Wat u kunt doen aan hoofdpijn
Door medisch correspondent van Ontwaakt! op de Britse eilanden
BIJNA iedereen heeft te eniger tijd in zijn leven wel eens ervaren wat het wil zeggen hoofdpijn te hebben. Denk maar eens terug aan de laatste griep die u had, of aan de kou in uw hoofd toen het slijmvlies van uw neusbijholten en luchtwegen ontstoken was. Die doffe of kloppende pijn in uw hoofd was slechts een van de deprimerende symptomen die u lieten weten dat u ziek was. Een klein beetje kuchen of niezen leek de hoofdpijn al te verergeren. Wat was u blij toen u uw hoofd op een kussen kon leggen, en wat was het een opluchting toen de hoofdpijn de volgende dag over was! Als dat de enige soort van hoofdpijn is die u heeft ervaren, kunt u dankbaar zijn.
Veel personen lijden heden ten dage — en sommigen bijna elke dag — aan hoofdpijnen waaraan geen duidelijke ziekte ten grondslag ligt. Dergelijke hoofdpijnen kunnen heel hevig zijn en iemand belemmeren in zijn werkzaamheden, terwijl ze niet altijd gemakkelijk zijn te verlichten. Misschien zijn deze vormen van hoofdpijn voor u bekender en er bestaat geen enkele twijfel over dat u er graag van af zou willen komen.
Maar hoe komt het dat mensen aan hoofdpijn lijden? Wat doet nu werkelijk pijn als u last van hoofdpijn hebt? Zijn er verschillende soorten van hoofdpijn? Welke factoren kunnen aanleiding geven tot hoofdpijn? De antwoorden op deze vragen zullen u helpen beter te begrijpen wat u aan uw hoofdpijn kunt doen.
Een beschermingsmechanisme
Pijn wordt veroorzaakt door een ingebouwd beschermingsmechanisme. Dit mechanisme kan worden vergeleken met een waarschuwingssysteem dat ons vertelt dat het een of andere pijngevoelige weefsel wordt geprikkeld en dat er iets moet worden gedaan om het lichaam van de schade-veroorzakende prikkels te bevrijden.
Zo is het ook met hoofdpijn. Hoofdpijn waarschuwt u dat er iets niet in orde is. Voor uw fysieke en geestelijke welzijn is het noodzakelijk dat er iets gedaan wordt. Het is derhalve alleen maar natuurlijk dat u geïnteresseerd bent in wat u aan hoofdpijn moet doen.
Maar wat doet nu werkelijk pijn wanneer u hoofdpijn hebt? Welk pijngevoelige weefsel is erbij betrokken? Verbazingwekkend genoeg bestaan de hersenen zelf niet uit pijngevoelig weefsel. Hoewel pijnwaarneming een belangrijke functie is van de hersenen, zijn chirurgen en fysiologen tot de conclusie gekomen dat wanneer er binnen in de schedel hoofdpijn ontstaat, dit niet veroorzaakt wordt door een prikkeling van de hersenen, maar door een trekking aan of verwijding van de bloedvaten of hersenvliezen. Evenzo is het pijngevoel wanneer de hoofdpijn buiten de schedel ontstaat, in de meeste gevallen te wijten aan een prikkeling van de fijne zenuwvezels in de wanden van de slagaders of in de krachtige spieren van hoofd en nek.
Het is derhalve begrijpelijk dat de plaats waar de pijnprikkels ontstaan het karakter van de hoofdpijn bepaalt. Bij een prikkeling van de zenuwvezels in de slagaders ontstaat er een kloppende hoofdpijn doordat de vaatwanden in het ritme van de hartslag pulseren. In het geval van de spieren is de pijn daarentegen constanter en heviger van aard.
Uit wat wij tot nu toe hebben beschouwd, blijkt wel dat niet alle hoofdpijnen gelijk zijn. Wat u aan uw hoofdpijn kunt doen, hangt daarom af van de soort van hoofdpijn waaraan u lijdt en van de oorzaak die eraan ten grondslag ligt.
Verschillende soorten van hoofdpijn
Als waarschuwingssymptoom kan hoofdpijn door een grote verscheidenheid van lichamelijke gesteldheden worden veroorzaakt; sommige kunnen ernstig zijn en levensgevaar inhouden, andere zijn goedaardig van karakter. De verschillende soorten van hoofdpijn vallen in twee categorieën uiteen: in de eerste plaats zijn er de hoofdpijnen waaraan een ziekte ten grondslag ligt en die „organische” hoofdpijnen worden genoemd, en ten tweede zijn er de „functionele” hoofdpijnen die aan de verstoring van de een of andere lichaamsfunctie te wijten zijn.
Tot de groep van organische hoofdpijnen behoren onder andere die soorten die het gevolg zijn van een infectie of van een allergische aandoening van de neus en de neusbijholten, van tand- en kaakgebreken, oog- en oorziekten, degeneratieve veranderingen in de halswervelkolom, ontsteking van de slagaders in het voorhoofd, alsook ernstige ziekteverschijnselen, zoals een tumor in de hersenen of een ontsteking van de hersenvliezen. Bij dergelijke ziekten is hoofdpijn vaak een van de vele ernstige symptomen en verschijnselen waardoor een bepaalde ziekte wordt gekenmerkt en die erop kunnen duiden dat directe medische hulp gewenst is.
Maar u zult misschien opgelucht zijn te vernemen dat de grote meerderheid van de verschillende soorten van hoofdpijn, ongeveer 90 percent, tot de functionele groep behoort en niet te wijten is aan een aandoening van een weefsel, hetzij in of buiten de schedel. Hoewel hoofdpijn dus in het algemeen als een goedaardig verschijnsel wordt beschouwd, is ze niettemin een waarschuwing dat bepaalde lichaamsfuncties gestoord zijn.
Waarschijnlijk hebt u alleen te maken gehad met de gewone, alledaagse vorm van hoofdpijn. Als de pijn echter blijft aanhouden, met of zonder andere symptomen, of als er in de laatste paar weken of maanden een verandering in de aard van de hoofdpijn is gekomen, doet u er verstandig aan een dokter te raadplegen. Als de grondoorzaak de een of andere ernstige ziekte is, kan er zonder uitstel met de behandeling worden begonnen.
De alledaagse hoofdpijn
Als u reeds jarenlang geregeld last hebt van hoofdpijn, lijdt u hoogst waarschijnlijk aan de zogenaamde „spanningshoofdpijn” of aan de minder vaak voorkomende „migraine”. U zult zich afvragen wat nu precies het verschil tussen deze twee is.
Bij spanningshoofdpijn is de pijn constant of gelijkmatig van karakter. De pijn wordt gevoeld in de spieren aan de achterkant of aan beide zijden van het hoofd, en een enkele maal boven de ogen. Het kan lijken of uw hoofd in een bankschroef geklemd zit of door een strakke band omgeven wordt. Ook is het mogelijk dat u alleen maar het gevoel hebt alsof er een gewicht op uw hoofd rust. Spanningshoofdpijnen zijn te wijten aan een overmatige of constante samentrekking van de spieren van uw hoofd en de krachtige nekspieren die uw hoofd ondersteunen.
Migraine is geheel verschillend van deze soort van hoofdpijn. Het woord „migraine” is afgeleid van een Frans woord dat „half hoofd” betekent; een zeer passende benaming, want in de meeste gevallen is de pijn slechts aan één zijde van het hoofd. In tegenstelling met de spanningshoofdpijn ontstaat er bij migraine spoedig een kloppende of bonzende pijn doordat de hoofdpijn voornamelijk haar oorsprong vindt in te sterk verwijde slagaders aan de buitenzijde van de schedel. Migraine gaat vaak gepaard met een gevoel van misselijkheid of andere spijsverteringsstoornissen; de pijn kan zo hevig worden dat men niet verder kan gaan met werken en moet gaan liggen. Er kunnen in één familie meerdere personen zijn die aan deze soort van hoofdpijn lijden doordat de aanleg voor migraine erfelijk is. In het geval van de „klassieke” migraine kan er, in tegenstelling met de gewone migraine, aan een aanval een waarschuwing of „aura” voorafgaan, bijvoorbeeld in de vorm van vlekken of lichtflitsen voor de ogen.
Bovenstaande karakteristieke kenmerken kunnen u helpen te bepalen aan welke hoofdpijn u lijdt, aan een „spanningshoofdpijn” of aan een „migraine”-hoofdpijn. De twee soorten zijn echter niet altijd gemakkelijk te onderscheiden; u kunt zelfs aan beide lijden. Maar of u nu lijdt aan spanningshoofdpijn of aan terugkerende aanvallen van migraine, u kunt heel veel doen om uw hoofdpijn minder hevig te doen zijn, de frequentie van de aanvallen te verminderen en misschien zelfs hun terugkeer geheel te voorkomen.
De behandeling van hoofdpijn
Onder bepaalde omstandigheden kan het het beste zijn de eenvoudigste en meest directe behandeling van uw hoofdpijn toe te passen, namelijk op eigen initiatief een analgetisch of pijnstillend middel te gebruiken. Er worden in de handel vele preparaten aangeprezen, die bestaan uit een mengsel van geneesmiddelen. Preparaten die pyramidon of fenacetine bevatten, kunnen schadelijk zijn en men kan deze het beste vermijden. Het is veiliger een eenvoudig geneesmiddel te gebruiken, zoals aspirine in oplosbare vorm, of als aspirine bij u maagklachten veroorzaakt, dan is acetaminophen een ander doeltreffend werkend middel. De aanbevolen dosis kan indien noodzakelijk na drie of vier uur herhaald worden. Het is mogelijk dat door deze eenvoudige maatregel uw spanningshoofdpijn verdwijnt of uw migraine-aanval wordt verkort.
Als de omstandigheden het echter toelaten, kunnen ook andere behandelingsmethoden, met of zelfs zonder het gebruik van analgetische middelen, verlichting schenken. Uw spanningshoofdpijn, veroorzaakt door spiersamentrekking, kan reeds verminderen als u enkel zorgt voor een korte periode van rust en ontspanning. Indien u uw dagelijkse bezigheden kunt onderbreken en een half uur of zo rustig in een halfdonkere kamer gaat liggen, zult u ongetwijfeld merken dat uw hoofdpijn afneemt. Het plaatselijk verwarmen van hoofd en hals door het gebruik van warme omslagen, door warmtebestraling of zelfs gewoon door een warm bad te nemen, is ook een uitstekende behandelingsmethode. En wanneer er een bevriend persoon is die tien tot vijftien minuten lang uw nekspieren zacht kan masseren, zal dit nog een extra ontspannende uitwerking hebben op de spieren die verantwoordelijk zijn voor uw spanningshoofdpijn.
Dergelijke maatregelen kunnen ook zeer doeltreffend zijn als directe behandeling van een migraine-aanval. U zult echter bij migraine meer verlichting ondervinden van een behandeling met koude compressen of zelfs ijszakjes op uw hoofd dan van een warmtebehandeling. Dergelijke compressen verminderen de sterke verwijding van de slagaders, waardoor dit soort van hoofdpijn ontstaat. Enkele koppen sterke thee of koffie hebben een zelfde effect op de bloedvaten en kunnen dus ook verlichting schenken. Uw migrainehoofdpijn kan echter zo ernstig zijn dat u gedwongen bent te gaan liggen en dat u alleen maar de pijn wilt „wegslapen”. Onder dergelijke omstandigheden is het het verstandigst aan de behoefte van uw lichaam te voldoen.
Als bovengenoemde maatregelen geen uitwerking hebben, is het raadzaam een dokter te raadplegen.
Houd in gedachten dat uw hoofdpijn deel uitmaakt van een ingebouwd verdedigingsmechanisme. Het zou onverstandig zijn voortdurend alleen de pijn te willen behandelen, zonder de oorzaak ervan weg te nemen. Wat kunt u dus doen om het aantal hoofdpijnaanvallen te verminderen, of, wat nog beter is, hoofdpijn geheel te voorkomen? Het antwoord op deze vraag houdt sterk verband met de wijze waarop u bepaalde factoren die hoofdpijn in de hand werken, kunt vermijden.
Factoren die hoofdpijn in de hand werken
Welbekende factoren die hoofdpijn in de hand werken, zelfs bij degenen die geen aanleg hebben voor hoofdpijn, zijn overmatig voedsel- of alcoholgebruik, en het vertoeven in een bedompte, slecht geventileerde ruimte.
Spanningshoofdpijn ontstaat vaak bij vermoeidheid en na een periode van spanning, of kan te wijten zijn aan angst of aan conflictsituaties op het werk of thuis. Ook migraine kan door vermoeidheid, spanning, angst en overmatige opwinding worden teweeggebracht. Opwinding en emoties nemen een voorname plaats in onder de factoren die hoofdpijn in de hand werken. In een commentaar hierop schrijft Dr. O.W. Sacks in zijn boek Migraine: The Evolution of a Common Disorder (1970): „Krachtige emoties overtreffen, wat het opwekken van een migrainereactie betreft, alle andere acute gebeurtenissen, en bij veel patiënten — speciaal bij de lijders aan de klassieke migraine — zijn ze verantwoordelijk voor de overgrote meerderheid van de aanvallen . . . wij ontdekken in de praktijk dat plotselinge woede de gewoonste oorzaak is, hoewel schrik (paniek) bij jongere patiënten soms dezelfde uitwerking heeft. Plotselinge opgetogenheid (tijdens een moment van triomf of bij een plotselinge buitenkans) kan hetzelfde effect hebben.” Behalve emotionele spanning kunnen er ook andere factoren zijn die bijdragen tot hoofdpijn, zoals het blootstaan aan fel licht, buitensporig lawaai, honger, het gebruik van alcohol, het eten van bepaalde voedingsmiddelen als kaas, chocolade, komkommers, tomaten, vetrijke etenswaren, tarwe, uien en zelfs sinaasappelen.
Indien in uw geval een of meer van deze factoren als oorzaak kunnen worden aangewezen, wat naar alle waarschijnlijkheid zo zal zijn, bestaat er alle kans dat door het vermijden of verwijderen van deze factoren uw hoofdpijnaanvallen zullen afnemen of zelfs geheel zullen verdwijnen.
Het voorkomen van hoofdpijn
Daar de factoren die hoofdpijn in de hand werken, verband houden met bijna elk aspect van het dagelijks leven, kan het zijn dat u enige wijzigingen in uw dagelijkse activiteiten zult moeten aanbrengen. Het zal niet alleen noodzakelijk zijn aandacht te schenken aan uw dieet en uw eetgewoonten, maar ook aan de omstandigheden waarin u thuis en op uw werk verkeert, aan uw rust en ontspanning, of, wat nog belangrijker is, aan uw kijk op of houding ten aanzien van het leven.
Het op geregelde tijden nuttigen van een evenwichtig samengestelde, bescheiden maaltijd zal ertoe bijdragen hoofdpijn ten gevolge van overmatig eten, of een migraine-aanval als gevolg van honger, te voorkomen. Het is gemakkelijk een bepaald soort van alcoholische drank, die in uw geval verband schijnt te houden met hoofdpijn, te laten staan.
Als de omstandigheden op uw werk of de aard van uw werk tot overmatige spanning en vermoeidheid leiden, kan het zijn dat er een verandering nodig is, of als dat onpraktisch is, is het misschien noodzakelijk een beter werkschema op te stellen. Het is beslist onverstandig over te werken ten koste van uw gezondheid. Als u een huisvrouw bent en thuis werk verricht, zal een praktisch schema voor de dagelijkse werkzaamheden een grote hulp zijn om overmatige spanning en vermoeidheid te vermijden. Zorg ook thuis en op uw werk voor een goede ventilatie en een juiste verlichting.
Het is niet alleen raadzaam uw lichaam voldoende slaap te verschaffen, maar ook voor een rustige slaap te zorgen. Misschien moet u een zachter of steviger kussen, een extra kussen of een kussen minder gebruiken, of moet u zelfs een nieuw matras aanschaffen om een slechte slaaphouding en spierspanningen te vermijden die aanleiding tot hoofdpijn kunnen geven.
Voordat u uw activiteiten gaat hervatten is een korte periode van ontspanning elke dag, misschien tien of vijftien minuten na de maaltijd, zeer aangenaam. Als u leert al uw spieren te ontspannen, vooral de spieren van uw gelaat, kunt u veel doen om spierspanning te verminderen.
Het is heilzaam en tevens prettig in redelijke mate ontspanning te zoeken, waarbij de ontspanning die met andere leden van het gezin genoten kan worden, de voorkeur verdient; een uitstapje naar de dierentuin, een tocht naar het strand, of gewoon een wandeling door een rustige omgeving om de schepping in al haar verscheidenheid gade te slaan, zijn vormen van ontspanning die niet veel energie vergen en een plezierige afwisseling vormen van de dagelijkse routine.
Misschien is de moeilijkste, maar tevens de meest succesvolle verandering die u kunt aanbrengen om spanning, druk en vermoeidheid te bestrijden, een herziening van uw kijk op of houding ten aanzien van het leven en zijn problemen. Als u de „stille en zachtaardige geest” kunt ontwikkelen en leert bedaard te blijven wanneer u merkt dat mensen of situaties u dreigen te irriteren, als u gaat beseffen welke waarde tevredenheid heeft in tegenstelling tot de veeleisende en nooit eindigende jacht op materiële bezittingen en genoegens, als u een onzelfzuchtige bezorgdheid voor het welzijn van anderen kunt ontwikkelen en u niet overdreven zorgen maakt over uzelf, zult u inderdaad reeds vergevorderd zijn op de weg die leidt naar het uitbannen van de emotionele spanningen die zo vaak spanningshoofdpijn of migraine tot gevolg hebben. — 1 Petr. 3:3, 4; 1 Tim. 6:6-8.
In de huidige tijd vol spanningen kan het zeer moeilijk blijken te zijn factoren die aanleiding kunnen geven tot hoofdpijn, te vermijden of uit de weg te ruimen. Hoewel er zeer veel gedaan kan worden in verband met de behandeling en de voorkoming van hoofdpijn, moeten wij uiteindelijk voor de volledige verwijdering van alle last van pijn, zowel die van functionele als organische aard, wachten op het herstel van volmaakte menselijke gezondheid in het herstelde paradijs hier op aarde onder de heerschappij van Gods koninkrijk. Dan en dan alleen kan iemand verwachten volledig van het leven te genieten, vrij van alle soorten van hoofdpijn. — Openb. 21:4, 5.