9 NDA̱A̱ 15 TÍ NOVIEMBRE 2026
YAA 36 Ná kundaayó níma̱yó
¿Ndáa ki̱ʼva kandíxayó ña̱ káʼa̱n Jehová?
“Chindeétáʼan xíʼin yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún ña̱ xíʼin ndiʼi níma̱i̱ ná kandíxai̱ yóʼó” (1 REY. 3:9).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Ndáaña chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kandíxayó xíʼin ndiʼi níma̱yó ña̱ káʼa̱n Jehová.
1. ¿Nda̱chun xíniso̱ʼo sava na̱ yiví ña̱ káʼa̱nna xíʼinna?
¿NDA̱CHUN xíniso̱ʼo sava na̱ yiví ña̱ káʼa̱n inkana xíʼinna? Sana kéʼéna ña̱ káʼa̱n inkana xíʼinna chi íyo na̱ kíʼi̱n kuenta xíʼinna, á ña̱ va̱ʼa kǒo taxina castigo ndaʼa̱na á sanatu xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n inkana xíʼinna chi kúni̱na kindo̱o va̱ʼana nu̱ú inkana. Tá tiempo ta̱ Jesús na̱ xi̱niʼi yichi̱ ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu xi̱naʼa̱ kuitína ña̱ xi̱kandíxana ña̱ xi̱kaʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na nu̱ú na̱ yiví ña̱ ndáyáʼvinína (Mat. 23:5). Ta miíyó, ¿nda̱chun xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó? Saáchi kúnda̱a̱-iniyó tá kéʼéyó saá ña̱ va̱ʼa miívayó kúúña (Is. 48:17, 18). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú iin ña̱ xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, soo íyokava inka xa̱ʼa̱ nda̱chun kúú ña̱ kéʼéyó saá.
2. ¿Nda̱chun kándíxayó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó?
2 Xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová chi kúʼvi̱-iniyó xíniyóra xíʼin ndiʼi níma̱yó (Mat. 22:37, 38). Ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóra chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kandíxayóra xíʼin ndiʼi níma̱yó (Rom. 6:17). Xa̱ʼa̱ ña̱kán chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó ndiʼi tiempo, va̱ása kéʼéyó ña̱yóʼo tá xíto kuití inkana miíyó á ndátuyó ndakiʼinyó iin ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ná ndakaʼányó chi níma̱yó kivi sandáʼviña miíyó, xa̱ʼa̱ ña̱kán kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó kuniso̱ʼoyó sava yichi̱. Artículo yóʼo ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ u̱vi̱ relato ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó, siʼna ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ na̱ israelita tá ta̱vá Jehová miína ñuu Egipto ta saátu ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ta̱ rey Jehosafat ta̱ ni̱xi̱yo chí ñuu Judá.
SIʼNA XI̱NISO̱ʼONA SOO TÁ NI̱YA̱ʼA TIEMPO VA̱ÁSA NÍXINISO̱ʼOKANA
3. ¿Nda̱chun i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼin na̱ israelita keʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna? (Koto na̱ʼná).
3 Tá si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ tavá Jehová na̱ ñuu Israel chí ñuu Egipto ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ndáaña xíniñúʼu keʼéna ña̱ va̱ʼa kǒo xo̱ʼvi̱na xíʼin plaga ña̱ so̱ndíʼi, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kaʼnína iin ndikachi á iin ti̱xúʼú loʼo, ta xíniñúʼu kaʼyina ni̱i̱ tíyóʼo yéʼéna (Éx. 12:5, 7). Ña̱kán tá ná kuni na̱ ángel ni̱i̱ yóʼo va̱ása kaʼnína se̱ʼe nu̱ú na̱ familia kán ni se̱ʼe nu̱ú kití sa̱na̱na. Sana i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼin na̱ israelita ña̱ keʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna. ¿Nda̱chun? Saáchi tí ndikachi iin tí yi̱i̱ xi̱kuu tíyóʼo nu̱ú na̱ Egipto. Xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱yiʼvína ña̱ ixandi̱va̱ʼa na̱ ñuu Egipto xíʼinna (Éx. 8:25-27). Soo nisaá ka̱ndíxavana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna (Éx. 12:28). Ndióxi̱ sa̱kákura se̱ʼe nu̱ú na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna.
Na̱ israelita xi̱niso̱ʼona Jehová, ni xi̱kuni̱ na̱ egipcio kaʼnína miína (Koto párrafo 3).
4. ¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin na̱ israelita keʼéna?
4 Mií ñuú saá na̱ israelita ke̱ena chí Egipto. Jehová siʼna ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná ku̱ʼu̱nna koona nda̱a̱ chí nu̱ú ndíʼi tá mar Rojo. Soo tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n tukura xíʼinna ña̱ ná keʼéna iin ña̱ʼa ña̱ i̱xayo̱ʼvi̱ xíʼinna kunda̱a̱-inina xíʼin, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná ndikóna chí nu̱ú kíxáʼa tá mar ta kán kundoona. Sana nda̱kanixi̱ní na̱ israelita ña̱ va̱ása ka̱kuvína nu̱ú ta̱ Faraón saáchi xa̱a̱ yatin sa̱tána va̱xi na̱ soldado ta chí nu̱ú ndíkaa̱ tá mar Rojo. Soo ka̱ndíxa tukuva na̱ israelita ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés (Éx. 14:1-4). Soo tá xi̱tona ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin va̱xi na̱ egipcio, ndeéní ni̱yi̱ʼvína ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Moisés ña̱ ku̱a̱chi ta̱yóʼo kuvina (Éx. 14:5-11). ¿Nda̱chun nda̱kanixi̱nína ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼéna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová? Ta, ¿ndáa ki̱ʼva nda̱kanixi̱ní ta̱yóʼo xa̱ʼa̱na?
5. ¿Ndáaña kǒo níkeʼé na̱ israelita chí mar Rojo? (Salmo 106:7).
5 Biblia káʼa̱nña chí mar Rojo na̱ israelita va̱ása níchindayáʼvina ña̱ ke̱ʼé Jehová xa̱ʼa̱na chí Egipto ni va̱ása níndakaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miína (kaʼvi Salmo 106:7).a Ni xi̱nina ndáa ki̱ʼva sa̱káku Jehová se̱ʼe nu̱úna tá ki̱xi plaga ña̱ so̱ndíʼi chí ñuu Egipto, va̱ása níkunda̱a̱-inina ña̱ xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinira miína ta va̱ása níkandíxana ña̱ sakákurana. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kunda̱a̱-ini Ndióxi̱ ña̱ xi̱ndikaa̱ níma̱na, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna: “Va̱ása níkandíxandó yi̱ʼi̱ chí mar Rojo”. Ta̱ Moisés kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ israelita tá ni̱ya̱ʼana chí mar Rojo, soo nisaá va̱ása nínasamana ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱keʼéna. Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nítaxi Jehová ña̱ ya̱ʼa na̱ israelita na̱ ke̱e chí ñuu Egipto nu̱ú ñu̱ʼu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱na (Sal. 106:21, 24-26). ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱yóʼo?
NÁ SAKÚAʼAYÓ XÍʼIN ÑA̱ VA̱ÁSA VA̱ʼA KE̱ʼÉ NA̱ ISRAELITA
6. ¿Ndáaña keʼéyó tá vií xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó? (Jeremías 23:4).
6 Relato yóʼo sánáʼa̱ña miíyó ña̱ ndáyáʼviní ndakanixi̱níyó nda̱chun xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová ta saátu na̱ níʼi yichi̱ ti̱xin ñuura. ¿Á xíniso̱ʼo kuitíyó tá ndákiʼinyó ña̱ va̱ʼa? Sana sava na̱ israelita ka̱ʼyi kuitína ni̱i̱ yéʼéna ña̱ va̱ʼa ka̱ku se̱ʼena na̱ nu̱ú, ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inina xínina Jehová ke̱ʼénaña. ¿Á ndixa xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ kéʼé inkana? Tá ke̱e na̱ israelita chí ñuu Egipto, na̱yóʼo va̱ʼa ni̱xi̱yo inina xíʼinna chi ta̱xina ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ndaʼa̱na (Éx. 12:36). Soo tá xi̱ndiku̱n na̱ egipcio miína, na̱yóʼo va̱ása níkandíxakana Jehová (Éx. 14:10-12). Miíyó va̱ása kúni̱yó keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱yóʼo. Tá kándíxayó ña̱ káʼa̱n Jehová saátu kuniso̱ʼoyó na̱ ta̱xira kuniʼi yichi̱ nu̱úyó (kaʼvi Jeremías 23:4). Ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó ni sava yichi̱ kǒo kúnda̱a̱ káxi-iniyó ña̱ káʼa̱nna, ni xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi sa̱a̱ na̱ sáa̱-ini xíni Jehová miíyó. ¿Ndáaña kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ israelita tasaá vií kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó?
7. ¿Nda̱chun va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó kuniso̱ʼoyó Jehová tá kúʼvi̱ka-iniyó xíniyóra?
7 Ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó Jehová. Tá káʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱ xíʼinyó ña̱ keʼéyó iin ña̱ʼa, sana kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna chi sana túviyó ña̱ va̱ása chindeétáʼanña xíʼinyó, ta nda̱a̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ taxiña tu̱ndóʼo ndaʼa̱yó. Tá saá ndóʼoyó ná ndakaʼányó chi xíniso̱ʼoyó Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó xíniyóra ta ndáa-iniyóra (1 Juan 5:3). Ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kúee koo iniyó, ta sándakaʼánña miíyó ña̱ sava yichi̱ xíniñúʼu kundatuyó ndakiʼinyó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó (Ecl. 7:8; Miq. 7:7).
8. ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ u̱vi̱ na̱ Testigo ña̱ xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱?
8 Ku̱a̱ʼání na̱ hermano xa̱a̱ xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱ xíʼinna ni sava yichi̱ va̱ása ndi̱ku̱n chíndeétáʼanña xíʼinna, va̱ʼaní yichi̱ sándakoo na̱yóʼo nu̱úyó. Tá kúú tá ki̱xáʼa ña̱ pandemia ña̱ COVID-19, na̱ Cuerpo Gobernante ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ná koo reunión ti̱xin videoconferencia. Iin ta̱ anciano ta̱ ñuu Perú ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Tá ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo nda̱kanixi̱níi̱ ña̱ va̱ása kiviví keʼéndi̱ ña̱yóʼo ñuu nu̱ú ndóondi̱ yóʼo, soo nisaá xi̱niso̱ʼovai̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱ ta saátu ka̱ndíxai̱ miíra” (Prov. 3:5, 6). ¿Ndáaña va̱ʼa nda̱kiʼin ta̱yóʼo? Ta̱yóʼo káchira: “Ki̱ʼii̱n kuenta Jehová táxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱yó tá xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó. Na̱ congregación va̱ʼaníka kítáʼanna”. Ná kotoyó inka ña̱ ku̱u, tá ku̱i̱ya̱ 2020 na̱ ñuu Ndióxi̱ na̱samana sava pauta ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ congregación xíʼin xa̱ʼa̱ grupo na̱ káʼa̱n inka tu̱ʼun. Tá ku̱ndaa̱-ini iin ñá hermana ñá ñuu Japón ña̱ va̱ása kooka grupo nu̱ú ndíkaa̱ñá. Ñáyóʼo káchiñá: “Kuniso̱ʼovai̱ ña̱ káʼa̱nna xíʼi̱n ta va̱ása ka̱ʼa̱n kúáchii̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, chi xa̱a̱ kúnii̱ kotoi̱ ndáaña va̱ʼa kuu xa̱ʼa̱ ña̱ na̱sama ña̱yóʼo”.
9. ¿Ndáa ki̱ʼva koo tu̱ʼvayó ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ni ná kasina nu̱úyó chí nu̱únínu? (Koto na̱ʼná).
9 Ná koo tu̱ʼvayó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Xíniñúʼu koo tu̱ʼvayó natúʼunyó xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ tá sási inkana nu̱úyó. Tiempo vitin ku̱a̱ʼáníva ñuu táxina ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, soo saátu káʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví ña̱ ti̱xin loʼo tiempo Ndióxi̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo. Ka̱ʼa̱nkavayó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin na̱ yiví nda̱a̱ tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixaa̱ ña̱ Armagedón (Mat. 24:14). Tá ná koo ña̱ gran tribulación sana káxiníka ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví yóʼo. Na̱ yiví ndaka̱xinna á xa̱a̱na kitáʼanna xíʼin Ndióxi̱ á koona contra xíʼin Reinora. Na̱ sáa̱-ini xíni Jehová va̱ása kuni̱vína kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinna (Apoc. 16:21).b Na̱yóʼo sa̱a̱nína nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ faraón chí mar Rojo, soo miíyó koo tu̱ʼvavayó ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo tá tiempo vitin chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱na keʼéna xíʼinyó.
Tá xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó vitin, kuchiñuyó ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kixi chí nu̱únínu (Koto párrafo 9).
NÁ KEʼÉYÓ NDA̱A̱ TÁKI̱ʼVA KE̱ʼÉ TA̱ REY JEHOSAFAT
10. ¿Ndáaña ndo̱ʼo ta̱ rey Jehosafat tá nda̱kutáʼan u̱ni̱ ñuu ña̱ kanitáʼanna xíʼinra?
10 Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ va̱ʼaní xi̱niso̱ʼo ña̱ xi̱kaʼa̱n Ndióxi̱. Iin ta̱yóʼo xi̱kuu ta̱ Jehosafat, ta̱ xi̱kuu rey chí ñuu Judá. U̱ni̱ ñuu nda̱kutáʼanna ña̱ kanitáʼanna xíʼin ta̱yóʼo. Nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo ndiʼiyó, ta̱ rey yóʼo ni̱yi̱ʼvívara ta saátu na̱ ñuu, soo kǒo nítaxira ña̱ kasi ña̱yóʼo nu̱úra (2 Crón. 20:1-3). Ná kotoyó ndáaña ke̱ʼéra ta ndáa ki̱ʼva chindeétáʼan ña̱ ke̱ʼé ta̱yóʼo xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó.
11. ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jehosafat tá ni̱yi̱ʼvíra? (2 Crónicas 20:5, 6, 10-12).
11 Ná nandukúyó Jehová ta kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra. Tá ni̱yi̱ʼví ta̱ Jehosafat, ña̱ siʼna ke̱ʼéra kúú ña̱ na̱ndukúra Jehová (2 Crón. 20:3). Tasaá kúú ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼéra tá ya̱chi̱, chi xi̱nandukúra Jehová ña̱ chindeétáʼanra xíʼinra (2 Crón. 19:3). Soo, tá kúma̱níka ya̱ʼara nu̱ú tu̱ndóʼo yóʼo, ña̱ siʼna ke̱ʼéra kúú ña̱ na̱ndukúra Ndióxi̱ ta xi̱niso̱ʼora ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. Ke̱ʼéra oración nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvira xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra (kaʼvi 2 Crónicas 20:5, 6, 10-12).c Va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoora nu̱úyó. Tá ná ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó, ná keʼéyó oración nu̱úra, ná nandukúyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta ná kandíxayó ña̱ chindeétáʼanvara xíʼinyó (Sal. 119:112).
12. ¿Ndáa ki̱ʼva chikaa̱kayó ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó?
12 Ná sakúaʼakayó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia. Oración ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jehosafat náʼa̱ña ña̱ va̱ʼaní xi̱xini̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kaʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ sa̱xínu Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ta̱xira ñuʼú ndaʼa̱ na̱ Israel (Gén. 12:7). Saátu xi̱xini̱ra xa̱ʼa̱ oración ña̱ ke̱ʼé ta̱ Salomón tá nda̱taxira templo ndaʼa̱ Jehová, saáchi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kítáʼanníña xíʼin ña̱yóʼo (2 Crón. 6:28-30; 20:5-9). Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní xi̱xini̱ ta̱ Jehosafat, va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ ka̱ndíxakara Jehová ta va̱ʼaní xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. Saá ná keʼéyó, ná kaʼvikayó xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ xíni̱yó xa̱ʼa̱ tasaá kúú ña̱ va̱ʼaní xa̱a̱yó kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová ni sava yichi̱ kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó (Mat. 13:52).
13. Ña̱ vitá koo iniyó, ¿ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼinyó?
13 Ndiʼi tiempo vitá ná koo iniyó. Oración ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jehosafat ni̱na̱ʼa̱ña ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira. Ni xi̱kuura rey, va̱ása níxindaa-inira na̱ soldado na̱ xi̱kuumiíra ña̱ va̱ʼa kanitáʼanra xíʼin na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xini miína. Saáchi oración ña̱ ke̱ʼéra, na̱ ñuu xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira chi na̱ ñuu Judá xi̱xiniñúʼuna ña̱ chindeétáʼan Jehová xíʼinna (2 Crón. 20:12). Xa̱ʼa̱ ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira va̱ása ní ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinra ña̱ keʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra. Ña̱ vitá koo iniyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kandíxayó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná kuu (Filip. 2:5, 8).
14. ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jehosafat tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ndáaña xíniñúʼu keʼéra?
14 Ná ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan ña̱ kéʼéyó xíʼin inkana. ¿Ndáa ki̱ʼva nda̱kuiin Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jehosafat xíʼinra? Xíʼin ta̱ profeta Jahaziel ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña xíniñúʼu keʼé na̱ ñuu, chi na̱yóʼo va̱ása xíniñúʼu kanitáʼanna. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ koo tu̱ʼvandó ta va̱ása kanda̱ndó tasaá kotondó ndáa ki̱ʼva sakǎku Jehová ndóʼó”. Ta̱, “Jehosafat xi̱kuxítíra nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú” tasaá ke̱ʼé ndiʼi na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna Jehová. Tá inka ki̱vi̱ tá ku̱a̱ʼa̱nna kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miína, ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu “Kandíxandó Jehová” ta saátu “Kandíxandó na̱ profetara” (2 Crón. 20:14-20).
15. ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ ta̱ Jehosafat ña̱ va̱ʼaní xi̱kandíxara Ndióxi̱?
15 Ta̱ Jehosafat ka̱ndíxavara ña̱ saxínu Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ sakákura na̱ ñuura. Chi̱kaa̱ra ndee̱ xíʼin inkana ña̱ kandíxana Jehová ta kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra. “Tándi̱ʼi ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ yiví”, ndiʼina nda̱kaxin na̱ ta̱a na̱ siʼna ku̱ʼu̱n chí nu̱úna ta katana yaa nu̱ú Ndióxi̱ (2 Crón. 20:21). Saá ni̱na̱ʼa̱na ña̱ xi̱kandíxanína Jehová, ta ta̱yóʼo ta̱xira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxana miíra xíʼin ña̱ xi̱niso̱ʼona miíra, saáchi na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xini miína ki̱xáʼa kánitáʼan miína (2 Crón. 20:22-24).
16. Na̱ ta̱xi Jehová iin chiñu ndaʼa̱, ¿ndáaña kivi sakúaʼana xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jehosafat? (1 Reyes 3:9; koto na̱ʼná).
16 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní xi̱niso̱ʼo ta̱ Jehosafat chi̱ndeétáʼanña xíʼin na̱ xi̱niʼira yichi̱ nu̱ú. Saátu vitá ni̱xi̱yo inira chi xi̱niso̱ʼora ta̱ profeta ta̱ chi̱ndaʼá Jehová. Tá kúma̱ní keʼéra iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi siʼna ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra inkana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Saátu chi̱kaa̱ra ndee̱ xíʼin na̱ ñuu ña̱ ná kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱. Ña̱ ke̱ʼéra yóʼo sándakaʼánña miíyó ña̱ ke̱ʼé ta̱ rey Salomón tá sa̱kán ki̱xáʼara xáʼndachíñura. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ra kundaara na̱ ñuu Ndióxi̱, ta saátu ña̱ vií ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra (kaʼvi 1 Reyes 3:9). Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jehosafat, saá xíniñúʼu keʼé na̱ anciano ña̱ kundaa-inina Jehová ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ vií kiʼinna kuenta xíʼin na̱ congregación. Na̱yóʼo vitá-inina ta xíniñúʼuna tu̱ʼun Ndióxi̱, tutu ña̱ tává na̱ ñuura ta saátu ndáka̱tu̱ʼunna inka na̱ anciano ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ ndaka̱xinna keʼéna ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin na̱ congregación (Prov. 15:22). Ña̱ kéʼé na̱yóʼo xíʼin ña̱ káʼa̱nna chindeétáʼanña xíʼin na̱ hermano ña̱ vií kuniso̱ʼona. Saátu na̱ íyo se̱ʼe tá chíkaa̱na ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nna xíʼinna, na̱ va̱lí se̱ʼena kundiku̱nna yichi̱ na̱yóʼo (Prov. 1:8; 14:1). Na̱ anciano, na̱ íyo se̱ʼe xíʼin inkaka na̱ níʼi yichi̱ ti̱xin ñuu Ndióxi̱ íyo ku̱a̱ʼá ña̱ kivi sákuaʼana xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jehosafat.
Na̱ anciano xíniso̱ʼona Jehová, na̱ ñuura ta saátu ña̱ káʼa̱n inkaka na̱ anciano (Koto párrafo 16).
17. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní vitá koo iniyó ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó?
17 Tá vitá íyo iniyó ta xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová, kivi kandíxayó ña̱ kundaavara miíyó ta kuniʼira yichi̱ nu̱úyó tá ná ya̱ʼayó nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo. Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱úyó, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra tá ya̱chi̱. Ná kǒo kundi̱ʼi̱-iniyó tá sava yichi̱ va̱ása kúnda̱a̱ káxi-iniyó xíʼin ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó. Ná ndakaʼányó chi Jehová ndíchiníra ta kúúmiíníra ndee̱ nu̱úka miíyó (Is. 55:9). Ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó.
YAA 88 Ná kunda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa̱ yichi̱ún
a Salmo 106:7: “Va̱ása níxi̱ndayáʼví ña̱ ke̱ʼún nu̱ú na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Egipto. Va̱ása níndakaʼánna ña̱ ni̱na̱ʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún xíniúnna, chi ña̱ ke̱ʼéna kúú ña̱ i̱xaso̱ʼona nu̱ún chí mar Rojo”.
b Koto “Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo” ña̱ ka̱na nu̱ú ña̱ Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó yo̱o̱ agosto ku̱i̱ya̱ 2025.
c 2 Crónicas 20:5, 6, 10-12: “Tasaá nda̱kundichi ta̱ Jehosafat ma̱ʼñú ndiʼi na̱ ñuu Judá xíʼin na̱ ñuu Jerusalén na̱ nda̱kutáʼan chí yéʼé veʼe Jehová, yatin nu̱ú ni̱xi̱yo patio ña̱ xa̱á 6 ta ka̱chira: ‘Jehová Ndióxi̱ na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, miíún kúú Ndióxi̱ chí ndiví. Miíún kúú ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Kúúmiíníún ndee̱ ta ndakúníún ta nda̱a̱ ni iinna kǒo kúchiñu xíʼún’. 10 Vitin ki̱xaa̱ na̱ ta̱a na̱ ke̱e chí Ammón, Moab xíʼin na̱ ndóo chí nu̱ú íyo yuku̱ chí Seír. Tá ke̱e na̱ ñuu Israel chí Egipto, va̱ása nítaxiún ña̱ ki̱ʼvina nu̱ú ñuʼú na̱yóʼo; ku̱xíkávana nu̱ú ñuʼúna ta va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱nana. 11 Soo vitin ki̱xaa̱na ta kúni̱na tavána ndi̱ʼi̱ nu̱ú ñuʼún, ña̱ ta̱xiún ndaʼa̱ndi̱ ña̱ kooña herenciandi̱. 12 Ndióxi̱ miíndi̱, ¿á va̱ása taxiún castigo ndaʼa̱na? Saáchi ndi̱ʼi̱ va̱ása kuchiñundi̱ kanitáʼanndi̱ xíʼinna chi ku̱a̱ʼání kúúna ta kǒo kúnda̱a̱ka-inindi̱ ndáaña keʼéndi̱, soo xítondi̱ nu̱ú miíún ña̱ chindeétáʼún xíʼinndi̱”.