15 NDA̱A̱ 21 TÍ FEBRERO 2027
YAA 16 Ná ndasakáʼnuyó Jehová xa̱ʼa se̱ʼera
Iin Reino Ndióxi̱ ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús
“Ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndachíñún” (MAT. 6:10).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ kǒo ki̱ʼviyó xíʼin ña̱ política.
1, 2. ¿Nda̱chun kǒo níki̱ʼvi ta̱ Jesús xíʼin ña̱ política? (1 Pedro 2:21).
KU̱A̱ʼÁNÍ na̱ yiví ndíʼi̱-inina chi na̱ chíñu kamaní násamana ña̱ kéʼéna. Nda̱a̱ na̱ ndásakáʼnu Jehová yíʼvina chi kivi tavánana nu̱ú káchíñuna, sana ixandi̱va̱ʼana xíʼinna á xo̱ʼvi̱na xa̱ʼa̱ ña̱ íyo guerra. ¿Á ndíʼi̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼún xíʼin ña̱ kivi kundoʼo na̱ veʼún xa̱ʼa̱ ña̱ násama na̱ político ña̱ kéʼéna? Tá saá ndóʼún, ¿ndáaña kivi keʼún?
2 Xa̱ʼa̱ ña̱ násama na̱ político ña̱ kéʼéna, ndiʼi miíyó na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ ná kundiku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús (kaʼvi 1 Pedro 2:21). Tá ni̱xi̱yo ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo xi̱xoʼvi̱ní na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé na̱ político. ¿Ndáaña ke̱ʼéra? Chi̱kaa̱ra ndee̱ xíʼin na̱ yiví ña̱ ná kundaa-inina iinlá Reino Ndióxi̱ chi iin ña̱yóʼo kivi chindeétáʼan xíʼinna. Ta saátu sa̱náʼa̱ra na̱ discípulora ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Mat. 4:23; 6:33; 10:7). Ta̱yóʼo ke̱ʼéra ña̱ sa̱náʼa̱ra chi kǒo níki̱ʼvira xíʼin ña̱ política.
3. a) ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ kǒo kíʼviyó xíʼin ña̱ política? b) ¿Ndáaña sakúaʼayó nu̱ú artículo yóʼo?
3 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús, kándíxayó ña̱ iinlá Reino Ndióxi̱ kúú ña̱ kivi ndasavií tu̱ndóʼo ña̱ kúúmií na̱ yiví, xa̱ʼa̱ ña̱kán nátúʼunyó xíʼinna xa̱ʼa̱ Reino yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó ña̱ sanáʼa̱yó va̱ása kíʼviyó xíʼin ña̱ política ña̱ ñuyǐví yóʼo, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ kǒo íyoyó contrana ta ni va̱ása chíndeétáʼanyó xíʼinna. Nu̱ú artículo yóʼo kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús. 1) Ndáaña ke̱ʼéra tá xi̱kuni̱ na̱ yiví ndasanara rey, 2) na̱ yiví xi̱kuni̱na ña̱ ná kanitáʼanra xíʼin na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xini miína, 3) ta inkana xi̱nda̱ka̱tu̱ʼunna miíra ndáaña xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ley ña̱ xi̱kuumií na̱ chíñu.
KǑO NÍXIKUNI̱RA KOORA REY NU̱Ú ÑUʼÚ YÓʼO
4. ¿Ndáa ki̱ʼva xi̱xaʼnda chíñu na̱ político nu̱ú na̱ judío tá ni̱xi̱yo ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo?
4 Ta̱ Jesús kiviva kaʼnda chíñura nu̱ú ñuʼú yóʼo tá níxikuni̱ra. Tiempo ña̱ xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví nu̱ú ñuʼú yóʼo, va̱ása níxi̱kusi̱íví-ini na̱ yiví xíʼin na̱ xi̱xaʼnda chíñu nu̱úna, xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱kuni̱na nasamana na̱yóʼo ta ndasaana ta̱ Jesús Rey. Tá ya̱chi̱ ni̱xi̱yo sava na̱ ta̱a na̱ xi̱kaʼa̱n ña̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ miína ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin na̱ judío ña̱ va̱ʼa ndatavána na̱yóʼo ndaʼa̱ na̱ romano ta nda̱a̱ xi̱kaʼa̱nna ña̱ xi̱kuuna mesías (Hech. 5:37). Na̱ ta̱a yóʼo xi̱kuni̱na nasamana ki̱ʼva ña̱ xi̱xaʼnda chíñu na̱ ñuu Roma. Xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱kaʼa̱nna xíʼin na̱ yiví ña̱ ná kanitáʼanna xíʼin na̱ soldado ñuu Roma, soo kǒo níkuchiñuna. Na̱ judío xi̱ndatuna ña̱ kixi ta̱ ndixa kúú Mesías ña̱ va̱ʼa ndatavárana ndaʼa̱ na̱ chíñu ñuu Roma, tasaá kixáʼa iin gobierno xa̱á ta̱ kaʼndachíñu nu̱úna.
5. ¿Ndáaña xi̱ndatu na̱ discípulo keʼé ta̱ Jesús?
5 Ku̱a̱ʼání na̱ discípulo ta̱ Jesús xi̱ndatuna ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ ndatavárana ndaʼa̱ na̱ chíñu ñuu Roma. Tá kúú, ta̱ Juan ta̱ xi̱sandákuchi na̱ yiví ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ña̱yóʼo: “¿Á yóʼó kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ kixi, á xíniñúʼu kundatukandi̱ inkara?” (Mat. 11:2, 3). Ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ña̱yóʼo saáchi xi̱kuni̱ra kunda̱a̱-inira á ta̱ Jesús kúú ta̱ ndatavá na̱ Judío ndaʼa̱ na̱ chíñu ñuu Roma. Tá nda̱taku ta̱ Jesús nda̱kutáʼanra xíʼin u̱vi̱ na̱ discípulora na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Emaús saátu na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Luc. 24:21). Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo na̱ apóstolra ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna miíra: “Táta, ¿á xa̱a̱ ndasaviún reino ña̱ ñuu Israel tiempo vitin?” (Hech. 1:6).
6. ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jesús tá xi̱kuni̱ na̱ judío na̱ ni̱xi̱yo Galilea ndasanara rey? (Koto na̱ʼná).
6 Na̱ judío na̱ ni̱xi̱yo Galilea xi̱kuni̱na ña̱ ná koo ta̱ Jesús rey. Saáchi ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ke̱ʼéra xa̱ʼa̱na, sa̱ndáʼara na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱, ke̱ʼéra milagro ña̱ ta̱xira xi̱xi 5,000 ta̱a, xíʼin ku̱a̱ʼáka ná ñaʼá xíʼin na̱ va̱lí (Juan 6:8-11). Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼéra, ¿á xi̱kunira koora rey nu̱úna? Ta̱ apóstol Juan ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña kúú ña̱ ke̱ʼéra: “Ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixi na̱ yiví xa̱ʼa̱ra ta ixandúxana xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nra xíʼinna ña̱ ndasanara rey, ta tuku ke̱e mitúʼunra ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱” (Juan 6:14, 15).
Kǒo nítaxi ta̱ Jesús ña̱ ndasaa na̱ judío miíra rey (koto párrafo 6).
7. ¿Nda̱chun kǒo níxiin ta̱ Jesús ndasanara rey?
7 Ta̱ Jesús kiviva chindeétáʼanra xíʼin na̱ judío, soo ¿nda̱chun kǒo níxiinra koora rey? Saáchi xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ iinlá Reino Ndióxi̱ kúú ña̱ kivi ndasavií tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo. Ni xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ni̱xi̱yova sava na̱ chíñu na̱ xi̱kuni̱ chindeétáʼan xíʼin na̱ yiví, soo na̱yóʼo va̱ása níkivi sandíʼi-xa̱ʼa̱ va̱ʼana tu̱ndóʼo ña̱ xi̱kuumií na̱ yiví (Sal. 146:3). Saátu xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ mií Jehová táxi ña̱ íyo na̱ chíñu, soo ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúú ta̱ táxi ndee̱ ndaʼa̱na ña̱ kaʼndachíñuna (Luc. 4:5, 6; Juan 12:31; Apoc. 13:2). Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xinira ña̱yóʼo kǒo níxiinra koora kuenta ña̱ ñuyǐví yóʼo (Juan 17:14). Va̱ása níxi̱kunira kuumiíra chiñu ñuyǐví yóʼo, ta xi̱kuni̱ra ña̱ ná kundiku̱n na̱ discípulora yichi̱ra. Sa̱náʼa̱rana ndáa ki̱ʼva ka̱ʼa̱nna xíʼin Jehová: “Ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndachíñún” (Mat. 6:9, 10).
8. ¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ta̱ Pilato xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱?
8 Tá si̱lóʼo kúma̱ní kuvi ta̱ Jesús, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ chíñu ñuu Roma ña̱ kǒo kíʼvira xíʼin ña̱ política. Ta̱ chíñu ñuu Roma ta̱ Poncio Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á yóʼó kúú rey na̱ judío?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Su̱ví ñuyǐví yóʼo kúú nu̱ú xáʼndachíñui̱”a (Juan 18:33, 36). Reino Ndióxi̱ kaʼndachíñuña chí ndiví ta va̱ása kuniñúʼura na̱ gobierno na̱ íyo ñuyǐví yóʼo ña̱ ndasaviíra tu̱ndóʼo. Ña̱kán va̱ása níndakanixi̱ní ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼaní xáʼndachíñu sava na̱ gobierno na̱ íyo ñuyǐví yóʼo.
9. Miíyó na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱, ¿ndáa ki̱ʼva ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús?
9 Miíyó na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús chi kǒo kíʼviyó xíʼin ña̱ política. Íxato̱ʼóyó na̱ chíñu na̱ íyo ñuu nu̱ú íyoyó ta saátu chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼoyó ley ña̱ káʼa̱nna ta cháʼviyó impuesto (Rom. 13:1, 7; Tito 3:1; 1 Ped. 2:13, 14). Nátúʼunyó xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví chi iinlá ña̱yóʼo kúú ña̱ kivi kaʼndachíñu nu̱úna. Xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼán kaʼndachíñu Reino Ndióxi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo, ku̱a̱ʼání na̱ yiví xóʼvi̱na ta íyoní tu̱ndóʼo nu̱úna (Ecl. 4:1; Heb. 10:36). Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó discípulo ta̱ Jesús, va̱ása ndáa-iniyó na̱ gobierno ña̱ ndasaviína ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo. Va̱ása kúni̱yó nasamayó ley ña̱ kúúmií na̱yóʼo ta kǒo kúni̱yó kuumiíyó chiñu táʼan ña̱ kúúmiína ni ña̱ chikaa̱yó voto xa̱ʼa̱ na̱ kúni̱ keʼé chiñu (Juan 15:19; 17:16). Tá ndáa-iniyó na̱ chíñu, náʼa̱yó ña̱ va̱ása ndáa-iniyó ña̱ ndasavií Reino Ndióxi̱ ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo.
KǑO NÍKANITÁʼAN TA̱ JESÚS XÍʼIN NA̱ YIVÍ
10. ¿Nda̱chun xi̱kuni̱ na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xini ta̱ Jesús kaʼnínara?
10 Ku̱a̱ʼání na̱ gobierno káʼa̱nna xíʼin na̱ yiví ña̱ ná kanitáʼanna tá xíyo guerra. Síínva ni̱xi̱yo ta̱ Jesús, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora ña̱ ná va̱ása kanitáʼanna xíʼin inkana. Sava na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xini ta̱ Jesús xi̱kuu na̱ xi̱niʼi yichi̱ ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu ta xi̱kuni̱na kaʼnínara. ¿Nda̱chun? Saáchi xi̱yiʼvína ña̱ kindaara chiñu ndaʼa̱na. Na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Tá ná taxiyó ña̱ keʼékara saá, ndiʼina kandíxañaʼá ta na̱ chíñu ñuu Roma kixina ta kindaana temployó xíʼin na̱ ñuuyó ndaʼa̱yó” (Juan 11:48-50, 53).
11. ¿Nda̱chun kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ apóstolra ña̱ ndukúna espada ñuú tá ti̱innara?
11 Xi̱kunda̱a̱va-ini ta̱ Jesús ña̱ xi̱kuni̱ na̱ sáa̱-ini xíni miíra kaʼnínara. Ña̱kán, ñuú tá xi̱xira xíʼin na̱ apóstolra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná ndukúna espada. Na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Yóʼo íyo u̱vi̱ espada”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nani ña̱yóʼova” (Luc. 22:36-38). ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna? ¿Á naní kuití u̱vi̱ espada kanitáʼanna xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ va̱xi tiin miíra ta na̱kán níʼina “espada xíʼin yitu̱n” va̱xina? (Mat. 26:47). Va̱ása nani u̱vi̱ espada. Soo xi̱kuni̱ra sanáʼa̱rana iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní. ¿Ndáaña xi̱kuni̱ra sanáʼa̱rana?
12. Tá xi̱niñúʼu ta̱ Pedro espada, ¿ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra? (Koto na̱ʼná).
12 Ta̱ Jesús xi̱kuni̱ra sanáʼa̱ra na̱ apóstolra ña̱ kǒo xíniñúʼu kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miína. Ku̱a̱ʼáníva ña̱ kivi sákuaʼana xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús tá ni̱xa̱ʼa̱nna ti̱innara. Va̱ása níkanitáʼanra xíʼinna ta ni kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ kuniñúʼuna u̱vi̱ espada. Soo ta̱ Pedro, ndi̱ku̱n ta̱vára espadara ta xa̱ʼndara so̱ʼo ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu. Ña̱kán ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxiva̱ʼa espadaún, chi ndiʼi na̱ xíniñúʼu espada kuvina xíʼin espada” (Mat. 26:51, 52). Xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo ni̱na̱ʼa̱ káxira nu̱ú na̱ discípulora ña̱ ná va̱ása kanitáʼanna xíʼin na̱ chíñu ñuu Roma ni xíʼin inkaka na̱ chíñu.
Ta̱ Jesús sa̱náʼa̱ra na̱ discípulora ña̱ kǒo xíniñúʼu kanitáʼanna (Koto párrafo 12).
13. ¿Nda̱chun va̱ása xáʼa̱n miíyó na̱ testigo Jehová nu̱ú ku̱a̱chi? (Juan 13:35; 17:11, 20-23).
13 Miíyó na̱ testigo Jehová ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús ta xíniso̱ʼoyó chiñu ña̱ xa̱ʼndara. Va̱ása xáʼa̱nyó nu̱ú ku̱a̱chi ni kǒo chíndeétáʼanyó xíʼinna. Tá ná ku̱ʼu̱nyó nu̱ú ku̱a̱chi na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ása xíniso̱ʼoyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús chi ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra, na̱ yiví ndakunina na̱ discípulora ña̱ kúʼvi̱-inina xínitáʼanna ta vií kitáʼanna (kaʼvi Juan 13:35; 17:11, 20-23). Tá ná ku̱ʼu̱nyó nu̱ú ku̱a̱chi na̱ʼa̱yó ña̱ chíndeétáʼanyó xíʼin na̱ chíñu ñuyǐví yóʼo. Soo iinlá Reino Ndióxi̱ kúú ña̱ ndáa-iniyó saáchi iinlá ña̱yóʼo kúú ña̱ ndasavií tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo.
KǑO NÍKA̱ʼA̱N TA̱ JESÚS XA̱ʼA̱ ÑA̱ POLÍTICA
14, 15. a) ¿Nda̱chun kǒo níxikuni̱ na̱ yiví chaʼvina impuesto tá ni̱xi̱yo ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo? b) ¿Ndáaña ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ sáa̱-ini xíni ta̱ Jesús miíra? (Mateo 22:19-21).
14 Iin yichi̱, na̱ sáa̱-ini xíni ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra á kíndo̱o-inira xa̱ʼa̱ ña̱ chaʼvina impuesto á va̱ása chaʼvinaña ndaʼa̱ na̱ chíñu ñuu Roma. ¿Nda̱chun va̱ása níxikuni̱ na̱ yiví chaʼvina impuesto? Saáchi na̱ chíñu ñuu Roma ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱kiʼinna xa̱ʼa̱ impuesto.b Ni̱xi̱yo iin impuesto ña̱ xi̱chaʼvi na̱ judío ña̱ xi̱sasáa̱ní miína. Xu̱ʼún ña̱ xi̱xiniñúʼu chaʼvina impuesto yóʼo, xi̱xiniñúʼu kixi na̱ʼná ta̱ chíñu ñuu Roma nu̱úña. Ña̱yóʼo xi̱sandákaʼánña miína ña̱ xi̱xaʼnda chíñu na̱ ñuu Roma nu̱úna. Sava na̱ judío ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna ta̱ Jesús á kíndo̱o-inira xíʼin ña̱ kéʼé na̱ romano á ña̱ káʼa̱n na̱ judío.
15 Na̱ sáa̱-ini xíni ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna ña̱yóʼo miíra: “¿Á va̱ʼa chaʼvindi̱ xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱ ta̱ César á va̱ása va̱ʼa?” (Mat. 22:15-17). Tá níka̱ʼa̱n ta̱ Jesús va̱ʼava chaʼvina impuesto, na̱ ñuu sa̱a̱na xíʼinra ta koona contrara. Soo tá níka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása chaʼvina impuesto, na̱ romano chikaa̱nara veʼeka̱a. Soo ta̱ Jesús kǒo níki̱ʼvira ku̱a̱chi chi viíní nda̱kuiinra yuʼúna (kaʼvi Mateo 22:19-21).
16. ¿Ndáa ki̱ʼva ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús tá kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó? (Koto na̱ʼná xíʼin recuadro ña̱ naní “Ná kiʼinyó kuenta xíʼin ña̱ ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ política”).
16 Xi̱kundáʼvi-ini ta̱ Jesús xi̱xinira na̱ yiví chi xi̱xoʼvi̱nína saáchi ku̱a̱ʼání impuesto xi̱kiʼin na̱ chíñu nu̱úna (Mat. 9:36). Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ iinlá Reino Ndióxi̱ ndasavií ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása níki̱ʼvira xíʼin ña̱ política ta ni̱na̱ʼa̱raña xíʼin ña̱ xi̱kaʼa̱nra. Miíyó kéʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra, ni xítoyó kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa á íxandi̱va̱ʼana xíʼinyó, soo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kíʼin Jehová kuenta xíʼin ña̱yóʼo ta iinlá Reinora kúú ña̱ kivi sandíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo. Kǒo káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ política (Luc. 6:45).
¿Nda̱chun va̱ása níxiin ñá hermana yóʼo natúʼunñá xíʼin na̱ káchíñu xíʼinñá? (Koto párrafo 16).
17. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní kandíxayó iinlá Reino Ndióxi̱?
17 Ndáyáʼviní ña̱ kándíxayó iinlá Reino Ndióxi̱, ta nátúʼunyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Káxiní náʼa̱ Jehová nu̱úyó ña̱ nda̱a̱ ni iin na̱ chíñu na̱ íyo ñuyǐví yóʼo va̱ása kívi sandíʼi-xa̱ʼa̱na ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo ni kúni̱na keʼéna ña̱ va̱ʼa (Ecl. 8:9; Jer. 10:23). Xa̱ʼa̱ ña̱kán xóʼvi̱ní na̱ yiví ta kánitáʼan xíʼin táʼanna (Is. 17:12; 57:20, 21). Tá ná kaʼndachíñu Reino Ndióxi̱ ñuyǐví yóʼo va̱ʼaní koo na̱ yiví, kusi̱í-inina ta kǒo na̱ ixandi̱va̱ʼa xíʼinna. Tá chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ natúʼunyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ Rey ta̱ nda̱ka̱xínra, ta̱ Jesucristo, kusi̱íní-ini Jehová (Sof. 3:17).
18. ¿Ndáaña kivi kundoʼoyó ta ndáaña ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú inka artículo?
18 Sava yichi̱, kivi koo ña̱ ixayo̱ʼvi̱ xíʼinyó ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼin Ndióxi̱. Sana na̱ chíñu ixandúxana xíʼinyó ña̱ ná kitáʼanyó xíʼin na̱ político á ku̱ʼu̱nyó nu̱ú guerra. Ta nda̱a̱ kivi ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ taánna miíyó veʼeka̱a tá kǒo xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó. ¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ʼa koo tu̱ʼvayó tiempo vitin? Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ka̱ʼa̱nyó nu̱ú inka artículo.
YAA 22 Ná kaʼndachíñu Reino Ndióxi̱
a Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱, ta nda̱a̱ kivi ka̱ʼa̱nra “Reino miíi̱ kúúña” saáchi Jehová ndaka̱xin miíra ña̱ koora Rey.
b Na̱ xi̱kachíñu nu̱ú na̱ gobierno kúíʼnání ni̱xi̱yona chi ku̱a̱ʼáka xu̱ʼún xi̱ndukúna nu̱ú na̱ yiví ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱xoʼvi̱ní na̱ yiví (Luc. 19:2, 8).