Tumĩra Mooritani ja Bibiria Kũmenyerithia Thamiri Yaaku

1-2. (a) Nĩ kĩewa kĩrĩkũ Adamu na Hawa baerwe? (b) Nĩatĩa barĩngĩonania nkaatho tontũ bwa kĩewa kĩu?

Nyomoo ithithagia mantũ o ũrĩa ciombĩrwe ithithagia. Macini nacio ithithagia mantũ kũringana na ũrĩa mwene akwenda ithithia. Ĩndĩ antũ barĩ mwanya mono. Nĩtũũmbi tũrĩ na kĩewa kĩa mwanya mono kĩrĩa Akristũ ba mma bonaga kĩrĩ gĩa gĩtũmi. Nakĩo nĩ ũũmbi bwa gũtua matua jeetũ twingwa ũtũũrone. Bibiria ĩtwĩraga muntũ mũrũme wa mbere Adamu oombi arĩ mũngˈuanano jwa Mũrungu. (Kia. 1:26, 27) Jehova oombĩre Adamu na Hawa barĩ na ũũmbi bwa gwitwĩra matua bongwa.

² Jehova ataere Adamu mawatho jamaingĩ ja kũthingata. Aaberĩre baciarane bojũrie nthĩgũrũ, bamĩmenyeere, na batĩĩe mĩanka ĩrĩa aabekĩrĩte yegie mantũ jarĩa baabuĩrĩte kũthithia. (Kia. 1:28; 2:16, 17) Nĩatĩa Adamu na Hawa barĩngĩonania nkaatho kĩrĩ ũrĩa waabaere kĩewa kĩa kwithuurĩra? Barĩngĩkwathĩkĩra mawatho jau jamakai tontũ bwa wendo bwao kĩrĩ Jehova na bagaciũmia kũmũgwĩria.—Nju. 23:15.

3. Nĩatĩa Adamu na Hawa baatumĩĩre kĩewa kĩao gĩa ũciathi?

³ O ta ũrĩa Bibiria yonanagia, Adamu na Hawa batatumĩĩre ũciathi bũu na njĩra ya ũũme. Mwanya nou, nĩbathuurĩre kũrega kwathĩkĩra Jehova. Baathithĩrie ũu tontũ baaciendete bongwa ĩndĩ bateendete Jehova. (Kia. 3:1-7) Kinya nandĩ nĩtũthangĩkaga tontũ bwa ĩtua rĩu rĩao rĩthũũku.—Aro. 5:12.

4. (a) Kũringana na Agalatia 6:5, nĩ ũntũ bũrĩkũ o muntũ abuĩrĩte kũthithia? (b) Nĩ kĩewa kĩrĩkũ kĩngĩ tũkaarĩĩria kĩthomone gĩkĩ?

⁴ Ũtũũro ntukũne cietũ nĩ bũbũũmũ, kwou nĩtũkũbatara gũtua matua jamaingĩ o ntukũ o ntukũ. (Thoma Agalatia 6:5.) Jamwe nĩ jamoothũ, ĩndĩ jangĩ nĩjamarito mono. Nĩatĩa ũũmba gũtua matua jarĩa jakagwĩria Jehova? Bwa mbere, no mwanka twĩtĩkĩĩrie nĩtũkũbatara ũtethio bwa Jehova. (Nju. 16:3; Jer. 10:23) Jesũ aarĩ ũmũjũru ĩndĩ naijĩ atĩ naabataraga ũtethio bwa Jehova. Kwou batuĩ nĩ tũkubatara ũtethio bwa Jehova kinya nkũrũki tontũ tũrĩ antũ batĩũjũri. (Ahi. 5:7) Nandĩ gatwarĩĩrie kĩewa kĩngĩ kĩrĩa kĩũmba gũtũtethia gũtua matua jameega, nakĩo nĩ thamiri yeetũ.

THAMIRI NĨMBI?

5. (a) Thamiri nĩmbi? (b) Nĩatĩa thamiri ĩtũtethagia? (Aroma 2:14, 15)

⁵ Thamiri nĩ gĩntũ kĩrĩa kĩĩthagĩrwa ndeene yeetũ gĩa gũtũmenyithia weega na ũũĩ. Kinya antũ barĩa batijĩ mawatho ja Mũrungu nĩbethagĩrwa na thamiri. (2 Ako. 4:2) Thamiri yeetũ nĩ mũgambithania ũrĩa ũkaraga ndeene yeetũ agĩtwĩraga kethĩra ũntũ bũrĩa tũkũthũgaania nĩ bũbwega kana nĩ bũbũũĩ. (Thoma Aroma 2:14, 15.) Thamiri yeetũ no ĩtũkanie rĩrĩa tũkwenda kũthithia mantũ jamaaĩ. (1 Sam. 26:8-11) Kinya, no ĩtũtethie kũthithia mantũ jarĩa twijĩ nĩjagĩrĩte. Kinya kethĩra tũrĩ na kĩewa gĩa ũciathi, tĩ kwonania atĩ matua jonthe jarĩa tũgatua jakagwĩria Jehova. Thamiri yeetũ nĩbũĩrĩte gũtũtethia kũmenya mwanya jwa gũtua matua jameega na jamaaĩ.

6. Nĩkĩ tĩ rĩonthe thamiri yeetũ ĩtũtethagia gũtua matua jameega?

⁶ Ũntũ bwa kĩeba nĩ atĩ tĩ rĩonthe thamiri ĩtũtethagia. O ta ũrĩa tũtĩ baboojũru, kinya thamiri cietũ tĩ imbũjũru. Kwombĩka nĩ tontũ bwa mĩrerere yeetũ, nthĩgũrũ ĩrĩa tũrĩ, na kinya mairĩrĩĩria jeetũ jamathũũku no jathũũkie thamiri yeetũ. Bibiria yugaga thamiri yeetũ yomba kwĩthĩrwa na inya ‘ĩnkai,’ ‘ĩtĩtheri,’ ‘ĩĩthĩtue na kĩoro kĩa mwanki,’ kana kinya ĩrĩ ‘ĩnthũũku.’ (1 Ako. 8:12; Tit. 1:15; 1 Tim. 4:2; Ahi. 10:22) Thamiri ta ĩu, ĩtĩũmba gũtũtongeria bwega. Ĩkari ta ratiri ĩthũũki ĩrĩa ĩkũbatara kũthithua. Kwou, no mwanka tũciũmie kũmenyerithia thamiri yeetũ nĩkenda ĩtũtethia. (1 Pet. 3:16) Nĩatĩa tũũmba kũthithia ũu?

ŨRĨA TŨŨMBA KŨMENYERITHIA THAMIRI

7-8. (a) Nĩmbi bigatũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ? (b) Nĩatĩa mooritani ja Bibiria jomba gũtũtongeeria? Taarĩĩria. (Tega kinya mbica.)

⁷ Nĩatĩa tũũmba kũmenyerithia thamiri yeetũ? No mwanka twĩthĩrwe na rũmenyeria rwa kwiritana Bibiria, nĩkenda tũmenya jarĩa Jehova augaga nĩ jameega, kana nĩ jamaaĩ. Kwiritana mawatho ja Mũrungu gũgatũtethia kwona mantũ ũrĩa ajonaga. O ta ũrĩa twairitanĩre kĩthomone kĩrĩa kĩngĩ, tĩ mantũ jonthe jethagĩrwa na watho bwa ĩmwe kwa ĩmwe. Nĩkĩo gĩtũmi tũbuĩrĩte gũcwaa mooritani ja Bibiria, tontũ no jatumĩke mantũne mwanya mwanya ja ũtũũro, na nĩjatwonagia ũrĩa Jehova akwigua na ũrĩa oonaga ũntũ bũnna.—Isa. 55:9.

⁸ Rũgendo rwetũ rwa ũtũũro rũkari ta muntũ eetĩĩrĩte rwanda. Ũthũgaanĩria muntũ eetĩĩrĩte rwanda, gũntũ gũtĩ na njĩra kana ndwano irĩa ciĩthagĩrwa njĩrene. Twomba kũmenya narĩa twĩtĩte rĩrĩa twatega narĩa riũa rĩrĩ kana njota. Ĩndĩ tũkeeja kwĩthĩrwa na mapu, no ĩtũtethie nkũrũki kũmenya narĩa twĩtĩĩrĩte twatega mĩtĩ, irĩma kana ndũũjĩ na kinya ĩgatwonia narĩa tũbuĩrĩte gwĩtĩĩra tũtĩkeeje kũũra. Mworoto jwetũ ũtũũrone nĩ kũgwĩria Jehova. Bibiria ĩkari ta mapu ĩrĩa ĩtwonagia bwega narĩa twĩtĩte. Mooritani ja Bibiria najo no tũjangʼuanithanie na into ta mĩtĩ, irĩma na ndũũjĩ birĩa biũmba gũtũtethia kũmenya kethĩra tũrĩ o njĩrene ĩrĩa yagĩrĩte. Twatumĩra mantũ jau jo jaĩrĩ, tũrĩ na mma atĩ tũgakinyĩra mworoto jwetũ jwa kũgwĩria Jehova.

9. Kũringana na Aroma 9:1, nĩmbi bingĩ bigatũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ?

⁹ Nĩkenda tũmenyerithia thamiri yeetũ nĩtũkũbatara ũtethio bwa kĩrundu gĩkĩtheru. (Thoma Aroma 9:1.) Kĩrundu gĩkĩtheru gĩgatũtethia kũmenya mwonere jwa Mũrungu jwegie mantũ. Kinya nĩgĩtwejaga inya ya gwĩta na mbere kũthithia wendi bwa Jehova. (Afl. 2:13) Nĩatĩa tũũmba kũgunĩka kuumania na kĩrundu kĩa Jehova?

10. Nĩatĩa tũũmba kwona ũtethio bwa kĩrundu gĩkĩtheru? (Luka 11:10, 13)

¹⁰ Romba Jehova akwee kĩrundu gĩkĩtheru. (Thoma Luka 11:10, 13.) No twĩthĩrwe na mma atĩ twaromba Jehova agatwaa kĩrundu gĩkĩtheru. (Joh. 3:34) Rĩonthe naejaga barĩa bamwathĩkagĩra kĩrundu kĩu. (Nju. 1:23; Jak. 1:5) Ĩndĩ rĩ, nĩmbi bingĩ biũmba gũtũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ?

11. (a) Mworoto jwetũ jũrĩa mũnene ũtũũrone jũbuĩrĩte kwĩthĩrwa jũrĩ jũrĩkũ? (b) Nĩkĩ tũbuĩrĩte gũciũmia kũmenyerithia thamiri yeetũ na gũtigĩĩra nĩkũrita ngũgĩ bwega?

¹¹ Rĩonthe ciũmie kũgwĩria Jehova. (Nju. 8:34, 35) Jũu nĩju jũbuĩrĩte kwĩthĩrwa jũrĩ mworoto jũrĩa mũnene ũtũũrone bwetũ. Rĩrĩa twariikana mworoto jwetũ nĩ kũgwĩria Jehova mantũne jonthe, bũu bũgatũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ bwega. Nkũrũki, rĩrĩa twathũgaanĩria mwonere jwa Jehova na twathithia mantũ jarĩa jakũmũgwĩria, tũkethĩrwa na thamiri ĩkũrita ngũgĩ bwega. Ũtũũro nĩ bũbũũmũ mono ntukũne cietũ, kwou nĩtũkũbatara thamiri ĩmenyerithĩtue bwega nĩkenda ĩtũtethia. Kaingĩ nĩtũbataraga gũtua matua jarĩa Bibiria ĩtĩgwetete ĩmwe kwa ĩmwe. Mantũ jau nĩ ta ngũgĩ, kĩthomo, mantũ ja kwigwĩria na ngwatanĩro yeetũ amwe na bangĩ. Kwou, nĩatĩa tũũmba kũmenya kethĩra Jehova nakũgwĩrĩrua matua jeetũ jegie mantũ jau?—2 Ako. 1:12.

12. Nĩmbi bigatũtethia kũmenya kethĩra thamiri yeetũ nĩgũtũtongeeria kũmenya mantũ jarĩa jagĩrĩte? (Aefeso 5:10)

¹² Thũgaanĩria jarĩa ũkũthoma Rũtetone rwa Mũrungu. (Zb. 49:3) Rĩrĩa ũkũthoma Bibiria, tega wone mooritani jarĩa jomba gũgũtethia ũciũkĩrwa nĩ ũrĩa Jehova onaga mantũ. (Thoma Aefeso 5:10.) Bũbũ bũgatũtethia kũmenya kethĩra thamiri yeetũ nĩgũtũtongeeria gũtua matua jameega rĩrĩa tũgũkũrũkĩĩra mantũ jamoomũ. (Nju. 2:4-9, 11-13) Mooritani jaja jomba gũtũtethia kwagĩrithia thamiri yeetũ nĩkenda tũthithia wendi bwa Jehova.—Ahi. 5:14.

13. Nĩ ũntũ bũrĩkũ tubuĩrĩte gũciebania nabu? Ejana ngerekano.

¹³ Menya ũtũa ĩtua, rĩu ũcwaa mooritani ja kũgwata mbaru ĩtua rĩu. Tũtĩkwenda gũkara ta Aisiraeli barĩa baakarĩre Juda kinya nyuma ya kũthirua kwa Jerusalemu mwakene jwa 607 M.M.J. Beerĩre Jeremia ũjũ: ‘Mwathani Mũrungu waaku atwonererie mwĩtĩre jũrĩa tũbuĩrĩte gwĩta naju na ũntũ bũrĩa tũbuĩrĩte kũthithagia.’ (Jer. 42:3-6) Antũ bau nĩbabangĩte ũrĩa beendaga kũthithia, ĩndĩ bataathithĩrie ũrĩa Jehova eendaga bathithia. Bũu nĩbwatũmĩre batonya ũgwatine. (Jer. 42:19-22; 43:1, 2, 4) Kwou, mbere ya gũtua ĩtua nĩbwega gũcwaa mooritani ja Bibiria jarĩa jakwonania mwonere jwa Jehova na kũjũthingata.

14. Nĩkĩ tũkũbatara gũtumĩra mooritani ja Bibiria rĩrĩa tũgũtua matua?

¹⁴ Tua matua jarĩa jakũgwatanĩra na mooritani ja Bibiria. (Mat. 7:24-29; Jak. 1:23-25) Rĩrĩa twatua matua jarĩa jagwĩtanĩria na mooritani ja Bibiria, nĩtwonanagia nĩtũgwĩtĩkĩĩria kĩrundu kĩa Jehova gĩtũtongeeria. Tontũ bũu, Jehova neetaga na mbere gũtwaa kĩrundu kĩawe. (Atum. 5:32) Amwe nou, tũkeeja kũrega kĩrundu kĩa Jehova gĩtũtongeeria ‘tũgakĩthũũria,’ kana tũkigithie bũbũũĩ. (Aef. 4:30; Isa. 63:10; Atum. 7:51) Jehova kinya no arege gũtwaa kĩrundu kĩawe. (Zb. 51:11; 1 Athe. 5:19) Ũntũ bũu no bwĩthĩrwe bũrĩ bũbũthũũku tontũ nĩtũkũbatara inya ya kĩrundu gĩkĩtheru.—Aef. 3:16.

ŨRĨA TŨŨMBA KWONA MOORITANI JA BIBIRIA JARĨA JAGATŨTETHIA

15-16. (a) Nĩatĩa tũũmba kwona mooritani ja Bibiria jarĩa jagatũtethia? (b) Nĩ mooritani jarĩkũ jomba gũtethia mũritwa wa Bibiria kũgĩa na ũcamba bwa gũtiga kũnyua thigara?

¹⁵ Tumĩra into bia kũthithia ũcũnkũũni. Mbere ya tũtumĩra mooritani ja Bibiria, nĩtũkũbatara kũmenya nĩkũ jarĩ Bibiriene. Ngerekano, a gũkeeja kwĩthĩrwa mũritwa waaku wa Bibiria akũremwa gũtiga kũnyua thigara? No auge ũjũ: ‘Gakwĩnao Bibiriene kwandĩki muntũ atĩbuĩrĩte kũnyua thigara? Kwou rĩ, nĩatĩa muntũ oomba kũmenya kethĩra nĩ bũthũũku kũmĩnyua?’ Nĩatĩa ũũmba kũmũtethia gũcwaa mooritani ja Bibiria jarĩa jakamũtethia? Gĩntũ kĩmwe kĩrĩa kĩũmba kũmũtethia nĩ Mwongozo wa Utafiti wa Mashahidi wa Yehova. Mwonie kĩongo kĩegie “Tumbaku na Sigara.” Kĩrĩ kĩongo kĩu akoona gĩcuncĩ gĩkuuga “Mungu ana Maoni Gani Kuhusu Kuvuta Sigara?” (Tega Mnara wa Mlinzi, Juni 1, 2014.) Rĩrĩa akathoma gĩcuncĩ kĩu, nĩ Maandĩko na Mooritani jarĩkũ akoona ja kũmũtethia?

¹⁶ Thũgaanĩria mooritani jatano jarĩa jagweti gĩcuncĩne kĩu. (1) Tũtĩbuĩrĩte kwaa nkombo cia gĩntũ kĩrĩa kĩũmba gũtũũraga. (Aro. 6:16) (2) Nĩtũbuĩrĩte gũciebania na gĩntũ o kĩonthe kĩrĩa kĩũmba kũthũũkia mĩĩrĩ yeetũ. (2 Ako. 7:1) (3) Jehova eendaga tũmũtumĩkĩra na nkoro yonthe. (Mat. 22:37) (4) Mathithio jeetũ jatĩbuĩrĩte gũtonyia antũ bangĩ ũgwatine. (Mat. 22:39; 1 Ako. 10:24) (5) Jehova natwejaga inya ya kũthithia mantũ jarĩa jagĩrĩte. (Afl. 4:13) Kwou, kinya kethĩra kũnyua thigara gũtĩgweti ĩmwe kwa ĩmwe Bibiriene, mooritani ja Bibiria no jatethie mũritwa ũu kũmenya mwonere jwa Jehova jwegie ũntũ bũu.

17. Nĩkũ Akristũ barĩa bakwenda kũgũrana bomba kwona mooritani ja Bibiria ja kũbatethia gũtua matua jameega rĩrĩa bakũbanga mũranũ?

¹⁷ Nĩkũ Akristũ barĩa bakwenda kũgũrana bomba kwona mooritani ja Bibiria jakũbatethia rĩrĩa bakũbanga mũranũ? O kaĩrĩ, Mwongozo wa Utafiti wa Mashahidi wa Yehova no jũbatethie. No batege kĩongo “Arusi na Karamu za Arusi,” na bakoona mantũ jamaingĩ ja kũthoma, jarĩa jarĩna mooritani ja Bibiria. Cũnkũũna mooritani jatantatũ ja Bibiria jarĩa barĩa bakwenda kũgũrana bomba kũthũgaanĩria. (1) Mĩbango yonthe ya mũranũ jũu ĩbuĩrĩte gũkumĩthia Jehova. (1 Ako. 10:31, 32) (2) Nguũ irĩa bageekĩra ibuĩrĩte kwĩthĩrwa ĩrĩna nthoni injega. (1 Tim. 2:9; 1 Pet. 3:3, 4) (3) Nĩbabuĩrĩte gũciebania na kĩrundu kĩa gũcionania kĩa nthĩgũrũ ĩjĩ ya Shaitani. (Joh. 17:14; Jak. 1:27; 1 Joh. 2:15, 16) (4) Mĩbango yonthe nĩbuĩrĩte kwĩthĩrwa ĩrĩ na mũtaratara jũmwega. (1 Ako. 14:40) (5) Biatho biu bitĩbuĩrĩte kwĩthĩrwa birĩ bia kwigwĩria nkũrũki ya kĩthimi na kũnyua ncoobi nkũrũki ya kĩthimi. (Gal. 5:21) (6) Nĩbabuĩrĩte gũcwaa muntũ wa kũrũngamĩĩra mantũ nĩkenda jeeta bwega na jagwĩria Jehova.—Joh. 2:8, 9.

18-19. (a) Nĩ gĩntũ kĩrĩkũ kĩngĩ gĩa kũthithia ũcũnkũũni kĩũmba gũtũtethia? (b) Nĩ mooritani jarĩkũ ja Bibiria jomba gũgũtethia rĩrĩa wathithia ũcũnkũũni bwegie gũtua matua jameega jegie biatho? (Tega kathandũkũ “Rĩ, no ũmenye mwonere jwa Jehova jwegie mantũ jaja?”

¹⁸ Iuku rĩngĩ rĩa kũthithia ũcũnkũũni rĩrĩa rĩtethethie antũ babaingĩ nĩ Maandiko kwa Ajili ya Maisha ya Mkristo. Iuku rĩrĩ, nĩrĩthagĩrwa na maandĩko jegie biongo mwanya mwanya jarĩa ũũmba gũtumĩra. Rĩrĩa wataara kĩongo, nĩwonaga biũria na maandĩko jarĩa jomba gũgũtethia kwona mooritani ja Bibiria jarĩa ũũmba gũtumĩra. Ngerekano, Mũkristũ no eethĩrwe akĩthũgaanagia kethĩra no eete kĩathone kĩnna. Ũkeeja gũtega kĩongo “Sherehe,” ũkoona kĩongo kĩniini “Sherehe Ambazo Wakristo Huepuka.”

¹⁹ Kinya no wone mantũ jangĩ jarĩa jarĩrĩĩtue kĩrĩ kĩongo: “Kwa nini ni kosa kushiriki katika sherehe ambayo inahusiana na dini ya uwongo? (1 Ako. 10:21; 2 Ako. 6:14-18; Aef. 5:10, 11).” Ngerekano nĩciejani cia gũgũtetheria kũmenya biatho birĩa bitĩbui kĩrĩ Mũkristũ. Kĩrĩ kĩongo kĩniini “Sherehe za Kitaifa,” Maandĩko nĩjonanitue au jagũtethia Mũkristũ kwona kethĩra no eete kĩrĩ biatho bia gĩciaca, kũriikana ntukũ ya nthĩgũrũ ya gũciinda ndwa, kana ntukũ ya kũriikana antũ barĩa banathithia mantũ jamanene. Nĩtũgũcokia nkaatho mono tontũ bwa ũrĩa ũthuranĩri bwa Jehova bũtweete into biu bia gũtũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ.

ONANIA ATĨ THAMIRI YAAKU NĨMENYERITHĨTUE BWEGA

20. Nĩatĩa tũũmba kwonania nĩtũmenyerithĩtie thamiri yeetũ bwega?

²⁰ Nĩtwonaga kĩewa kĩa ũciathi kĩrĩ kĩa gĩtũmi mono. Ĩndĩ tũkwona no mwanka tũmenyerithie thamiri yeetũ bwega nĩkenda tũtumĩra ũciathi bũu na njĩra ĩrĩa ĩkagwĩria Jehova. Thamiri ĩmenyerithĩtue bwega, ĩgatũtethia gũtua matua jarĩa jakaretera Jehova ũkumio na jarĩa jagetanĩria na wendi bwawe. Nĩkenda tũthithia ũu tũkabatara kĩrundu kĩa Jehova. Kwou, nĩtũkũbatara kũromba Jehova atwee kĩrundu kĩawe na twĩtĩkĩĩrie gĩtũtongeerie. Mooritani ja Bibiria jomba gũtũtethia kũmenyerithia thamiri yeetũ. Twatumĩra biewa biu bwega tũkoona inya ya Mũrungu ũtũũrone bwetũ.—2 Tim. 3:16, 17; Ahi. 4:12.