Fabbrika tal-Mewt
MINN KITTIEB GĦAL STENBAĦ! FIL-ĠERMANJA
XI WĦUD isostnu li Mittelwerk kienet l-akbar fabbrika taħt l-art fid-dinja. Din il-fabbrika qiegħda fil-Muntanji Harz fil-Ġermanja, madwar 260 kilometru fil-lbiċ taʼ Berlin, u tikkonsisti f’20 kilometru taʼ mini enormi li qegħdin imħaffrin f’qiegħ taʼ għolja. Mill-1943 sa l-1945, eluf taʼ priġunieri li kienu fil-kampijiet tal-konċentrament ħadmu bħala skjavi f’dawn il-mini. F’kundizzjonijiet tal-biżaʼ, huma kienu sforzati jaħdmu biex jagħmlu l-armamenti għall-Istat Nazist.
Dawn l-iskjavi ma kinux jagħmlu armamenti kwalunkwe. Il-fabbrika kienet tipproduċi missili li kienu magħrufin bħala V-1 u V-2. Dawn kienu jiġu trasportati minn Mittelwerk għal postijiet, b’mod speċjali fi Franza u fl-Olanda, minn fejn kienu jiġu sparati. Ma kienx ikun fihom nies u kienu jiġu sparati fuq postijiet speċifiċi fil-Belġju, il-Britannja, u Franza, fejn kienu jintefgħu mill-ajru u jisplodu malli jmissu maʼ l-art. In-Nazi kienu wkoll jittamaw li joħolqu rokit li tant kien b’saħħtu li jkun jistaʼ jispara bomba li tgħaddi fuq l-Oċean Atlantiku għal New York. Sa meta ntemmet it-tieni gwerra dinjija, ħafna mijiet taʼ missili V-1 u V-2 kienu ntefgħu fuq bliet fl-Ewropa. Madankollu, dawn kienu jirrappreżentaw biss frazzjoni mill-missili li n-Nazi kienu għamlu u ttamaw li jużaw kontra l-għedewwa tagħhom. L-ebda wieħed minn dawn il-missili qatt ma laqtu lil New York.
Distinzjoni tal-Biki
Wara li spiċċat il-gwerra, numru kbir taʼ xjenzati u tekniċi Ġermaniżi li kienu ddisinjaw il-missili V-1 u V-2 telqu mill-Ġermanja. Ħadu magħhom l-esperjenza li kellhom fit-teknoloġija tar-rokits, li mbagħad użawha fil-pajjiż fejn kienu marru joqogħdu. Wieħed minnhom kien Wernher von Braun. Hu mar joqgħod fl-Istati Uniti, fejn għen biex jinbena r-rokit Saturn li ħa lill-bniedem fuq il-qamar.
Illum, eżatt ħdejn il-fabbrika Mittelwerk, tqiegħed monument għas-60,000 ruħ li kienu fil-kamp tal-konċentrament t’hemmhekk. Ħafna minn dawn mhux biss ħadmu fil-kesħa f’dawn il-mini umdużi, iżda għexu wkoll fihom. Mhux taʼ b’xejn li skond xi stimi, mietu kważi 20,000 priġunier. Il-viżitaturi li jmorru jżuru l-mużew f’dan il-post jistgħu jagħmlu mawra fil-mini, fejn l-art għadha mimlija bil-biċċiet tar-rokits li ntelqu hemm xi 60 sena ilu. Ir-rivista After the Battle tagħti distinzjoni tal-biki lill-missili taʼ Mittelwerk: “Il-V-1 u V-2 huma l-uniċi armamenti li qatlu iktar min-nies li kienu jagħmluhom milli minn dawk li ġew sparati fuqhom.”
[Stampa f’paġna 21]
Ritratt taʼ l-1945 li juri r-rokits V-1 fuq karrijiet
[Sors]
Quelle: Dokumentationsstelle Mittelbau-Dora
[Stampa f’paġna 21]
Il-viżitaturi jżuru l-mini, fejn l-art għadha mimlija bil-biċċiet tar-rokits