Hoe wordt uw leven beïnvloed door de wetenschap?
SOMMIGE mensen zijn ervan overtuigd dat de wetenschap over het middel beschikt om de mensheid van vele van haar voornaamste vijanden te verlossen. Zij zijn van mening dat honger, armoede, ziekte en wellicht zelfs de dood op een goede dag door de wetenschap overwonnen zullen worden. De reis van de mens naar de maan heeft hen nog in deze overtuiging gesterkt.
Velen echter hebben tegenwoordig een andere mening over de verrichtingen van de wetenschap. Zij vragen zich af of ze op de lange duur niet meer kwaad dan goed doet. De Melbourne Herald merkte in dit verband op: „Vice-admiraal H. Rickover, die door zijn pionierswerk bekend is komen te staan als de vader van de Amerikaanse kernduikboot, waarschuwde de mens . . . dat een ongebreidelde toepassing van de technologie ’een Frankenstein zou kunnen worden die zijn maker vernietigt’.”
Er kan geen twijfel over bestaan dat de wetenschap veel tot welzijn van de mens heeft voortgebracht. In de westerse wereld is de wetenschap op vrijwel ieders leven van invloed geweest door dingen voort te brengen die nuttig zijn. Als u bij u thuis eens rondkijkt, zult u waarschijnlijk al gauw iets ontdekken waarvoor de wetenschap, althans ten dele, verantwoordelijk is — radio, televisie, wasmachine, elektrisch strijkijzer, verscheidene weefsels, elektrisch licht en nog een massa andere dingen.
De produkten van de wetenschap kunnen, indien ze op de juiste wijze worden beheerd, een hulp voor de mens zijn. De vraag die velen zich thans echter stellen is, of de wetenschap de mens niet uit de hand gelopen is. Zij zien dat de wetenschap dingen heeft voortgebracht die een plaag voor de mensheid zijn. Zij vragen zich af of de slechte uitwerking ervan ten slotte niet zwaarder zal wegen dan het nut dat de mens ervan heeft.
Uitwerking van chemicaliën
Veel chemicaliën worden thans, wegens de slechte uitwerking ervan op de openbare gezondheid, van regeringswege en door andere instellingen aan een nauwkeurig en kritisch onderzoek onderworpen. Dit is vooral het geval met chemicaliën die in de landbouw en in de voedselindustrie worden gebruikt.
De ene chemische toevoeging na de andere heeft men uit de handel moeten nemen. Enkele voorbeelden zijn de ’botergeel’-kleurstoffen en de cyclamaten die men als zoetmiddel gebruikte. Zelfs het smaakverbeteringsmiddel natriumglutamaat staat onder verdenking. Sommige chemicaliën hebben op proefdieren een zeer schadelijke uitwerking gehad.
DDT en andere bestrijdingsmiddelen werden eerst als ’redders’ begroet, waardoor de mens bevrijd zou worden van gevreesde ziekten zoals malaria en gele koorts. Aanvankelijk dienden deze bestrijdingsmiddelen ook om door het verdelgen van insekten de oogst te verbeteren. Thans hebben veel regeringen echter besloten het gebruik van sommige van deze chemicaliën uit te schakelen.
Waarom? Omdat men heeft ontdekt dat ze veel dierlijk leven verdelgen, zelfs in die mate dat sommige soorten met spoedige uitsterving bedreigd worden. Verontreiniging met DDT voltrekt zich over de hele aarde. Zelfs in zuidpooldieren heeft men er sporen van aangetroffen. Terecht heeft men wel gezegd dat er geen water of land, noch enige soort van leven is dat niet door DDT is aangetast. Dit omvat ook de mens. En bij proeven is gebleken dat grote doses bestrijdingsmiddelen ernstig letsel aan dieren hebben toegebracht.
Deze slechte gevolgen van wat tot welzijn van de mens werd geacht, heeft verscheidene autoriteiten verontrust. Wat valt er dan te zeggen over de wetenschappelijke uitvindingen van de mens die er doelbewust op gericht zijn het menselijk leven te verdelgen? Er zijn chemicaliën voor de oorlogvoering ontwikkeld die zo dodelijk zijn dat slechts een heel klein druppeltje op de huid de dood zal veroorzaken. En sommige bacteriën die door de wetenschap zijn gekweekt, kunnen een hele bevolking uitroeien.
Nadelige uitwerking van het machinetijdperk
Hoewel dit wetenschappelijke machinetijdperk veel goeds voor de mens tot stand heeft gebracht, heeft het ook nadelige gevolgen voor hem gehad. Allereerst waren er grote fabrieken nodig om de produkten te vervaardigen die de mens tot nut zouden zijn. Dit leidde ertoe dat mensen in grote steden samendromden. De droevige consequenties van het stadsleven en de overbevolking en frustraties daarvan springen elk jaar meer in het oog.
Vervolgens zijn ook veel produkten die tot welzijn van de mens waren voortgebracht, in moordenaars veranderd. Alleen al in de Verenigde Staten worden elk jaar meer dan 50.000 personen door auto’s gedood en miljoenen verwond!
Ook hebben grote industrieconcentraties het milieu van de mens veel schade toegebracht. Industrieën verbruiken enorme hoeveelheden zuivere lucht en schoon water. Deze lucht wordt dan vaak verontreinigd door giftige gassen en vaste deeltjes die in de dampkring worden uitgebraakt. Er wordt veel schoon water verontreinigd en wanneer het dan in rivieren en meren terechtkomt, maakt het deze dikwijls zowel voor mens als dier ongeschikt om te gebruiken.
Het probleem is nog ernstiger geworden doordat een groot deel van de machines die in fabrieken worden vervaardigd, zelf aan de vervuiling gaat meedoen. De auto is een van de belangrijkste boosdoeners. In Tokio gaan de verkeersagenten bij geregelde tussenpozen terug naar het politiebureau om zuurstof in te ademen. Voor voetgangers zijn er zuurstofautomaten in winkels en overdekte winkelgalerijen waar men voor een kwartje wat zuurstof kan inademen. En volgens de schrijver W. Steif, die verbonden is aan het Scripps-Howard Syndicate, „gaat er in de 10 dichtstbevolkte gebieden van de Verenigde Staten jaarlijks ongeveer 25 miljoen ton koolmonoxyde afkomstig van motorvoertuigen de lucht in”. Alleen al in de stad New York wordt er meer dan vijf miljoen ton per jaar door motorvoertuigen uitgebraakt!
Naar verluidt zal, als iemand langer dan acht uur achtereen lucht inademt die slechts 0,08 pro mille koolmonoxyde bevat, het hemoglobine van die persoon worden aangetast. Hemoglobine vervoert zuurstof naar de lichaamsweefsels en zorgt voor de verwijdering van afvalstoffen. De 0,08 pro mille koolmonoxyde stelt, naar wordt beweerd, ongeveer één zesde van de hemoglobine tijdelijk buiten werking. Dit staat gelijk met het verlies van ongeveer een halve liter bloed.
Koolmonoxyde is nog maar één van de vele stoffen waarmee de dampkring als gevolg van de wetenschappelijke uitvindingen van de mens wordt verontreinigd. Time Magazine van 12 januari 1970 schreef: „De mens vult de lucht met meer dan 700 miljoen ton afvalstoffen per jaar.” Als gevolg hiervan, zo zeggen geleerden van het Centrum van Wetenschappelijk Onderzoek in Dienst van de Atmosferische Wetenschappen te New York, zullen omstreeks het jaar 1980 circa 10.000 mensen die in het gebied van een van de wereldsteden leven, ten gevolge van luchtvervuiling sterven. De in New Haven verschijnende Register van 21 december 1969 bericht dat deze geleerden het volgende voorspelden: „Over 10 à 15 jaar zal iedereen op dit halfrond, hetzij man, vrouw of kind, een ademhelm moeten dragen om buitenshuis in leven te kunnen blijven. De straten zullen voor het overgrote deel uitgestorven lijken. De meeste dieren en veel planten zullen om het leven zijn gekomen.”
Nog een schadelijke uitwerking van het machinetijdperk is de geluidsverontreiniging. Allerlei machines, van grasmaaimachines tot straalmotoren, brengen zenuwslopende geluiden voort. Naar verluidt, wordt om de circa tien jaar het luidheidsniveau tweemaal zo hoog. Thans heeft het zo’n alarmerende hoogte bereikt dat het als een gevaar wordt beschouwd voor allen die eraan worden blootgesteld. Volgens Dr. L. Sontag van Fes Research Institute in de Amerikaanse staat Ohio ondervinden zelfs ongeboren baby’s schade van geluidsverontreiniging.
Als deze onopzettelijke gevolgen van het machinetijdperk al zo schadelijk en verontrustend zijn, wat valt er dan te zeggen over de werktuigen die de wetenschap heeft vervaardigd om leven te verdelgen? Wat denkt u van de atoom- en waterstofbommen, raketten, tanks, bommenwerpers, onderzeeërs en een menigte andere wapens die reeds gebruikt zijn om miljoenen mensen van het leven te beroven? Zijn er ook al zoveel levens door de wetenschap gered?
Medische teleurstellingen
Zelfs de medische wetenschap ondervindt thans teleurstelling. De hoop die door zulke dingen als harttransplantaties was gewekt, is niet vervuld.
Met de komst van ingewikkelde instrumenten heeft zich nog een verraderlijk bijverschijnsel voorgedaan — elektrokuties in ziekenhuizen. Op een bijeenkomst van de Amerikaanse Vereniging van Ziekenhuizen in Chicago verklaarde Dr. C. W. Walter dat er in ziekenhuizen jaarlijks 1200 mensen worden geëlektrokuteerd. Hij wees op de ironie van de situatie, dat ziekenhuispersoneel zo opgaat in het levenreddende werk in verband met elke afzonderlijke patiënt, dat men er nooit toe overgaat de warwinkel van draden binnen in (elektrische) fittingen en contactdozen — die juist bijzonder veel zorg vereisen — grondig na te kijken”.
Bloedtransfusies, die eens hoog werden aangeslagen, blijken nu ziekten over te brengen en soms zelfs de dood te veroorzaken. Dr. M. Simon van Poughkeepsie te New York verklaarde in dit verband: „Het berekende jaarlijkse sterftecijfer ten gevolge van bloedtransfusies overtreft thans dat van vele gewone operatieziekten [omstandigheden die operatie noodzakelijk maken] zoals rectale kanker, appendicitis of darmafsluiting.”
Toenemende ontgoocheling
Ook de geleerden zelf gaan zich steeds meer afvragen of de mens wel in staat is zijn enorme problemen door middel van de wetenschap op te lossen. De laatste tijd zijn in wetenschappelijke tijdschriften veel artikelen over dit onderwerp verschenen.
Voor het publiek is de rol die de wetenschap speelt zelfs nog dubieuzer. Steeds meer mensen gaan de wetenschap als een bedreiging voor de gezondheid en het leven beschouwen. Zij merken op welke afschuwelijke uitvindingen er worden gedaan, zoals atoomwapens, bestrijdingsmiddelen die de in het wild levende dieren met uitsterving bedreigen en de gezondheid van de mens in gevaar brengen, chemicaliën zoals thalidomide (softenon), waarvan men hulp verwachtte doch die blijvende invaliditeit tot gevolg hadden, chemische voedseltoevoegingen die schadelijk zijn gebleken, en de industriële vervuiling waardoor de lucht die wij inademen, het water dat wij drinken en het voedsel dat wij eten, worden vergiftigd.
Dr. H. Brooks, hoofd van de technische faculteit en de afdeling toegepaste natuurkunde van de Harvard-universiteit, merkte op hoe in toenemende mate het publiek ontgoocheld is ten aanzien van de wetenschap. Hij verklaarde: „Deze vijandigheid heeft zich in onze tijd van een kleine geletterde elitegroep uitgebreid tot een groot deel van het ontwikkelde publiek, vooral velen van onze zeer ontwikkelde jongeren.”
Afgezien van al het goede dat de wetenschap tot stand heeft gebracht, wordt ze nu dus geconfronteerd met de harde werkelijkheid dat vele van haar uitvindingen het milieu van mens en dier te gronde richten en bedreigen. Werkelijk, het wordt steeds duidelijker dat de mens, met al zijn goede bedoelingen en intelligentie, zijn problemen niet zelf kan oplossen.
[Illustratie op blz. 5]
WAPENS
AUTO-ONGELUKKEN
DDT
VERVUILING
LAWAAI