Il-​Bibbja f’Volum Wieħed

SABIEX jagħmlu kopji tal-​Bibbja, il-​Kristjani tal-​bidu kienu minn taʼ quddiemnett fl-​użu tal-​ktieb bil-​folji minflok b’forma taʼ skroll. Madankollu, il-​Kristjani ma bdewx mill-​ewwel jipproduċu volum wieħed li jkun fih il-​kotba kollha tal-​Bibbja. Pass importanti lejn produzzjoni mifruxa taʼ Bibbji f’volum wieħed ittieħed fis-​seklu sitta minn Flavju Kassjodoru.

Flavju Manju Awrelju Kassjodoru twieled għall-​ħabta tas-​snin 485-​490 E.K. ġewwa familja sinjura f’Calabria, lejn in-​nofsinhar taʼ dik li llum hija l-​Italja. Kien jgħix matul perijodu tempestuż fl-​istorja Taljana meta l-​peniżola kienet l-​ewwel okkupata mill-​Goti u mbagħad mill-​Biżantini. Meta kellu madwar 60 jew 70 sena, Kassjodoru waqqaf il-​monasterju u l-​librerija taʼ Vivarium qrib fejn kien joqgħod fi Squillace, f’Calabria.

Editur Attent tal-​Bibbja

Waħda mill-​iktar affarijiet li kienet tikkonċerna lil Kassjodoru kienet it-​tixrid tal-​Kelma t’Alla, il-​Bibbja. “Fil-​ħarsa taʼ Kassjodoru,” jikteb il-​kittieb taʼ l-​istorja Peter Brown, “il-​letteratura Latina kollha kellha tkun użata għat-​tixrid taʼ l-​Iskrittura. L-​għajnuniet kollha li kienu jintużaw qabel biex jinqraw u jiġu kopjati testi klassiċi kellhom jintużaw sabiex tinftiehem l-​Iskrittura u tiġi kopjata b’mod intelliġenti. Bħal sistema planetarja li għadha kemm tifforma, il-​kultura Latina kollha kemm hi suppost li kellha ddur u tagħqad f’orbita madwar ix-​xemx vasta tal-​Kelma t’Alla.”

Kassjodoru ġabar tradutturi u esperti tal-​grammatika fil-​monasterju taʼ Vivarium biex jiġbru flimkien il-​Bibbja sħiħa u ppresieda fuq il-​proċess editorjali li kien jirrikjedi reqqa kbira. Ix-​xogħol fdah biss f’idejn ftit irġiel taʼ skola kbira. Dawn kellhom jevitaw milli jagħmlu emendi bl-​għaġla fejn forsi dehrilhom li kien hemm żbalji fl-​ikkopjar. Jekk kienet tqum xi mistoqsija dwar il-​grammatika, il-​manuskritti antiki tal-​Bibbja kellhom jitqiesu bħala li huma iktar awtorevoli mill-​użu tal-​Latin kif kien aċċettat dak iż-​żmien. Kassjodoru saħaq: “Stramberiji grammatikali . . . jridu jiġu preservati, ladarba t-​test li hu magħruf bħala mnebbaħ m’għandux ikun suxxettibbli għall-​korruzzjoni. . . . Il-​metodi Bibliċi taʼ espressjoni, il-​metafora, u l-​idjoma jridu jiġu preservati, anki jekk huma strambi skond il-​livelli tal-​Latin, u l-​istess ħaġa trid issir rigward il-​forom ‘Ebrajċi’ taʼ l-​ismijiet.”​—The Cambridge History of the Bible.

Il-​Manuskritt Grandior

Il-​kopjisti fil-​monasterju taʼ Vivarium kienu mqabbdin jipproduċu minn taʼ l-​inqas tliet edizzjonijiet distinti tal-​Bibbja bil-​Latin. Waħda minnhom, f’disaʼ volumi, x’aktarx li kien fiha t-​test bil-​Latin Antik, traduzzjoni li kienet dehret lejn l-​aħħar tat-​tieni seklu. Edizzjoni oħra kien fiha l-​Vulgata bil-​Latin, li Ġirolmu kien lesta għall-​ħabta tal-​bidu tal-​ħames seklu. It-​tielet, il-​Manuskritt Grandior, li jfisser “ktieb akbar bil-​folji,” kien meħud minn tliet testi tal-​Bibbja. Dawn iż-​żewġ edizzjonijiet taʼ l-​aħħar ġabru l-​kotba kollha tal-​Bibbja flimkien f’volum wieħed.

Jidher li kien Kassjodoru l-​ewwel wieħed li pproduċa Bibbji bil-​Latin f’volum wieħed, u dawn sejħilhom pandectae.a Żgur li ra kemm kien prattiku li l-​kotba kollha tal-​Bibbja jiġu magħqudin f’volum wieħed, u b’hekk jiġi eliminat il-​proċess li jkollok tikkonsulta bosta volumi u li jiħodlok ħafna ħin.

Mill-​Italja t’Isfel sal-​Gżejjer Britanniċi

Ftit wara l-​mewt taʼ Kassjodoru (x’aktarx madwar is-​sena 583 E.K.), beda l-​vjaġġ tal-​Manuskritt Grandior. Hu maħsub li, f’dak iż-​żmien, parti mil-​librerija taʼ Vivarium ġiet trasferita lejn il-​librerija Laterana f’Ruma. Fis-​sena 678 E.K., il-​patri Anglo-Sassonu Ceolfrith ħa miegħu l-​manuskritt lejn il-​Gżejjer Britanniċi meta rritorna minn żjara f’Ruma. Kien hekk li wasal fiż-​żewġ monasterji taʼ Wearmouth u Jarrow, li kienu mmexxijin minn Ceolfrith, f’dik li llum hija magħrufa bħala n-​Northumbria, fl-​Ingilterra.

Il-​Bibbja taʼ Kassjodoru f’volum wieħed żgur li affaxxinathom lil Ceolfrith u lill-​patrijiet tiegħu, u din x’aktarx għoġbithom għax kienet faċli biex tużaha. B’hekk, fi ftit għaxriet taʼ snin, huma pproduċew tliet Bibbji sħaħ oħra f’volum wieħed. L-​unika kopja li għadha teżisti minnhom hija manuskritt enormi magħruf bħala l-​Manuskritt Amiatinus. Fih 2,060 paġna tal-​ġild tal-​vitella, li kull waħda minnhom hi taʼ madwar 51 ċentimetru bi 33 ċentimetru. Bil-​qoxra b’kollox huwa oħxon 25 ċentimetru u jiżen ’il fuq minn 34 kilogramma. Hija l-​eqdem Bibbja sħiħa bil-​Latin f’volum wieħed li għadha teżisti. L-​istudjuż magħruf tal-​Bibbja tas-​seklu 19 Fenton J. A. Hort identifika dan il-​volum fl-​1887. Hort qal: “Saħansitra f’għajnejn spettatur modern dan il-​kapulavur taʼ [manuskritt] kważi jbellhek.”

Lura l-​Italja

Il-​Manuskritt Grandior oriġinali li Kassjodoru kien qabbadhom jagħmlu issa jinsab mitluf. Imma d-​dixxendent Anglo-Sassonu tiegħu, il-​Manuskritt Amiatinus, beda vjaġġ taʼ ritorn lejn l-​Italja ftit wara li tlesta. Ftit qabel ma miet, Ceolfrith iddeċieda li jerġaʼ lura lejn Ruma. Miegħu ħa wieħed mit-​tliet manuskritti tiegħu tal-​Bibbja bil-​Latin bħala rigal lill-​Papa Girgor II. Ceolfrith miet matul il-​vjaġġ, fis-​sena 716 E.K., f’Langres, ġewwa Franza. Imma l-​Bibbja tiegħu kompliet il-​vjaġġ f’idejn il-​grupp taʼ dawk li kienu qed jivvjaġġaw miegħu. Il-​volum maż-​żmien ġie inkluż fil-​librerija tal-​monasterju taʼ Mount Amiata, fl-​Italja ċentrali, minfejn ħa l-​isem taʼ Manuskritt Amiatinus. Fl-​1782 il-​manuskritt ittieħed lejn il-​Librerija Medicea Laurenziana ġewwa Firenze, fl-​Italja, fejn għadu sal-​lum meqjus bħala l-​akbar teżor li hemm f’din il-​librerija.

Il-​Manuskritt Grandior kif effettwana lilna? Minn żmien Kassjodoru, il-​kopjisti u l-​istampaturi bdew iktar ma jmorru iktar jippreferu l-​produzzjoni taʼ Bibbji f’volum wieħed. Sal-​ġurnata tal-​lum, il-​fatt li għandna l-​Bibbja f’din il-​forma għamilha iktar faċli għan-​nies biex jikkonsultawha, u b’hekk jibbenefikaw mill-​qawwa tagħha f’ħajjithom.​—Lhud 4:​12.

[Nota taʼ taħt]

[Mappa f’paġna 29]

(Għall-formazzjoni sħiħa tat-test, ara pubblikazzjoni)

Il-​vjaġġ tal-​ Manuskritt Grandior

Il-​monasterju taʼ Vivarium

Ruma

Jarrow

Wearmouth

Il-​vjaġġ tal-​ Manuskritt Amiatinus

Jarrow

Wearmouth

Mt. Amiata

Firenze

[Sors]

Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.

[Stampi f’paġna 30]

Fuq: Manuskritt Amiatinus Xellug: Pittura taʼ Esdra fil-​Manuskritt Amiatinus

[Sors]

Biblioteca Medicea Laurenziana, Firenze