN VEEL landen moeten aanstaande moeders beslissen over de vraag: Hoe ga ik mijn kind voeden — met de borst of met de fles?
Enkele generaties terug kwam deze vraag zelden of nooit aan de orde. Nagenoeg alle moeders gaven hun kind de borst. Er bestond geen werkelijk veilig alternatief. Als een moeder om de een of andere reden haar kind niet de borst kon geven, werd er gezocht naar een andere vrouw, een zogenaamde min om dit te doen. In sommige streken der aarde zijn er nog steeds vrouwen die de taak van min vervullen.
De moderne tendens bij de zuigelingenvoeding
In moderne westerse landen heeft de wijze waarop zuigelingen worden gevoed, echter een snelle verandering ondergaan. Het geven van synthetische melk uit een fles is de meest verkozen methode geworden.
Ter illustratie: Rond de eeuwwisseling gaf in de Verenigde Staten nagenoeg 100 percent van elke groep nieuwe moeders haar kind de borst. Tegen 1946 was het aantal moeders die hun kind de borst gaven, gedaald tot 38 percent. In 1956 was het afgenomen tot 21 percent, en in 1966, het laatste jaar waarvan goede statistische gegevens bekend zijn, bedroeg het aantal nieuwe moeders die hun kind borstvoeding gaven, nog maar 18 percent! Op sommige plaatsen worden thans bijna alle kinderen met de fles gevoed.
Volgens de uitgave van mei 1973 van de Saturday Review of the Sciences, is er de laatste jaren ook in „de arme landen van de wereld een dramatische achteruitgang te constateren geweest in het gebruik van moedermelk”. In een van deze landen, zo werd geschat, zou het de melk van 32.000 koeien vereisen om alleen maar de hoeveelheid melk te vervangen die moeders hun kinderen niet langer door middel van de borst geven.
Deze revolutie in de zuigelingenvoeding kunnen veel mensen van thans zich nog volledig herinneren. In Psychology Today van juni 1968 werd dienaangaande opgemerkt: „Nog geen 25 jaar terug werd het op het platteland in Mississippi normaal geacht als een kind in de kerk de borst kreeg, terwijl het 80 jaar terug in de staat Indiana voor vrouwen uit de bovenste lagen van de bevolking heel gewoon was hun baby naar avondparty’s mee te nemen om hem op tijd te kunnen voeden.”
Op dit moment groeien echter veel mensen op zonder ooit een moeder een kind te hebben zien voeden. Zelfs als een jonge moeder belangstelling heeft voor borstvoeding, is ze vaak onwetend met betrekking tot de praktijk ervan.
Waarom de verandering?
Een voorname oorzaak van de verandering op het gebied van zuigelingenvoeding is gelegen in de zienswijze die men er momenteel in veel ziekenhuizen op na houdt. Dr. J. Mayer, hoogleraar in de voedingsleer aan de Harvard-universiteit, merkte op: „In de door mannen beheerste ziekenhuizen, wordt borstvoeding officieel ontmoedigd. Tenzij de jonge moeder duidelijk kenbaar heeft gemaakt dat het haar wil is haar kind met de borst te voeden, krijgt ze zelfs al voordat ze uit haar verdoving is ontwaakt, een injectie met oestrogene hormonen toegediend om haar ’op te drogen’.”
Deze voorkeur die men in de medische wetenschap voor het gebruik van flesvoeding heeft, is grotendeels toe te schrijven aan het gemak waarmee moeder en kind dan verzorgd kunnen worden. „Bepaalde verloskundigen voeren een actieve propaganda voor flesvoeding omdat moeders die hun kind de borst geven, wegens de na-consultaties te veel van hun tijd vergen”, zo berichtte het tijdschrift Newsweek van 12 januari 1970. Ook de verbeteringen die men heeft aangebracht in de industriemelk zijn een factor bij de propagering van flesvoeding. Men heeft smakelijke en goed verteerbare mengsels van melk, water en diverse suikers ontwikkeld, die, naar wordt gezegd, een uitstekende vervanging vormen voor moedermelk.
Daar flesvoeding „modern” is en de naam heeft „wetenschappelijk” te zijn, rijst het vermoeden dat veel moeders haar als een soort van statussymbool beschouwen en borstvoeding als iets ouderwets. Dr. D. E. Smith, hoofd van een kliniek in San Francisco, merkte op: „Het is bijna onmogelijk een zwarte of Mexicaans-Amerikaanse moeder over te halen tot borstvoeding, omdat zij dit beschouwt als een methode voor de lagere stand — als iets wat haar arme verwanten doen.”
En het is waar, flesvoeding past vaak beter in het schema van het moderne stadsleven. Een zogende moeder moet vanwege de voeding bijna vierentwintig uur per dag bij haar kind in de buurt zijn. Een zuigeling aan de fles kan daarentegen door iemand anders worden gevoed, terwijl moeder buitenshuis werkt of een avondje bij vrienden en kennissen doorbrengt.
Flesvoeding beter?
Door de huidige populariteit van flesvoeding zou zich de gedachte kunnen opdringen dat ze beter, of op zijn minst even goed is als borstvoeding. Maar is dit zo? Welke voeding is het beste voor de zuigeling?
Op de Amerikaanse Witte Huis-Conferentie inzake Voeding en Gezondheid is men onlangs tot de conclusie gekomen dat „moedermelk de voeding is die volmaakt is afgestemd op de behoeften en ontwikkeling van het pasgeboren kind. Het is de natuurlijkste manier om zuigelingen te voeden”.
Dienovereenkomstig werd er in Current Therapy 1970, een gerespecteerd medisch werk, opgemerkt: „Op verscheidene gronden staat het onomstotelijk vast dat borstvoeding de ideale zuigelingenvoeding is voor de eerste paar levensmaanden. De arts dient de toepassing ervan te stimuleren.” De Encyclopaedia Britannica stemt hiermee in door te verklaren: „De ideale voeding voor het jonge kind is moedermelk. Deze levert alle voedingsstoffen in zodanige hoeveelheden en verscheidenheid als voor een goede groei en ontwikkeling noodzakelijk zijn.”
Moedermelk is speciaal ontworpen voor zuigelingen. Zo schreef Dr. I. Newton Kugelmass in Current Therapy 1967: „Moedermelk is ideaal voor de baby, koemelk voor het kalf. Er bestaat geen vervanging voor borstmelk.” De bekende Amerikaanse emeritus hoogleraar Dr. W. Alvarez verklaarde eens: „Koemelk is niet geschikt voor het spijsverteringskanaal van een mensenkind, zodat ze moet worden verdund en kunstmatig moet worden gewijzigd.”
Ja, moedermelk gaat als voeding voor zuigelingen boven alles, en er zullen maar weinig doktoren zijn, zo er al enige zijn, die iets anders zullen beweren. Maar is borstvoeding werkelijk zozeer te verkiezen boven flesvoeding dat het gebruik ervan gepropageerd moet worden?
Verschil van mening
Vele artsen schijnen die mening niet te zijn toegedaan. Klaarblijkelijk zijn zij van oordeel dat de verbeteringen die de afgelopen dertig jaar in de flesvoeding zijn aangebracht, deze voor de zuigeling even goed hebben gemaakt als borstvoeding. Wanneer men bij flesvoeding de aanwijzingen opvolgt, zo verzekert kinderarts W. E. Homan, „zijn met de fles gevoede baby’s in fysiek en emotioneel opzicht noch gezonder noch minder gezond dan een vergelijkbare groep van met de borst gevoede baby’s”. Is dit waar?
Wel, hierover bestaan grote meningsverschillen. Dr D. Reuben verklaarde: „Op de leeftijd van eenentwintig is het nog maar moeilijk te zeggen wat het lichamelijke verschil is tussen de voetbalspeler die is grootgebracht met koemelk en degene die door zijn moeder is gevoed.” Wat valt er echter te zeggen over de gezondheidstoestand van kinderen voor het bereiken van de volwassenheid?
Hier zou het verhaal wel eens geheel anders kunnen luiden. De Medical Tribune van 16 augustus 1972 vestigde bijvoorbeeld de aandacht op „de herhaald gedane waarneming dat de sterfte onder met de borst gevoede zuigelingen beduidend lager is dan onder de kunstmatig gevoede”. In dit verband is het derhalve opmerkenswaard Dr. P. Gyorgy, een van ’s werelds vooraanstaandste autoriteiten op het gebied van kindervoeding, onlangs de flesvoedingrage „misdadig” te horen noemen.
Een zelfde mening wordt onder woorden gebracht door Dr. J. S. Miller, die als hoofd van de gynaecologische en verloskundige afdeling van het French Hospital in San Francisco, kort geleden het volgende verklaarde: „Het is voor mij onmogelijk te zeggen of borstvoeding in de Verenigde Staten ooit weer de voorkeursmethode voor het voeden van kinderen zal worden. Wat ik wel weet, is dat we er langzamerhand achter beginnen te komen welk een verschrikkelijke prijs we aan het betalen zijn voor het feit dat we ons in dit opzicht door de melk- en babyvoedselindustrie de wet laten voorschrijven.”
Waar doelt deze verloskundige op? Welke mogelijke gevaren schuilen er in het gebruik van flesvoeding, die bij borstvoeding vermeden worden?
De ideale samenstelling van moedermelk
Zoals reeds werd opgemerkt, is moedermelk ideaal geschikt voor mensenbaby’s; koemelk is dat niet. Zo zijn bijvoorbeeld de eiwitten die de twee soorten melk bevatten, verschillend. Moedermelk wordt gemakkelijk opgenomen en nagenoeg volledig door de zuigeling verwerkt. De eiwitten in koemelk vormen daarentegen grote, dikke, moeilijk te verteren vlokken. Om deze reden wordt de koemelk volgens een bepaald recept aangelengd ten einde haar zoveel mogelijk op moedermelk te doen lijken.
De vetzuren in moedermelk zijn niet hetzelfde als die in koemelk. En sommige doktoren zijn zelfs van mening dat de vetzuren in koemelk voor zuigelingen minder goed zijn en mogelijk zelfs een schadelijke invloed hebben op het cholesterolgehalte van het bloed. Op latere leeftijd, zo is al verondersteld, zou dit cholesterolgehalte mede een factor kunnen zijn die de verharding van de bloedvaten, een van de belangrijkste oorzaken van beroerten en hartaanvallen, in de hand werkt.
Moedermelk bevat tevens een veel lager mineraalgehalte dan koemelk. Hierin bevindt zich bijvoorbeeld vier of vijf maal zoveel natrium als in moedermelk. Volgens Dr. J. Mayer van de Harvard-universiteit is dit „een feit dat door sommige geleerden van buitengewoon belang wordt geacht. Bij laboratoriumdieren heeft men een verband vastgesteld tussen zoutrijke voeding in de groeitijd en hoge bloeddruk”. Dr. Mayer voegde hieraan toe: „Als deze omstandigheid ook van toepassing is op de mens, dan zou het kunnen zijn dat het huidige voorkomen van hoge bloeddruk, waarmee 20 miljoen Amerikanen te kampen hebben, ten dele zijn verklaring vindt in de hogere natriumconcentraties die zij als pasgeborenen in melk (en babyvoeding) toegediend hebben gekregen.”
Naarmate er meer research wordt verricht, wordt het gaandeweg duidelijker dat moedermelk voor baby’s precies de juiste samenstelling heeft en klaarblijkelijk aldus door een alwijze Schepper is ontworpen. Ondertussen nemen de bewijzen toe dat het gebruik van vervangingsmiddelen schadelijke gevolgen kan hebben.
Moedermelk een bescherming
Men heeft geconstateerd dat moedermelk de zuigeling een wezenlijke bescherming biedt tegen ziekten. Statistische gegevens schijnen dit te bevestigen. In haar recente boek Infant Feeding schrijft Dr. M. Gunther: „Uit bijna elk vergelijkend onderzoek waarbij de relatie tussen infectie en methode van voeding werd onderzocht, is gebleken dat de met de fles gevoede baby vatbaarder is voor ziekten.”
In dit verband is het interessant te wijzen op de uitspraak die onlangs op de Witte Huis-Conferentie inzake Voeding en Gezondheid werd gedaan, waar werd gezegd dat moedermelk „bescherming verschaft tegen infectieziekten”, in het bijzonder ingewandsstoornissen en ziekten van de ademhalingswegen. Vooral het colostrum of de biest, de geelachtige, waterige vloeistof die de eerste paar dagen na de geboorte wordt afgescheiden, speelt een belangrijke rol bij de bescherming van de zuigeling tegen ziekten.
Onderzoekingen hebben ook aan het licht gebracht dat met de borst gevoede baby’s minder snel allergisch worden. Zijn conclusies baserend op een onderzoek van 1377 zuigelingen, merkte Dr. E. R. Kimball, een kinderarts uit Evanston (Illinois) op: „Het lijkt erop dat het gebruik van niet-soortspecifieke melk de zuigeling, zowel ogenblikkelijk als later, gevoelig maakt voor de ontwikkeling van allergieën . . .” De bekende Dr. W. Alvarez merkt op: „Altijd als ik een volwassene ontmoet die me zegt dat hij geen druppel melk kan drinken zonder netelroos te krijgen of ernstige last van indigestie te ondervinden, ga ik wat verder informeren en doorgaans krijg ik dan wel te horen dat zijn moeder hem niet de borst heeft willen geven en onmiddellijk op flesvoeding is overgegaan.”
Bijzonder tragisch is dat in de Verenigde Staten elk jaar zo’n 10.- tot 20.000 zuigelingen een plotselinge dood sterven. De oorzaak van deze zuigelingensterfte is onbekend, maar volgens Dr. M. Gunther „lopen flessekinderen een groter risico”. Er is al geopperd dat deze sterfte misschien moet worden toegeschreven aan de een of andere virusinfectie of intense allergische reactie op koemelk. Wellicht is dit voor aanstaande ouders die nog moeten beslissen over de voeding van hun baby, een punt dat ernstige overweging verdient.
Voordelen voor de moeder
Kan zogen ook een bescherming vormen voor de moeder? Ja, en op een aantal manieren.
Ten eerste vormt het onmiskenbaar een bescherming tegen borstkanker. In een rapport over kankeronderzoek onder de Bantoes in Zuid-Afrika bericht Dr. C. Marks het volgende: „Vergeleken met de Europeanen in Amerika is het aantal gevallen van borstkanker onder de primitieve Bantoestammen buitengewoon laag; mogelijk houdt dit verband met de bijzonder lange zoogperiode van twee jaar of langer waarin de Bantoemoeder haar kind aan de borst voedt.”
Van betekenis is ook de verklaring in de publikatie 101 Questions About Cancer van het Amerikaanse Genootschap voor Kankeronderzoek: „Onder moeders die hun kind de borst geven, komen minder gevallen van borstkanker voor.”
Nog een voordeel van borstvoeding is dat bij de volgende bevalling het gevaar voor bloedingen kleiner is. Het zuigen van de baby spoedig na de geboorte prikkelt namelijk de baarmoeder tot samentrekking. Dit is iets wat voor ouders die Gods wet betreffende bloed respecteren, wellicht van meer dan gewoon belang is, vooral gezien het feit dat sommige doktoren in geval van ernstig bloedverlies snel geneigd zijn aan een bloedtransfusie te denken.
Een ander voordeel van borstvoeding is dat ze de hervatting van de ovulatie en de menstruele cyclus bij de moeder ongeveer zeven tot vijftien maanden vertraagt. Hierdoor ontstaat er een natuurlijk tijdsinterval tussen de geboorten van twee baby’s, zodat een zogende moeder al haar aandacht aan één kind kan schenken voordat ze wederom zwanger wordt.
En mogelijk werpt de zoging nog een voordeel af. Gedurende de zoogperiode produceert de hypofyse van de moeder het hormoon prolactine, dat vermoedelijk, gezien de ervaring met proefdieren, de zogende moeder ten aanzien van de baby een „moederlijker” gevoel geeft.
De beste methode
Duidelijk is dat de voedingswijze waarvoor de Schepper van de mens de vrouw heeft toegerust, voor zuigelingen de beste methode is. Met de borst gevoede baby’s zijn inderdaad de best gevoede baby’s, terwijl ook hun moeders er op velerlei wijze profijt van trekken.
Niettemin is terzelfder tijd ook de verbeterde synthetische melk een grote zegen gebleken. In geval dood, ziekte of ander onvermogen van de zijde van de moeder de natuurlijke zoging onmogelijk of moeilijk maakt, kan haar kind met de fles worden gevoed. Deze vervangingsmethode is echter, dat moet worden toegegeven, niet de beste. In een poging de huidige tendens om te buigen, stelt Zwitserland thans elke jonge moeder een financiële beloning in het vooruitzicht als zij haar kind minstens tien weken met de borst voedt.
Welke voedingskeuze ouders voor hun jonggeborene zullen doen, is natuurlijk een zuiver persoonlijke zaak; enige kennis van dit onderwerp kan hen echter helpen tot een goede beslissing te komen.