Il-Biżaʼ Jaħkem lid-Dinja

SPLUŻJONI ġganteska taʼ bomba f’karozza heżhżet il-​bini taʼ 110 sulari tal-​World Trade Center fil-​belt taʼ New York fis-​26 taʼ Frar, 1993. Eluf taʼ ħaddiema ġew maqbudin f’liftijiet weqfin jew kellhom jaħarbu minn turġien mimlijin duħħan. Huma ħassew il-​biżaʼ li huwa issa mifrux maʼ kullimkien f’din id-​dinja vjolenti.

Nies f’ħafna artijiet ġew itterrorizzati bil-​bombi, li saru xi ħaġa taʼ kuljum f’pajjiżi bħall-​Irlanda u l-​Libanu. Iva, 13 splodew f’ġurnata waħda biss​—it-​12 taʼ Marzu, 1993—​f’Bombay, l-​Indja, billi qatlu mal-​200 ruħ! Wieħed osservatur qal: “Hemm paniku maʼ Bombay kollu.” Skond ir-​rivista Newsweek, “il-​banalità kollha taʼ bomba f’karozza tagħmilha biss iktar tal-​biżaʼ.”

Biżgħat Nukleari Jippersistu

Hemm il-​biżaʼ li reatturi nukleari huma vulnerabbli għall-​bombi. Attakk b’suċċess fuq impjant taʼ l-​enerġija nukleari jistaʼ jikkaġuna ħsara u tbatija bla għadd. Fatt li jsaħħaħ din il-​fehma kien l-​attentat taʼ wieħed raġel li pprova jibqaʼ dieħel bil-​karozza minn ġo xatba tas-​sigurtà fl-​istazzjon taʼ enerġija nukleari taʼ Three Mile Island fl-​Istati Uniti.

Ħafna jibżgħu li terroristi u ħakkiema għatxana għall-​poter sejrin jakkwistaw armi nukleari. Xi wħud huma beżgħanin li eluf taʼ xjenzati nukleari Sovjetiċi bla xogħol se jipprovaw ibiegħu l-​kapaċitajiet tagħhom. Iktar minn hekk, għalkemm it-​trattat imsejjaħ START u ftehim ieħor jitolbu tnaqqis kbir ferm taʼ armi nukleari u strateġiċi, qbil bħal dan mhux se jiġi attwat għal ħafna snin. Sadanittant, l-​użu possibbli taʼ dawn l-​armi minn xi ras kbira fanatika jinstab imdendel bħal sħaba tempestuża taʼ theddid fuq l-​umanità.

Il-​Vjolenza Tippromwovi L-​Biżaʼ

Iż-​żjieda mad-​dinja kollha taʼ kriminalità vjolenti tagħmel lin-​nies beżgħanin fi djarhom u fit-​toroq. Huwa stmat li 23,200 Amerikan ġew maqtulin fl-​1990. Fil-​belt taʼ Chicago, per eżempju, żjieda fl-​użu tal-​kokaina crack ikkontribwiet għal madwar 700 omiċidju f’sena waħda. Ċerti nħawi taʼ xi bliet saru kampijiet tal-​battalja fejn dawk li jkunu għaddejjin, inklużi tfal, ġew maqtulin waqt sparar minn kullimkien. Tgħid rivista waħda: “Il-​vjolenza qiegħda tiżdied b’rata mgħaġġla fi bliet taʼ daqs medju. . . . Ħadd m’hu ħieles waqt li komunitajiet maʼ l-​[Istati Uniti] huma mgħarrqin bi drogi u delinkwenti żgħażagħ. Kull sena 1 minn kull 4 familji Amerikani tesperjenza xi kriminalità jew serq vjolenti.”​—U.S.News & World Report, 7 t’Ottubru, 1991.

Biżaʼ minn stupru jagħmel lin-​nisa anzjużi. Fi Franza l-​istupri rrapportati telgħu bi 62 fil-​mija mill-​1985 sa l-​1990. Fi żmien sitt snin l-​attakki sesswali rdoppjaw għal 27,000 fil-​Kanada. Il-​Ġermanja rrapportat attakk sesswali fuq mara kull sebaʼ minuti.

It-tfal ukoll jibżgħu għas-​sigurtà tagħhom. In-​Newsweek tirrapporta li fl-​Istati Uniti, “tfal, saħansitra tar-​rabaʼ u l-​ħames sena primarja, qegħdin jarmaw lilhom infushom, u l-​għalliema u l-​uffiċjali taʼ l-​iskola qegħdin isiru beżgħanin.” Is-​sitwazzjoni hi tant serja li kwart taʼ l-​iskejjel fid-​distretti taʼ l-​ibliet kbar jużaw apparat li jfittex il-​metall, imma żgħażagħ iddeterminati jsibu mezz kif jiskapulawhom billi jnewlu armi tan-​nar lil oħrajn mit-​twieqi.

Biżaʼ Mill-​AIDS

Iktar u iktar nies huma beżgħanin illi jieħdu l-​AIDS. Kien hemm ’il fuq minn 230,000 każ fl-​Istati Uniti waħedhom. L-​AIDS saret is-​sitt l-​iktar kawża taʼ mwiet fost dawk taʼ bejn il-​15 u l-​24 sena. “Fil-​futur hemm il-​prospett li jkexkex taʼ ħafna iktar mard maʼ kullimkien,” tgħid in-​Newsweek.

Il-mewt mill-​AIDS qiegħda żżid fil-​frekwenza fost nies fl-​oqsma taż-​żfin, it-​teatru, iċ-​ċinema, il-​mużika, il-​moda, it-​televiżjoni, l-​arti, u oqsma oħrajn. Rapport wieħed qal li 60 fil-​mija taʼ l-​imwiet taʼ rġiel li jgħixu f’Pariġi fil-​ġurnaliżmu, fl-​arti, u fid-​divertiment bejn il-​25 u l-​44 sena kienu minħabba l-​AIDS. Il-​WHO (L-Għaqda Dinjija tas-​Saħħa) tirrapporta li minn 8 miljun sa 15-il miljun ruħ madwar id-​dinja huma infettati bl-​HIV. Dr. Michael Merson, direttur tal-​WHO, jgħid: “Issa huwa ċar li l-​ħsad taʼ l-​infezzjoni HIV madwar il-​globu qiegħed jeħżien bl-​għaġla, speċjalment fil-​pajjiżi li qegħdin jiżżviluppaw.”

M’għandniex xi ngħidu, hemm ukoll biżgħat ambjentali u oħrajn. Madankollu, ir-​rapporti msemmijin hawn waħedhom jagħmluha evidenti li l-​biżaʼ jaħkem lid-​dinja. Hemm xi ħaġa sinjifikanti b’mod speċjali dwar dan? Nistgħu aħna qatt nistennew li ngawdu ħelsien mill-​biżaʼ? (w94 7/15)

[Sors taʼ l-​Istampa f’paġna 3]

Bob Strong/Sipa Press