Wat heeft een aquarium te bieden?
WAT heeft een aquarium te bieden? Hobbygenoegen? Onderwijs? Ontspanning? Broodwinning? Veel gezinnen hebben door het aquariumhouden als familiehobby te gaan beoefenen samen vele genoeglijke uren beleefd. Een aquarium kan uren ontspanning verschaffen in de vorm van het kijken naar en het verzorgen van de geschubde vrienden die het aquarium bewonen.
Vaak is zowel jong als oud gefascineerd door het bezit van een aquariumbak. Een jongen van elf jaar zei: „Ik vind het fijn naar iets levends te kijken. Ik vind het leuk de vissen spelletjes te zien doen, zoals krijgertje.” En een schrijver en redacteur merkte eens op: „De vier goudvissen die in de grote glazen kom vlak naast mijn leunstoel zijn gehuisvest, zijn een lust voor het oog. Het montert mij meer op hun gracieuze bewegingen gade te slaan dan naar de zogenaamde kunstschatten te kijken die de planken en muren van mijn woonvertrekken sieren.”
Anderen vinden het niet alleen leuk, maar ook ontspannend en onderwijzend om een aquarium in huis te hebben. Het boek Tropical Fish bracht het als volgt onder woorden: „Kijkend naar de gracieuze bewegingen, het ongeremde spel en het plezier dat een gezonde vis in het leven heeft, voelt men zijn zenuwen weldadig tot rust komen. . . . Op onderwijsgebied verschaft een aquarium levend onderricht in de natuur . . . En bij het scheppen van een gezond leefmilieu voor de vissen leren wij ook heel wat over de rest van de natuur. Wij zien wat een goede zuurstofvoorziening (en omgekeerd, vergiftigde lucht) voor onze gezondheid betekent.”
Uw vissen kunnen zelfs de kenmerken van huisdieren gaan vertonen. Ze zullen gewend raken aan uw nabijheid en de aanwezigheid van uw hand in de bak als u deze moet schoonmaken of iets moet verschikken. Ze schijnen het verschil te kennen tussen uw hand en het visnet. Zo had iemand eens een stekelbaarsje dat altijd als er een verse vlieg boven de kom werd gehouden, uit het water sprong om deze op te happen.
Het uitkiezen van aquarium en vissen
Als u een aquarium wilt, welk type kiest u dan? Een kleine, ronde, geheel uit glas bestaande viskom — een gemakkelijk te behandelen sierstukje in de kamer? Misschien een rechthoekige bak met glazen ruit en in een hoekstalen frame? In geval van het laatste type gaat de voorkeur van veel mensen uit naar een lange, hoge en smalle bak, die dan als een levend schilderij tegen de wand geplaatst kan worden. Anderen geven de voorkeur aan een lage en brede bak voor het kweken van vissen.
Hoewel men meer dan 30.000 vissoorten kent, zijn de tropische vissen voor het aquarium favoriet. Er zijn natuurlijk tropische vissen die òf in zoet òf in zout water thuishoren; de meeste mensen vullen hun aquarium met zoet water, en kiezen een aantal verschillende vissen uit die daarin passen en naast elkaar kunnen leven.
Bij het kopen van vissen in een dierenwinkel moet men erop letten gezonde vissen te kopen. Als er een zieke vis in een bak wordt gedaan, kunnen alle vissen die er reeds in zaten, verloren gaan.
De zorg voor een aquarium
Als men eenmaal tot het besluit is gekomen zich een aquarium aan te schaffen, moet men er ook de tijd voor nemen om er op juiste wijze voor te zorgen. In tegenstelling tot wat algemeen wordt geloofd, houdt het verzorgen van een aquarium niet in dat men de bak elke week of zelfs elke maand moet leeghalen en schoonmaken.
Door wekelijks een klein gedeelte van het water bij de bodem — waar de uitwerpselen zich verzamelen — uit de bak te hevelen, en er weer schoon water in te laten lopen, of door met een filterapparatuur het water schoon te houden, behouden sommige liefhebbers soms jaren lang een schoon aquarium voordat zij hun bak helemaal moeten leeghalen. Behalve dat u uw bak schoon moet houden, moet u ook uw vissen datgene verschaffen waardoor ze gezond blijven.
Zuurstof en licht
Willen uw vissen gezond blijven, dan hebben ze een voldoende hoeveelheid zuurstof nodig. Ze nemen de zuurstof die in het water is opgelost, uit het water op als dit door hun kieuwen stroomt. De hoeveelheid in het water opgeloste zuurstof wordt bepaald door de temperatuur van het water (koud water kan meer zuurstof bevatten dan warm water), en ook door het totale wateroppervlak. Het water vult zijn zuurstofvoorraad aan indien het zich in contact met de buitenlucht bevindt. Sommige aquariumhouders gebruiken een elektrische pomp, die door een slang lucht in het aquariumwater brengt. Hoewel het water slechts een beperkte hoeveelheid zuurstof uit de luchtbellen haalt, is het belangrijkste doel van de luchttoevoer het water in circulatie te houden, zodat al het water geregeld aan de oppervlakte komt en zuurstof kan opnemen.
Daar de totale zuurstofhoeveelheid in het water wordt bepaald door de grootte van het wateroppervlak, moet een ronde glazen kom — die boven een kleiner omtrek heeft dan in het midden — nooit geheel met water gevuld worden. Ze dient iets over de helft vol gedaan te worden ten einde een groter wateroppervlak te krijgen.
In verband met de zuurstofbehoefte van de vissen bepaalt de grootte van het wateroppervlak ook de hoeveelheid vis die u in uw aquarium kunt hebben. Tevens is de grootte van uw vissen natuurlijk een medebepalende factor. Volgens één autoriteit behoort er voor iedere vis ter grootte van een volgroeid guppie (vier centimeter lang) op zijn minst 19 vierkante centimeter wateroppervlak te zijn dat met lucht in aanraking is. Dit betekent dat een aquarium met een lengte van 57 centimeter en een breedte van 20 centimeter (dus met een wateroppervlak van 1140 vierkante centimeter) niet meer dan zestig volwassen guppies kan huisvesten.
Het is ook nuttig wat waterplanten in een aquarium te hebben. Gezonde planten staan overdag zuurstof af en nemen koolzuur op. Vissen ademen op hun beurt koolzuur uit en ademen zuurstof in. Gezonde planten zijn in een aquarium dan ook niet alleen een aantrekkelijke versiering maar ook een bron van zuurstof.
Als er gebrek is aan voldoende zuurstof, zullen uw vissen u dat snel genoeg laten weten door een snellere ademhaling of door aan de oppervlakte te komen en naar lucht te happen.
Een bak heeft ook voldoende licht nodig wil men zeker zijn van gezonde planten, die op hun beurt weer bijdragen tot de gezondheid van de vissen. Als er niet voldoende licht is, sterven de planten af en gaan ze rotten; het microscopische leven zal zich in uw bak sterk gaan vermenigvuldigen, wat uiteindelijk aanleiding kan geven tot ziekte van de vissen. Aan de andere kant veroorzaakt te veel licht vaak een overmatige algengroei, groen water en hoge temperaturen. In overeenstemming met de natuur buiten, moet uw aquarium elke dag in totaal ongeveer acht à tien uur natuurlijk licht of kunstlicht ontvangen.
Temperatuur en voedsel
Behalve aan voldoende zuurstof en genoeg licht (als er planten zijn) hebben vissen ook behoefte aan een juiste temperatuur en goed voedsel. Als aan een van deze essentiële behoeften niet of slechts ten dele wordt voldaan, zal dat in uw onderwaterwereld ongetwijfeld problemen oproepen. Zoals het woord „tropisch” al aanduidt, gedijen de meeste tropische vissen het best bij een warme temperatuur die ligt tussen de 22° en 25° C. Wanneer de temperatuur van het water hieronder ligt, kan het weerstandsvermogen van de vissen tegen ziekte afnemen, en wanneer ze hoger is, worden de vissen van hun benodigde zuurstof beroofd.
Het belangrijkste is echter een plotselinge verandering in temperatuur te vermijden. Dit brengt bij vissen vaak shock-verschijnselen teweeg en verlaagt hun weerstand tegen ziekten. Wegens het gevaar van een plotselinge verandering is het toevoegen van vers water of van nieuwe vissen in de bak altijd een kritieke fase in de aquariumzorg. Vergewis u ervan dat het nieuwe water de juiste temperatuur heeft. Ook als u nieuwe vissen in uw bak doet, doet u ze een plezier door ze langzaam aan hun nieuwe omgeving te laten wennen, in plaats van ze er onmiddellijk in te werpen. U kunt een vis laten wennen door het bakje waarin hij is vervoerd in het aquarium te laten drijven waardoor het langzamerhand de omgevingstemperatuur zal gaan aannemen. Dit neemt gewoonlijk ongeveer vijftien minuten in beslag.
De vissen dienen natuurlijk geregeld van voedsel te worden voorzien en dit voedsel dient ook van tijd tot tijd gevarieerd te worden. U kunt uw vissen eenvoudig het gedroogde of bevroren visvoer geven dat u in de winkels kunt kopen, maar u kunt ze ook een smakelijk diner van muskietelarven, wormen, wespen of vliegen — om een paar mogelijkheden te noemen — voorzetten. Ook van uw eigen tafel kunt u wat aan uw vissen afstaan, zoals wat fijngemaakt mager rundvlees, fijngehakte rauwe spinazie of sla, of stukjes vis. Een goed dieet bepaalt in grote mate de gezondheid van uw vissen, hun levensduur en de kwaliteit van hun kleur. Verschillende vissoorten hebben natuurlijk afwijkende eetgewoonten, en ook dat zult u in aanmerking moeten nemen.
Bij een juiste voeding van uw gevinde vrienden is niet alleen het soort van voedsel betrokken waarmee ze worden gevoed, maar ook hoe ze worden gevoed. In warm water zullen de vissen meer voedsel nodig hebben, daar de ademhaling, de spijsvertering en de uitscheiding sneller verlopen dan in koud water en de vissen sneller groeien. Gezonde vissen zijn gewoonlijk hongerig en zullen op uw aanwezigheid vaak met wilde zwembewegingen tegen de wand van de bak reageren, als het ware bedelend om voedsel. U moet er echter wel voor waken ze niet te overvoeren.
Een vuistregel waaraan u zich bij het voeren kunt houden, is per keer slechts zoveel voedsel te geven dat alles binnen drie tot vijf minuten kan worden opgegeten. Al het voedsel dat als gevolg van overvoeding overblijft, zal gaan rotten. Overvoeding heeft een vermeerdering van het bacteriënleven in de bak, en daardoor ziekte en dood van de vissen, tot gevolg. Daar vissen in hun natuurlijke omgeving de hele dag door kleine hoeveelheden eten, heeft het veelvuldig voeren van kleine beetjes gewoonlijk de voorkeur. Als het voor u echter makkelijker is ze eenmaal per dag te voeren, kunt u dat het beste ’s morgens doen.
De omstandigheden die tot ziekte van vissen aanleiding kunnen geven zijn vrijwel gelijk aan die bij alle levende schepselen, namelijk overbevolking, afkoeling of temperatuurschommelingen, een slecht dieet, zich overeten, onvoldoende licht en de aanwezigheid van halfdood of in ontbinding verkerend materiaal. Elk van deze factoren kan de natuurlijke immuniteit van de vissen verzwakken.
Het kweken van tropische vissen
Tropische vissen worden in het algemeen ingedeeld in „levendbarende” en „eierleggende”. Van deze twee soorten zijn de levendbarenden gewoonlijk het eenvoudigst te telen en te kweken. Dit komt doordat de jongen bij de levendbarenden volledig ontwikkeld geboren worden en gewoonlijk groter zijn dan de jongen van een eierleggende vis. De jonge vis kan krachtig zwemmen en kan hetzelfde voedsel — alleen wat fijner gehakt — eten als zijn ouders.
De levendbarende vissen zijn ook gemakkelijk naar sekse te onderscheiden, aangezien het mannetje een speciaal gevormde aarsvin heeft waarmee hij het vrouwtje kan bevruchten terwijl hij naast haar zwemt. U kunt een drachtige levendbarende vis gemakkelijk herkennen aan haar grootte en de donkere vlek in de omgeving van de anale opening, achter de ondervin. Veel menselijke ouders hebben het voortplantingsproces bij levendbarende vissen een geschikt natuurlijk hulpmiddel gevonden om hun kinderen de beginselen van de menselijke voortplanting bij te brengen.
Daar het levendbarende vrouwtje en andere vissen geneigd zijn de jongen op te eten, zult u de pasgeboren visjes moeten beschermen. De beste manier om dat te doen, is de moeder te scheiden van andere vissen met kannibalistische neigingen. En u kunt er dan voor zorgen dat er schuilplaatsen voor de jongen zijn, bijvoorbeeld dicht opeenstaande waterplanten, of een broedzeef gebruiken opdat de moeder niet bij ze kan komen.
De meeste tropische vissen planten zich voort door middel van het leggen van eieren, en ze doen dit, afhankelijk van de soort, op allerlei verschillende manieren. Sommige verspreiden hun eieren over zand en grint. Andere maken hun eieren vast aan planten of stenen. Sommige eierleggers bouwen nesten en bewaken daarin hun jongen tegen indringers. Veel soorten van eierleggers eisen speciale broedvoorwaarden en soms speciaal voedsel. Voor een succesvolle kweek zal men zich dus nog wat nader op de hoogte moeten stellen.
Interessante eierleggers onder de tropische vissen zijn de vissen die bekendstaan als de schuimnestbouwers. Het mannetje blaast luchtbelletjes die omgeven zijn door een kleverig slijmlaagje; van deze luchtbelletjes maakt hij een nest voor de eieren. Het is fascinerend om dit gade te slaan. Zo kan men bijvoorbeeld twee Siamese kempvissen waarvan men weet dat het dikke vrouwtje eitjes bij zich draagt, bij elkaar brengen, en wel eerst gescheiden door een glazen plaat. Het mannetje zal op alle mogelijke manieren het vrouwtje trachten te bereiken en overgaan tot een grillige dans, waarbij hij zijn golvende, sluierachtige, roze, blauw en purper getinte vinnen, in alle pracht ten toon spreidt. Dan bouwt het mannetje aan het wateroppervlak een schuimnest met een diameter van ongeveer vier centimeter. Dan kan men de glasplaat verwijderen.
Na een tamelijk vurige jacht staat het vrouwtje toe dat het mannetje zich om haar heen wikkelt, de eieren uit haar drukt en ze daarna bevrucht. Als de eieren naar beneden zakken, grijpt het mannetje ze vlug in zijn bek en brengt ze in het luchtbellennest. Nadat de eieren zorgvuldig in de bellen zijn beschermd, gaat het mannetje terug en zet het uitdrukken van de eieren voort, totdat alle eieren, vaak vele honderden, door het vrouwtje zijn afgestaan. De eitjes komen in ongeveer veertig uur uit. Daar de jongen ontzettend klein zijn, moeten ze gewoonlijk met micro-organismen gevoed worden.
Of het nu één vis betreft in een viskom, of een grote verscheidenheid van soorten in een grote bak, veel gezinnen vinden het heerlijk om naar vissen te kijken en te aanschouwen welk een onuitputtelijke variatie de Schepper in zijn scheppingswerk heeft gelegd. Het is slechts een voorproefje van wat de toekomst in de nieuwe ordening zal brengen, wanneer het mogelijk zal zijn een grondiger studie te maken van „al wat langs de paden der zeeën trekt”. — Ps. 8:8.
Wat heeft een aquarium te bieden? Voor velen is het een bron van vreugde, bekoring en ontspanning.