Wat valt er te zeggen over galstenen?

TOT de vrij algemeen voorkomende operaties welke in de Verenigde Staten worden verricht, behoren die waarbij wegens galstenen de galblaas wordt verwijderd. Ja, onder de redenen voor ziekenhuisopname nemen in de Verenigde Staten galstenen de vijfde plaats in. Galstenen komen ook vrij algemeen voor in bepaalde Westeuropese landen. In sommige andere landen, zoals Indonesië, zijn galstenen echter praktisch onbekend.

De galblaas, waarin de stenen worden gevormd, is een peervormige zak die aan de onderkant van de lever is gelegen. Bij de volwassen man is ze in matig gezwollen toestand ongeveer 12,5 centimeter lang en 7,5 centimeter breed. Een aantal kanaaltjes vanuit de lever mondt uit in de „hoofdgang”, de leverbuis, die het bovenste gedeelte van de dunne darm, dat als de twaalfvingerige darm bekendstaat, binnenkomt. De galblaasgang verbindt de leverbuis met de galblaas. Door deze kanalen of gangen komt de door de lever geproduceerde gal in de dunne darm, waar ze tot de vertering van vetten bijdraagt. Aangezien de lever voortdurend gal produceert, terwijl er slechts gal nodig is wanneer er voedsel wordt verteerd, doet de galblaas tussen de maaltijden dienst als galopslagplaats; gemiddeld kan ze ongeveer een halve liter bevatten. Als het voedsel de dunne darm nadert, gaat er een klep in de galblaasgang open, zodat de gal de dunne darm kan binnenkomen.

Als de galblaas niet goed functioneert, worden er vaak stenen gevormd. Deze bevinden zich wellicht in de galblaas zelf of in een van de gangen die ermee in verbinding staan. Soms zijn het er honderden, zo klein als zandkorrels, maar soms zijn ze zo groot dat slechts één enkele steen de hele galblaas vult. Een chemische analyse van galstenen toont aan dat ze voornamelijk cholesterol, galkleurstof en kalkzouten bevatten. Een van de belangrijkste complicaties die dringende aandacht vereisen, is die welke ontstaat als de galwegen op de een of andere manier door stenen verstopt zijn.

Hoe kunt u weten of u galstenen hebt? Eén zekere methode is: een röntgenfoto laten nemen. Vaak ontdekt een chirurg ze als hij een patiënt aan een ander buikorgaan opereert. Gewoonlijk doen galstenen zich echter gevoelen door een stekende pijn in de rechter-bovenbuik. Een aanval treedt meestal op na een zware maaltijd en gaat dan vaak vergezeld van opgeblazenheid, oprispingen en andere ongemakken. Ook misselijkheid, overgeven en zelfs geelzucht kunnen zich voordoen. Vaak houden galstenen zich echter „stil”; ze zijn er dan wel, maar doen zich niet gevoelen.

Waardoor worden galstenen veroorzaakt?

Waardoor galstenen precies worden veroorzaakt, is een kwestie waarover men het nog niet helemaal eens is, hoewel in de laatste tijd door onderzoekingen wel enig licht op de zaak is geworpen. Men heeft ontdekt dat het eten van veel vlees de groei van stenen in de hand werkt. Europeanen die slechts een- of tweemaal per week vlees aten, hadden zelden galstenen; wanneer zij echter naar Australië verhuisden en daar een- of tweemaal per dag vlees aten, hadden zij even vaak galstenen als de Australiërs zelf die zo vaak vlees eten.

Ook hebben proefnemingen met hamsters aangetoond dat een dieet met een hoog sucrose- ofte wel rietsuikergehalte de vorming van galstenen bevordert. Er zijn ook bewijzen dat het eten van veel dierlijke vetten tot hetzelfde resultaat leidt, want een aanval van galstenen volgt vaak op het eten van veel vetrijk voedsel. Het is daarom niet verwonderlijk te bemerken dat wanneer Indonesiërs, bij wie galstenen praktisch onbekend zijn, naar westerse landen verhuisden en westerse eetgewoonten overnamen, zich bij hen even vaak galstenen voordeden als bij de bewoners van westerse landen.

Er zijn echter ook nog andere factoren. Tot op middelbare leeftijd komt deze aandoening voornamelijk bij „het schone geslacht” voor, namelijk minstens tweemaal zo vaak bij vrouwen als bij mannen. In vroeger tijden hebben artsen dan ook schertsend opgemerkt dat de meest typische galsteenpatiënt „vrouw, vlezig en vet, veertig en vruchtbaar” is en door overmatige gasvorming een vol opgezet gevoel heeft. Het is waar dat vrouwen beneden de vijftig jaar die wegens galstenen werden geopereerd, gemiddeld ongeveer elf kilo meer wogen dan vrouwen die geen galsteenoperatie hadden ondergaan. Ook is het waar dat vrouwen die de vruchtbare leeftijd nog niet zijn gepasseerd meer kans op galstenen hebben dan zij die beneden of boven die leeftijd zijn, en dat vrouwen die werkelijk kinderen krijgen nog weer meer kans hebben om galstenen te krijgen. Verder is een van de symptomen van galstenen inderdaad een opgeblazen gevoel, dat ook wel flatulentie wordt genoemd. Gewoonlijk komen echter met het vorderen der jaren bij mannen vrijwel even vaak galstenen voor als bij vrouwen.

Nog een factor die volgens de statistieken van invloed is op galstenen, is lichamelijke activiteit of lichaamsbeweging. Mensen die zittend werk verrichten, zoals zij die op kantoor werken, geleerden, onderwijzers en advocaten, hebben veel meer kans om galstenen te krijgen dan zij die lichamelijke arbeid verrichten, zoals landbouwers, metselaars en timmerlieden.

Er is bovendien nog een andere omstandigheid die rechtstreeks op de produktie van galstenen van invloed blijkt te zijn, namelijk stagnatie. Dit betekent dat de galblaas in gebreke blijft haar inhoud in de dunne darm te ledigen. De gal bevat alle bestanddelen voor het maken van galstenen en als ze dus lange tijd in de galblaas achterblijft, kunnen zich galstenen vormen.

Opereren of niet opereren?

Het feit dat er bepaalde dingen kunnen worden gedaan om de kans op galsteenvorming te verminderen, veronderstelt dat het niet altijd nodig is door middel van een operatie de galblaas te verwijderen zodra men ontdekt dat er stenen in zitten. Als iemand vijfenzestig jaar is geweest en hij wegens galstenen een spoedoperatie moet ondergaan, kan het echter zijn dat hij te lang heeft gewacht, want uit de statistieken blijkt dat zulke operaties tien tot twintig maal zo vaak de dood ten gevolge hebben als die welke op jongere leeftijd worden verricht.

Vroeger werd door sommige vooraanstaande chirurgen in bepaalde gevallen aanbevolen slechts de stenen in plaats van de galblaas te verwijderen. Vaak was echter een tweede operatie noodzakelijk en daarom verwijderen de chirurgen tegenwoordig over het algemeen de galblaas als de patiënt last van stenen heeft, ten einde latere complicaties, zoals door stenen veroorzaakte perforaties, te voorkomen.

Voorkomen is kennelijk beter dan opereren. Door wat men van galstenen afweet, schijnt de mogelijkheid te bestaan dat men door een verstandig dieet te houden de kans op galsteenvorming vermindert. Men dient ervoor op te passen niet te veel krachtig en vetrijk voedsel te eten, vooral niet te veel zoetigheid, vlees en dierlijk vet. Het gebruik van overvloedig veel vitamine A en verse groenten wordt aanbevolen. Ook zijn er bewijzen die aantonen dat lecithine remmend op de vorming van galstenen werkt. Tot de voedingsmiddelen die rijk zijn aan lecithine behoren eierdooiers (ook al bevatten ze veel cholesterol), sojabonen, olijfolie en andere planteoliën, purineprodukten van rundvlees (lever, hart, nieren), tarwekiemen en kiemen van andere granen, en noten. Iets wat eveneens aandacht verdient als men zittend werk verricht, is geregelde lichaamsbeweging.

Door thans aan dergelijke factoren enige aandacht te schenken, kunt u zich voor een later tijdstip wellicht ernstige ongemakken besparen.