Ħarsa Lejn id-​Dinja

Għal Saħħa Aħjar—Idħaq!

Daħqa bil-​qalb ma tferraħx biss lil dak li jkun. Skond xi tobba Ġappuniżi, din iġġib għan-​normal l-​iżbilanċ fis-​sistema taʼ l-​endokrina, fis-​sistema nervuża, u fis-​sistema taʼ l-​immunità, tistabbilizza t-​taħbit tal-​qalb u n-​nifs, u tistaʼ ġġib serħan temporanju għal dawk li jbatu bir-​rewmatiżmu. Id-​daħq jistimula s-​sistema nervuża simpatetika, u b’hekk itejjeb iċ-​ċirkulazzjoni tad-​demm lejn il-​muskoli u jżid l-​attività fil-​moħħ. Meta nidħqu bil-​qalb, inkunu wkoll qed inħaddmu l-​muskoli tagħna. Skond test li ġie ċitat fil-​gazzetta IHT Asahi Shimbun, il-​muskoli addominali taʼ xi ħadd li kien qed jidħaq, kienu qed juru l-​istess livell taʼ sforz bħal dak meħtieġ minn xi ħadd li jkun qed jagħmel is-​sit-ups.” Michio Tanaka, psikjatra minn Osaka, faħħar l-​influwenza pożittiva li għandu d-​daħq. Skond Tanaka, “hu bħal droga effettiva li ma tħalli ebda effetti ħżiena.”

Annimali “Tobba”

“Għadd kbir taʼ speċjalisti li jistudjaw l-​imġiba taʼ l-​annimali issa jaħsbu li l-​annimali salvaġġi kapaċi jieħdu ħsieb il-​bżonnijiet mediċi tagħhom u fil-​fatt hekk jagħmlu,” tirrapporta The Economist taʼ Londra. Ix-​ximpanzì fit-​Tanzanija jfejqu lilhom infushom mid-​dud li jitrabbewlhom fl-​intestini billi jieklu l-​ilbieba taʼ pjanta li jkun fiha kimiċi li joqtlu dawn id-​dud. U x-​ximpanzì fl-​Afrika jieklu l-​weraq li jkunu miksijin bi speċi taʼ leħja mikroskopika li tnaddaf l-​intestini tagħhom mid-​dud. Il-​makawijiet li jieklu żrieragħ li fihom l-​alkalojde velenuża (taħlita organika li tinsab fil-​pjanti) jieklu wkoll it-​tafal, li mid-​dehra jneħħi l-​velenu mid-​dieta perikoluża tagħhom. L-​orsijiet kannella taʼ l-​Alaska, il-​wiżż tas-​silġ tal-​Kanada, u l-​volpijiet, ilkoll kemm huma jieklu l-​ħaxix biex jeħilsu mid-​dud fl-​intestini. Xi testijiet tad-​demm li saru fuq varjetà sħiħa t’annimali salvaġġi wrew li fl-​abitat naturali tagħhom, ħafna minnhom fiequ minn infezzjonijiet serji kaġunati minn xi virus u batterji oħra li spiss ikunu fatali għall-​annimali maqbudin. “Osservazzjonijiet bħal dawn,” tinnota The Economist, “jissuġġerixxu li l-​annimali salvaġġi jistgħu jagħmlu xi ħaġa biex iżommu lilhom infushom f’saħħithom, iżda l-​annimali maqbudin ma jistgħux.”

Qattiela Prima

“L-​AIDS bla dubju se titfi l-​Mewt is-​Sewda bħala l-​agħar epidemija fl-​istorja,” stqarret ir-​rivista New Scientist. “Fis-​seklu 14, il-​Mewt is-​Sewda nfirxet maʼ l-​Ewropa u l-​Asja, u qatlet madwar 40 miljun ruħ. Issa, kważi 700 sena wara, l-​istorja qed tirrepeti ruħha.” Skond rapport fil-​British Medical Journal, madwar 65 miljun ruħ se jkunu mietu minħabba l-​HIV fi żmien għaxar snin (sa l-​2010). Filwaqt li iktar nies bħalissa qed jiġu effettwati mit-​tuberkulosi u l-​malarja, l-​impatt ekonomiku u soċjali taʼ dan il-​mard jintqal li hu inqas minn dak taʼ l-​AIDS.

Il-​Ħtieġa għal Kuntatt Fiżiku

“Aħna neħtieġu kuntatt fiżiku daqskemm neħtieġu d-​dawl tax-​xemx, l-​ilma, u l-​ikel,” tistqarr ir-​rivista Polityka, li toħroġ kull ġimgħa fil-​Polonja. Ilkoll kemm aħna għandna bħal sistema taʼ ditekters taħt il-​ġilda li huma sensittivi għal diversi tipi taʼ kuntatt. Meta xi ħadd imissna, “moħħna jistaʼ jinduna b’dan il-​kuntatt, jifhem x’kien, u jibdlu fi tbissima, f’burdata tajba, jew f’xi mossa ġentili oħra.” It-​tfal b’mod partikulari jeħtieġu kuntatt fiżiku, speċjalment matul l-​ewwel snin taʼ ħajjithom. Sfortunatament, ħafna ġenituri jmissu lil uliedhom biss meta jkunu se jlibbsuhom, jaħsluhom, jitimgħuhom, jew jikkastigawhom. Iżda l-​għadd taʼ studji li saru ssuġġerew li t-​tfal li jżommuhom fl-​idejn, jgħannquhom, ibusuhom, u jmellsuhom, ikunu iktar f’saħħithom, jikbru aħjar, u jkunu iktar intelliġenti minn dawk li, skond ir-​rivista Polityka, ma jkollhomx dan il-​kuntatt fiżiku.

“Il-​Qalb Tant Hi Mimlija —Ir-​Ras Tant Hi Vojta”

Skond il-​gazzetta Ġermaniża taʼ kull ġimgħa Die Woche, hemm domanda kbira għall-​ittri taʼ mħabba miktubin minn kittieba professjonali taʼ l-​ittri. Għal dawk li assolutament ma jkunux jafu jesprimu s-​sentimenti tagħhom bil-​kliem, diversi servizzi taʼ kittieba joffru li jiktbulek l-​ittra bil-​ħlas biex taparsi ktibtha int. Din jistaʼ jkollha kliem li jesprimi emozzjonijiet qawwijin jew inkella tkun xi ittra serja, skond kif jitlob il-​klijent. Anki poeżiji huma disponibbli, u l-​prezz ikun skond kif jiftiehmu bejniethom. Il-​mod kif il-​kittieba jikkomponu dawn l-​ittri taʼ mħabba għal ħaddieħor ivarja ħafna. Filwaqt li xi wħud minn dawk li jiktbu dawn l-​ittri huma kittieba u ġurnalisti professjonali, oħrajn jiktbu ittri taʼ mħabba bħala passatemp. Xi wħud saħansitra jipprovdu kwestjonarju fuq il-​kompjuter li jkun il-​bażi li fuqu tistaʼ titfassal l-​ittra fuq il-​kompjuter. Hu x’inhu l-​każ, m’hemmx garanzija taʼ suċċess. Wara tliet snin taʼ “proposti u wegħdi li tant iħajruk” komposti minn wieħed li jikteb l-​ittri għal oħrajn, it-​tfajla taʼ wieħed mill-​klijenti leali tiegħu xorta għadha m’aċċettatx il-​proposti li għamlilha.

“Marda li Nistgħu Nevitawha”

“L-​osteoporożi hija marda li nistgħu nevitawha,” tistqarr il-​gazzetta The Sun-Herald taʼ l-​Awstralja. “Fil-​biċċa l-​kbira din tistaʼ tilqgħalha minn qabel. Madankollu, huwa mbassar li sas-​sena 2020, waħda minn kull tliet sodod fl-​isptarijiet se tkun okkupata minn nisa li jkunu qed ibatu b’xi ksur fl-​għadam.” Rapport li għamlet l-​organizzazzjoni Osteoporożi Awstralja juri li din il-​marda, li ġġiegħel l-​għadam isir mimli pori u dgħajjef, “hija iktar komuni mill-​kolesterol għoli, mill-​allerġiji, u mill-​irjiħat. Il-​kura għaliha tiswa iktar minn dik tad-​dijabete u taʼ l-​ażżma. U r-​rata taʼ l-​imwiet fin-​nisa minħabba ksur fl-​għadam tal-​ġenbejn hija akbar mill-​każi kollha f’daqqa taʼ kanċer li jkollhom in-​nisa.” Skond il-​Professur Philip Sambrook, il-​kalkoli juru li fl-​Awstralja nofs in-​nisa u terz mill-​irġiel se jġarrbu xi ksur minħabba l-​osteoporożi matul ħajjithom. Il-​gazzetta tkompli tgħid li l-​aqwa difiża hi li jsaħħu kemm jifilħu l-​għadam tagħhom fl-​ewwel tletin sena taʼ ħajjithom billi jagħmlu l-​eżerċizzju u jieħdu biżżejjed kalċju. Ir-​riskju li jsofru mill-​osteoporożi jistaʼ jitnaqqas ferm jekk jevitaw it-​tipjip u l-​konsum eċċessiv taʼ l-​alkoħol jew il-​kafeina. Drawwiet li huma taʼ benefiċċju jinkludu eżerċizzju regulari u ikel li fih ħafna kalċju u vitamina D.

L-​Evanġelju fl-​Ispazju

Waqt li x-​xjenzati għadhom qed jiddibattu dwar il-​possibbiltà li teżisti l-​ħajja fuq pjaneti oħra fl-​ispazju, il-​qassisin fl-​Osservatorju tal-​Vatikan, skond il-​gazzetta Berliner Morgenpost, waslu għall-​konklużjoni li “l-​abitanti taʼ l-​art m’humiex l-​uniċi ħlejjaq t’Alla fl-​univers. Alla ħalaq ukoll l-​estraterrestrijali.” Bħalma spjega George Coyne, direttur taʼ dan l-​osservatorju, “l-​univers hu sempliċement kbir wisq biex inkunu fih waħedna.” Biex jintlaħqu dawn il-​ħlejjaq fuq pjaneti oħra bl-​Evanġelju, diversi monasterji qed jibagħtu t-​Testment il-​Ġdid fl-​ispazju bħala messaġġ f’kodiċi. Dak li jixtieq ikun jaf il-​Vatikan issa, tgħid din il-​gazzetta, “hu jekk Ġesù Kristu weriex lilu nnifsu fuq pjaneti oħra wkoll.” U, iżid Coyne, “jekk Ġesù Kristu salvax ukoll l-​abitanti taʼ dawk il-​pjaneti.”

Jerġgħu Jissettjaw “Jum il-​Kundanna”

Id-​diretturi taʼ The Bulletin of the Atomic Scientists mexxew il-​minutieri tal-​famuż Arloġġ taʼ Jum il-​Kundanna “żewġ minuti ’l quddiem, għal nofsillejl nieqes sebaʼ minuti,” jirrapporta l-​ġurnal International Herald Tribune taʼ Pariġi. “Tħassib dwar tnikkir fl-​isforzi biex jitnaqqsu l-​armamenti, is-​sigurtà fil-​ħażniet nukleari enormi li jeżistu u t-​terroriżmu” qanqlu din il-​bidla. L-​arloġġ—is-​simbolu taʼ kemm id-​dinja tinsab qrib qerda nukleari—issettjawh mill-​ġdid 17-il darba mindu ġie inawgurat fl-​1947. Wara l-​waqgħa taʼ l-​Unjoni Sovjetika, fl-​1991, il-​minutieri tmexxew lura għal nofsillejl nieqes 17-il minuta, imma matul is-​snin il-​minutieri bdew bil-​ftit il-​ftit joqorbu iktar lejn nofsillejl. L-​aħħar darba li l-​arloġġ tmexxa ’l quddiem kien fl-​1998, meta minn nofsillejl nieqes 14-il minuta sar nofsillejl nieqes 9 minuti. Minn dakinhar ’l hawn, mill-​armamenti nukleari żżarmaw biss 3,000 u tħallew iktar minn 31,000 f’idejn il-​potenzi li għandhom l-​armamenti nukleari.

L-​Isvizzera Tiddeċiedi li Tissieħeb fil-​ĠM

The New York Times irrapportat li b’differenza żgħira, wara votazzjoni li saret mal-​pajjiż kollu, l-​Isvizzera newtrali ddeċidiet li tħalli warajha l-​għaxriet taʼ snin taʼ nuqqas taʼ ndħil fi kwistjonijiet taʼ pajjiżi oħra u ssir membru tal-​Ġnus Magħquda. Hemm bżonn li tiġi preżentata applikazzjoni formali lill-​Assemblea Ġenerali tal-​ĠM biex l-​Isvizzera tkun tistaʼ ssir il-​190 membru taʼ din l-​organizzazzjoni. L-​aħħar li kienu vvotaw dwar jekk isirux membri jew le fl-​1986, il-​proposta kienet ġiet rifjutata b’differenza kbira taʼ voti, “minħabba l-​biżaʼ li n-​newtralità tradizzjonali tal-​ġens kienet se tiġi kompromessa.” X’kien li kkaġuna din il-​bidla? It-​Times tgħid li minkejja li l-​kwartieri ġenerali Ewropej tal-​Ġnus Magħquda jinsabu f’Ġinevra u l-​pajjiż hu attiv f’għadd taʼ aġenziji tagħhom, il-​gvern beżaʼ li, jekk se jibqaʼ jżomm lura milli jsir membru, dan se jdgħajjef lill-​Isvizzera politikament u ekonomikament kif ukoll iġib fix-​xejn l-​isforzi taʼ medjazzjoni tagħha f’konflitti mbiegħda. L-​Isvizzera għandha mnejn ukoll ħasset il-​bżonn li ttejjeb ir-​reputazzjoni tagħha wara li dan l-​aħħar sar magħruf li l-​banek Svizzeri kienu geddsu l-​kontijiet tal-​vittmi taʼ l-​Olokawst u li l-​Isvizzera ma kinitx ħalliet lil ħafna refuġjati jaqsmu l-​fruntieri tagħha biex jipprovaw jaħarbu mill-​Ġermanja Nazista.