Ħarsa Lejn id-​Dinja

Il-​Kontroll tal-​Popolazzjoni—Problema fil-​Ġonna Żooloġiċi

“Illum ebda żu maʼ jistaʼ jkampa mingħajr il-​kontraċezzjoni,” jgħid Henning Wiesner, iż-​żoologu prinċipali fiż-​Żu taʼ Hellabrunn ġo Munich. L-​annimali f’ġonna żooloġiċi jirriproduċu b’mod mgħaġġel, in-​nisel tagħhom jiffjorixxi, u għandhom it-​tendenza li jgħixu iktar minn annimali oħrajn li jgħixu fl-​ambjent naturali. Imma l-​post fil-​ġonna żooloġiċi hu limitat. Għalhekk hemm il-​bżonn taʼ kontraċettivi. Madankollu, “l-​ippjanar tal-​familja fil-​ġonna żooloġiċi għandu ostaklu. L-​annimali ma jriduhx,” tgħid ir-​rivista Ġermaniża Focus. Per eżempju, l-​orsijiet ixommu l-​kontraċettivi moħbijin fl-​ikel tagħhom u jneħħuhom. F’ċerti annimali, il-​kontraċettivi orali jistgħu wkoll jikkaġunaw problemi taʼ saħħa, bħall-​kanċer tas-​sider. Għażliet oħra huma l-​kastrazzjoni u l-​isterilizzazzjoni, imma dawn joħolqu problemi ġodda. Problema waħda hi li huma permanenti u forsi jkun hemm bżonn taʼ nisel fil-​futur. It-​tieni, annimali msewwijin ma jibqgħux jipproduċu ormoni sesswali, bidla li tistaʼ tipperikola l-​istat soċjali tagħhom fost annimali oħra bħalhom. Għażla oħra hi li joqtlu liż-​żgħar li ma jridux​—imma dan jirrabja lil ħafna wħud li jħobbu l-​annimali u lil gruppi li jipproteġuhom. Għalhekk, il-​ġonna żooloġiċi qed jiffaċċjaw problema serja.

Skart Elettroniku

Madwar 155,000 tunnellata taʼ skart elettroniku ntrema mill-​Kanadiżi fis-​sena 2002, tgħid il-​gazzetta Kanadiża National Post. Skond rapport mill-​Environment Canada (Ambjent tal-​Kanada), il-​Kanadiżi rmew “madwar żewġ miljuni settijiet tat-​televixin, 1.1 miljun vidjo plejers u 348,000 CD plejers​—ħafna minnhom ġew skartati wara biss ftit snin t’użu.” Affarijiet elettroniċi “spiss jintremew għax ma jkunux għadhom bżonnjużi għal min kien jużahom, mhux għax huma mkissrin,” jgħid ir-​rapport. Ħafna minn dan l-​iskart jistaʼ jkun taʼ periklu. Per eżempju, televixin wieħed biss “jistaʼ jkun fih sa żewġ kilogrammi ċomb,” tgħid il-​Post. U l-​merkurju, li jinsab f’ċerti screens, issa qed jikkontamina l-​postijiet fejn jintrema l-​iskart. B’din ir-​rata, l-​iskart elettroniku se jirdoppja sa l-​2010, iwissi l-​Environment Canada.

Katastrofi Globali tas-​Saħħa

Id-​dinja riesqa lejn “waħda mill-​akbar katastrofi tas-​saħħa” li qatt rat, minħabba żjieda allarmanti fid-​dijabete, iwissi l-​Professur Sir George Alberti tal-​Britannja, il-​president tal-​Federazzjoni Internazzjonali tad-​Dijabete (IDF). Skond il-​figuri taʼ l-​IDF, iktar minn 300 miljun persuna madwar id-​dinja għandhom problema għax ġisimhom ma jħaddimx iz-​zokkor kif suppost u din spiss twassal għad-​dijabete, tirrapporta l-​gazzetta Britannika Guardian. Id-​dijabete tat-​tieni tip, li darba kienet teffettwa l-​iktar lin-​nies kbar fl-​età, issa qed teffettwa liż-​żgħażagħ fil-​Britannja li qed ibatu minn piż żejjed minħabba dieta taʼ junk food u nuqqas t’eżerċizzju. “L-​akbar frustrazzjoni hi li ħafna minn dan [jiġifieri, id-​dijabete u l-​effetti tagħha] jistaʼ jiġi evitat jekk in-​nies joqogħdu attenti għall-​istil taʼ ħajjithom,” jgħid Alberti. Jekk jadottaw “id-​dieta perikoluża għas-​saħħa u l-​istil taʼ ħajja fil-​bliet tal-​pajjiżi iktar sinjuri,” tikkummenta The Guardian, pajjiżi li qed jiżviluppaw jistgħu wkoll jaraw żjieda fl-​għadd taʼ wħud bid-​dijabete.

Franza Esperjenzat Sħana Kbira

Matul l-​ewwel 12-il ġurnata t’Awissu tas-​sena 2003, it-​temperatura fi Franza tant telgħet li kisret ir-​rekord. Minn mindu ilha tiġi mkejla t-​temperatura fl-​1873—Pariġi qatt ma kienet esperjenzat sajf jaħraq bħal dan. “Skond [is-servizzi meteoroloġiċi taʼ Franza], dan il-​perijodu taʼ sħana mhux normali kien l-​iktar esperjenza qawwija u fit-​tul li qatt għaddiet minnha din il-​belt,” tirrapporta r-​rivista dwar in-​natura Terre sauvage. F’xahrejn biss, glaċier fil-​Pirinej, fuq il-​fruntiera tan-​nofsinhar taʼ Franza, naqas b’xi 50 metru. “F’150 sena d-​daqs totali tal-​wiċċ tal-​glaċieri fil-​Pirinej naqas minn bejn 25 u 30 kilometru kwadru għal 5 kilometri kwadri,” qal il-​glaċjoloġist Pierre René. Hija din evidenza taʼ sħana globali? L-​esperti ma jaqblux bejniethom. Madankollu, l-​opinjoni taʼ xi meteorologi hi li dawn il-​perijodi taʼ sħana tremenda x’aktarx se jsiru fenomeni iktar komuni fis-​snin li ġejjin​—possibbiltà inkwetanti meta tqis li s-​sħana tremenda tas-​sajf li għadda hi stmata li kkaġunat il-​mewt taʼ kważi 15,000 ruħ fi Franza.

Il-​Familja Taljana Qed Tinbidel

Mill-​1995 sa l-​2001, in-​numru taʼ koppji mhux miżżewġin li jgħixu flimkien fl-​Italja kważi rdoppja, in-​numru taʼ dawk li qed jiżżewġu naqas, u n-​numru taʼ nies li jgħixu waħedhom żdied. Dawn il-​kalkoli, pubblikati fil-​gazzetta La Repubblica, huma bbażati fuq informazzjoni miġbura mill-​Istitut Nazzjonali taʼ l-​Istatistiċi Taljan (ISTAT). Matul l-​istess perijodu, id-​daqs medju tal-​familja niżel għal 2.6 membri biss. Skond l-​ISTAT, ħafna koppji qed jagħżlu li jgħixu flimkien mingħajr ma jiżżewġu għal “perijodi taʼ prova” bil-​ħsieb li forsi jiżżewġu fil-​futur.

Problemi Konnessi mal-​Ħxuna Żejda

Il-​ħxuna żejda qed tiżdied fl-​Amerika. Skond statistiċi miċ-​Ċentri Amerikani għall-​Kontroll u l-​Prevenzjoni tal-​Mard, in-​numru taʼ Amerikani adulti li huma ħoxnin iżżejjed żdied minn 12.5 fil-​mija mill-​popolazzjoni fl-​1991 għal 20 fil-​mija fl-​2003. Din iż-​żjieda effettwat għadd taʼ kumpaniji tan-​negozju. “Bħall-​kumpaniji taʼ l-​ajru, li f’Mejju [2003] ġew imwissijin li l-​passiġġieri issa huma itqal milli kienu qabel, u talbuhom jaġġustaw il-​kalkoli tal-​piż biex jaddattaw għal din is-​sitwazzjoni, l-​industrija tal-​funerali qed tibdel l-​armar tagħha sabiex takkomoda lill-​Amerikani peress li dawn qed ikunu eħxen,” tgħid The New York Times. Filwaqt li t-​tebut normali huwa wiesaʼ 61 ċentimetru, issa hemm twiebet li huma wesgħin sa 124 ċentimetru u b’saħħithom iktar. “Il-​kmamar mortwarji, l-​oqbra, il-​karozzi tal-​mejtin, u saħansitra l-​gafef li jintużaw fiċ-​ċimiterji biex iħaffru l-​oqbra” wkoll kellhom jitkabbru fid-​daqs. “In-​nies qed jiżdiedu fil-​piż f’ħajjithom u qed imutu iktar ħoxnin, u l-​kumpaniji jridu jaddattaw għas-​sitwazzjoni,” jgħid Allen Steadham, direttur esekuttiv t’aġenzija li tippromwovi d-​drittijiet u l-​bżonnijiet tal-​ħoxnin.

Il-​Qassisin Kattoliċi u l-​Għarfien Bibliku

“Kemm jafuha l-​Bibbja l-​qassisin?” Din il-​mistoqsija qajjimha Andrea Fontana, li hu stess hu qassis u direttur taʼ l-​Uffiċċju Djoċesan għal Katekiżmu f’Turin. F’artiklu fil-​gazzetta Kattolika Taljana Avvenire, Fontana qal li l-​mistoqsija ġietu f’moħħu meta “mar [fuqu] lajk biex jistaqsi jekk id-​djoċesi kellhiex xi korsijiet fuq il-​Bibbja.” Fil-​parroċċa taʼ dan il-​lajk, “l-​Iskrittura Mqaddsa qatt ma kienet tissemma.” Bi tweġiba Fontana kiteb: “Fir-​realtà, wara l-​korsijiet li [l-qassisin] jattendu fis-​seminarju, b’dispjaċir, ftit huma dawk li jkomplu jistudjaw il-​Bibbja. . . . Spiss, il-​priedki taʼ nhar taʼ Ħadd huma l-​uniku mument li fih ħafna mill-​fidili jkollhom l-​opportunità jisimgħu xi ħaġa dwar ir-​rakkont Bibliku u jersqu qrib lejh.” Il-​lajk qal li “hu kien assoċja max-​Xhieda taʼ Jehovah biex jitgħallem iżjed.”

“Il-​Baħar il-​Mejjet Qed Imut”

“Il-​Baħar il-​Mejjet qed imut, u proġett kbir taʼ inġinerija biss jistaʼ jsalvah,” jgħid rapport taʼ l-​Associated Press. Il-​Baħar il-​Mejjet​—imsejjaħ hekk peress li l-​ammont għoli taʼ melħ li għandu jagħmilha impossibbli għall-​ħlejjaq tal-​baħar biex jgħixu fih​—hu l-​iktar medda taʼ ilma baxx fid-​dinja, 400 metru taħt il-​livell tal-​baħar. “Għal eluf taʼ snin, il-​bilanċ [bejn l-​evaporazzjoni għolja u l-​ilma li jidħol fih] kien jinżamm mix-​Xmara Ġordan, l-​uniku sors taʼ ilma għall-​Baħar il-​Mejjet,” jgħid l-​artiklu. “Madankollu, fi snin reċenti, kemm l-​Iżrael u kemm il-​Ġordan kienu qed jieħdu l-​ilma mix-​xmara biex isaqqu għelieqi kbar t’agrikultura maʼ ġenb ix-​xmara dejqa li tifred iż-​żewġ pajjiżi. Minħabba f’hekk dawn qed jisirqu l-​Baħar il-​Mejjet mill-​ilma li jpatti għall-​evaporazzjoni.” Skond studju li sar f’Iżrael, jekk ma jsir xejn, il-​livell taʼ ilma se jkompli jonqos b’metru fis-​sena, u dan se jikkaġuna konsegwenzi ħżiena ħafna għall-​art taʼ madwar, inkluż l-​annimali u l-​veġitazzjoni salvaġġa. Nixfa taʼ ħames snin diġà qed iżżid mal-​problemi tal-​Baħar il-​Mejjet.