Tua Matua ja Ũũme Jegie Kwongeera Kĩthomo

1-2. (a) Nĩ matua jarĩkũ antũ babeethĩ babataraga gũtua? (b) “Kwongeera kĩthomo” nĩ kuuga atĩa? (Tega “Gũtaarĩĩria Biugo.”)

KAINGĨ aana nĩboragua kĩũria gĩkĩ, nĩ ngũgĩ ĩrĩkũ wenda kũrita rĩrĩa ũkaa muntũ ũmũnene? Ngũgĩ ĩrĩa njega buru ũtũũrone nĩ gũtumĩkĩra Jehova ĩgiita rĩonthe. Amwe nou, ũkabatara kũrita ngũgĩ ĩngĩ nĩkenda ũũmba kwiingia mobatu jaaku. (2 Athe. 3:10) Gũtĩ nkanja mbuga nũthũgaanĩrĩtie ngũgĩ ĩrĩa ũkarita rĩrĩa ũkaa muntũ ũmũnene.

² Antũ bamwe babeethĩ nĩbaaranagĩria na aciari baao, rĩu bakathuura kwongeera kĩthomo nyuma ya kũrĩkia sekondarĩ, nĩkenda boona ngũgĩ.a Kethĩra nũkũbanga kũthithia ũu rĩ, nĩ kosi ĩrĩkũ ũkathuura? Nĩmbi bigagũtethia? Kĩthomo gĩkĩ gĩkaarĩĩria mooritani ja Bibiria jarĩa jomba gũgũtethia gũtua matua ja ũũme, jegie kwongeera kĩthomo. Kũthũgaanĩria mantũ bwega gũgagũtethia gũtua matua jameega. Kinya kethĩra kĩthomo gĩkĩ nĩ kĩa gũtethia antũ babeethĩ, no gĩtethie kinya Akristũ bangĩ barĩa bomba kũthuura kwongeera kĩthomo. Aciari no batumĩre mooritani jaja gũtethia aana baao.

RĨ, NŨBUĨRĨTE KWONGEERA KĨTHOMO?

3. Nĩkĩ Akristũ bamwe bathuuraga kwongeera kĩthomo?

³ Nthĩgũrũne imwe muntũ no one ngũgĩ kinya atĩongeerete kĩthomo. Ĩndĩ gũntũ kũngĩ, muntũ akeeja kwongeera kĩthomo no one ngũgĩ ĩrĩna mũcaara jũmwega na ĩkũritwa na mathaa jamakai. Ngũgĩ ta ĩu, no ĩtethie Mũkristũ akoona kaanya ka gũtũmĩĩria na gũtumĩka mantũne jangĩ kĩrĩ ũthuranĩri bwa Jehova. Ĩndĩ, kwongeera kĩthomo nĩkũbataraga kwiritanĩria, na Mũkristũ omba gũkũrũkĩĩra mantũ jamoomũ ĩgiitene rĩu.

4. Nũũ ũbuĩrĩte gũtua ĩtua regie kethĩra muntũ akoongeera kĩthomo? (Tega nteto irĩa irĩ gaiti.)

⁴ Bibiria yugaga o muntũ no mwanka ‘aikamatĩre mũrigo jwawe wengwa.ʼ (Gal. 6:5, Tega study note.) Kwou, o muntu akaithuurĩra wengwa kethĩra akongeera kana atĩongeera kĩthomo.b Aciari nĩbo barĩ na kaanya ka gũtetheeria aana baao baniini gũtua matua jegie kĩthomo kĩrĩa bakathingatĩĩra. (Aef. 6:1) Ũtaaro bwao no bũtethie mwana gũtua matua ja ũũme jegie kĩthomo kinya rĩrĩa akaa muntũ ũmũnene.—Nju. 22:6.

5. Nĩrĩ muntũ abuĩrĩte kũthũgaanĩria kethĩra akongeera kĩthomo, na nĩkĩ? (Tega kinya mbica karatacine ka mbere.)

⁵ Kaingĩ antũ babeethĩ nĩbambagia kũthũgaania kethĩra bakongeera kĩthomo kinya mbere ya barĩkia sekondarĩ. Nĩ ũntũ bwa ũũme kĩrĩ muntũ ũmwĩthĩ kwaranĩria na aciari baawe bwegie ũntũ bũu mbere ya gũtua ĩtua. Kũthithia ũu kwomba kũbaa kaanya ga kũthithia ũcũnkũũni nkũrũki bwegie mantũ mwanya mwanya. Kinya bũgatethia antũ babeethĩ kũthuura mathomo jarĩa jakabatethia kwona ngũgĩ kana kinya kĩthomo kĩrĩa bakongeera nyumene. Rĩ, no mwanka aciari batue ĩtua rĩu mbere ya mwana waao arĩkia cukuru? To mwanka. (Nju. 21:5) Antũ bamwe babeethĩ nĩbathuurĩte barĩkia cukuru baambe bacwe ngũgĩ, na bathithie ũpainia o bakĩthũgaanagĩria kethĩra bakongeera kĩthomo. Muntũ omba kũthithia ũu kinya nyumene ũtũũrone bwawe.

6. Nĩmbi biũmba gũtethia muntũ gũtua matua jameega jegie kwongeera kĩthomo?

⁶ Nĩmbi biũmba gũgũtethia gũtua matua jameega jegie kwongeera kĩthomo? Romba Jehova agũtethie gũtua matua jameega. (Jak. 1:5) Nkũrũki thũgaanĩria mantũ jaja jaĩrĩ. Bwa mbere, cũnkũũna mworoto jwaku. (Zb. 26:2) Bwa jaĩrĩ, thũgaanĩria bwega nĩmbi ũkwenda kũthomera. (Nju. 14:15) Nandĩ ga twarĩĩrie mantũ jau, o bũmwe nyuma ya bũngĩ.

CŨNKŨŨNA MWOROTO JWAKU

7. Nĩ ũntũ bũrĩkũ Akristũ babuĩrĩte kũthũgaanĩria rĩrĩa bakũthuura kethĩra bakongeera kĩthomo?

⁷ Kethĩra nũkũthũgaanĩria kwongeera kĩthomo, ciũrie kĩũria gĩkĩ, ‘nĩkĩ nkwenda kwongeera kĩthomo gĩkĩ?’ Antũ babaingĩ bongagĩĩra kĩthomo nĩkenda bona ngũgĩ ĩnjega na ĩrĩ na mũcaara jũmũnene. Rĩ, neka ũntũ bũu bũthũũki? Arĩ. (1 Tim. 5:8) Amwe nou, Bibiria nĩtwonagia ũgwati bwa gũcwaa mbeca na gũciĩrĩgĩĩra nĩkenda itwaa ũkaria nthĩgũrũne ĩjĩ. (Nju. 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Joh. 2:17) Ũkeeja kwĩthĩrwa ũrĩthoma nĩkenda ũcwaa ũtonga na ĩgweta, bũu bwomba gũtũma waaga kũgwĩrua na kinya ũkathũũkia ngwatanĩro yaaku amwe na Jehova.

8-9. (a) Nĩ mwonere jũrĩkũ Akristũ babuĩrĩte kwĩthĩrwa naju jwegie kĩthomo? (Mathayo 6:33) (b) Nĩmbi ũkwiritana kuumania na biugo bia Josefina, Morine, na Iris?

⁸ Nĩ mwonere jũrĩkũ tũbuĩrĩte kwĩthĩrwa naju jwegie kĩthomo? Gũtĩ ũntũ bũngĩ bũbuĩrĩte kwĩthĩrwa bũrĩ bwa gĩtũmi kĩrĩ tuĩ nkũrũki ya gũtumĩkĩra Jehova. (Mat. 22:37, 38; Afl. 3:8) Kwou, ũbuĩrĩte kwona kĩthomo ĩrĩ njĩra ya gũgũtethia nĩkenda ũũmba gũtumĩkĩra Jehova na nkoro yonthe.—Thoma Mathayo 6:33.

⁹ Ona mantũ jarĩa jatetherie Akristũ bamwe kwĩthĩrwa na mwonere jũmwega jwegie kwongeera kĩthomo. Josefina kuuma nthĩgũrũ ya Chile, ariuga ũjũ: “Ndongerere kĩthomo nĩkenda gĩntethia gũtumĩkĩra Jehova kinya nkũrũki. Ũcoore bwakwa amwe na Jehova nĩbu bwarĩ bwa gĩtũmi nkũrũki ya kĩthomo.” Mwarĩ wa baaba ũgwĩtwa Morine ũrĩa wathithĩrie kosi ya gũsuka mũtundu ya mwaka jũmwe, ariuga ũjũ: “Mworoto jwakwa jwarĩ gũtumĩka gũntũ kũrĩ na ũbatu bũnene bwa atũmĩĩria. Kwou, nĩndathuurĩre kosi ĩrĩa ĩgantethia kwiingia mworoto jũu. Ndĩkũrĩkia kosi, nĩndambĩrĩrie ngũgĩ ya gũsuka mũtundu, na ndĩreka mbeca cia gũntethia gwĩta gĩcigone kĩrĩa kĩarĩ na ũbatu. Na rĩrĩa ndathamĩĩre nao, kosi ĩu nĩyantentherie kwona ngũgĩ.” Mwarĩ wa baaba ũgwĩtwa Iris, ũrĩa wathomeere kwaa ndagitarĩ wa maĩgo ariuga ũjũ: “Nĩ mma kĩthomo no gĩtũtethie na njĩra imwe, ĩndĩ gũtĩrĩo gĩgatũretera kũgwĩrua kwa mma kana kũngˈanĩrwa.” Kinya naaugĩre ũntũ bũbũ: “Jehova ethĩrwa arĩ wa gĩtũmi nkũrũki ũtũũrone bwaku, ũkethĩrwa na kũngˈanĩrwa na kũgwĩrua kwa mma.” Ũcoore bwetũ amwe na Jehova bwethĩrwa nĩbu bwa gĩtũmi nkũrũki ũtũũrone, tũgatua matua jarĩa jagatũretera kũgwĩrua kwa mma.

THŨGAANĨRIA BWEGA NĨMBI ŨKWENDA KŨTHOMERA

10. Nĩatĩa ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Kuriikanithia Maathana 32:29 bũũmba gũgũtethia rĩrĩa ũkũthuura kwongeera kĩthomo?

¹⁰ Kwombĩka nũthuurĩte kosi ĩrĩa ũrĩngĩenda kũthomera. Ĩndĩ ũntũ bwa gĩtũmi nĩ kũthũgaanĩria mantũ jangĩ jarĩa ũũmba kũthithia. (Teganĩĩria Njuno 18:17.) Ntukũne cietũ kũrĩ na kosi inyiingĩ mono irĩa ũũmba kũthomera ũrĩ nja gwaku ũgĩtumagĩra intaneti. Kinya no ũthũgaanĩrie kethĩra womba kwiingia mobatu jaaku ũtĩongerete kĩthomo. Ngerekano, Johanna, kuuma Finland, atoongerere kĩthomo nyuma ya kũrĩkia cukuru. Ariuga ũjũ: “Ndĩkũrĩkia cukuru nĩndambĩrĩrie kũrita ngũgĩ ntukũ inkai na iu ingĩ nkathithia ũpainia. Nĩmbĩthĩrĩtwe ndĩna ngũgĩ inyiingĩ cia kũthithia, na nĩmbonete ũrĩa Jehova aingagia wĩrane bwawe bwa gũtwaa birĩa tũkũbatara.” Riikana atĩ o ĩtua rĩonthe rĩrĩa ũgatua rĩegie kwongeera kĩthomo, rĩkethĩrwa rĩrĩ na baita na acara. Kwou ciũrie ũjũ: ‘Rĩ, baita irĩa ũkoona nĩ inyiingĩ nkũrũki ya mantũ jamoomũ jarĩa ũgakũrũkĩĩra?’ (Thoma Kuriikanithia Maathana 32:29; 1 Ako. 10:23) Gatũcũnkũũne mantũ jamakai jarĩa jagagũtethia gũcokia kĩũria kĩu.

11. Nĩkĩ bũrĩ ũntũ bwa gĩtũmi kũthũgaanĩria mathaa jarĩa ũgatumĩra o kiumia mathomone? (Tega kinya mbica.)

¹¹ Thũgaanĩria ĩgiita rĩrĩa ũgatumĩra. Cũnkũũna wone nĩ mathaa jangˈana ũgatumagĩra o kiumia, gwĩta kĩracine, kũritanwa na kinya kũthithia ngũgĩ cia cukuru. Rĩ, ũkethĩrwa na kaanya ga kũthithia mantũ ja gĩkĩrundu na ga kwĩthĩrwa amwe na antũ ba nja? (Afl. 1:10) Rĩ, mathomo jagatũma ũnoga mono na wĩthĩrwa ũtĩna inya ya kũthuranĩra mĩcemanio kana kinya kũthithia wiritani bwaku kĩũmbe? Ũu nĩu gwakarĩkĩĩre Jeroz, kuuma India. Ariuga ũjũ: “Nĩbwarĩ ũntũ bũbũũmũ mono kĩrĩ ni gwĩta ũtungatĩrine na kinya mĩcemanione. Nyumene, nĩndejĩre kwona kosi ĩu nĩyancoketie nyuma mono gĩkĩrundu.” Kosi imwe itĩtumagĩra ĩgiita rĩraaja na citĩthagĩrwa na ngũgĩ inyiingĩ cia mwarimũ. Ngerekano, Rabeca, kuuma Mozambique, nagwĩragĩrua mono kĩthomo kĩrĩa aathuurĩre. Ariuga ũjũ: “Ndaathithagia kosi ĩu mathaa jaĩrĩ o ntukũ. Kwou, nĩyampejaga kaanya ga kũthithia ũpainia.”

12. Nĩatĩa muntũ omba gũtumĩra ĩgiita rĩawe bwega o akĩthomaga? (Mutumiiria 12:1)

¹² Nĩ mĩeri kana nĩ mĩaka ĩngˈana ũgatumĩra. Cũnkũũna bwega wone nĩ mĩeri kana mĩaka ĩngˈana ũgatumĩra kũthoma. Rĩ, weta kwongeera kĩthomo ũkethĩrwa ũgĩtumagĩra ĩgiita rĩaku bwega? (Aef. 5:15-17) Kethĩra ũrĩ muntũ ũmwĩthĩ rĩ, weta cukuru kwongeera kĩthomo ũkethĩrwa ũrĩ na kaanya ka gũtumĩkĩra Jehova wĩthĩne bwaku ĩgiita rĩonthe? (Thoma Mutumiiria 12:1.) Rĩ, kũrĩ na kosi cia ĩgiita rĩĩkai ũũmba kũthithia? Ngerekano, cukuru cia ũbundi na cia kĩbiacara nĩcijũkagia ĩgiita rĩĩkai nanĩcitumagĩra mbeca inkai nkũrũki ya yunivasĩtĩ. Mũtaana wa baaba Mario, kuuma Chile, ariuga ũjũ: “Nĩndathuurĩre kũthithia kosi ya mĩaka ĩrĩ kĩrĩ cukuru ya kĩũbundi ĩrĩa ĩtarĩagia goro ta yunivasĩtĩ. Ndathomaga ntukũ inya o kiumia, kwou nĩndombĩre kũthithia ũpainia na ĩgiita o rĩu nkĩthithagia kosi.”

13. Nĩmbi biũmba gũkarĩka rĩrĩa muntũ eeta kũthomera kũraaja na nja?

¹³ Narĩa ũkathomera. No ũcwee cukuru ĩrĩa ĩrĩ akuĩ na nja, ĩrĩa ũkathomera. Ĩndĩ rĩ, a ũkeeja kwona cukuru ĩrĩ kũraaja na nja? Kana ũkabatara kũrara cukuru amwe na aritwa bangĩ? Riikana gũkara kũraaja na antũ ba nja yaaku kwomba gũkũretera ũgwati, monomono kethĩra ũgakara na antũ ba famĩlĩ cienu barĩa batĩgũtumĩkĩra Jehova. (Nju. 22:3; 1 Ako. 15:33) Matias, kuuma Mozambique, naarĩkĩrie kũthomera kosi ya mwaka jũmwe ĩrĩa ĩtaarĩ na goro. Amwe nou, nakwirira tontũ bwa ĩtua rĩu aatuĩre. Ariuga ũjũ: “Nĩndabataraga gũkara cukuru ĩrĩa yaarĩ ya kũrara ĩgiita rĩu rĩonthe. Nĩndakucagĩĩrua o ntukũ kũthithia mantũ jarĩa jatĩagĩrĩte. Ũrĩa mpũmba kuuga nĩ atĩ, o muntũ wonthe ũrĩa ũkwenda kũthoma, menya akara kũraaja na antũ ba nja yaao.” Mwarĩ wa baaba kuuma Russia ariuga ũju: “Nĩndeebere mogwati jamaingĩ rĩrĩa ndathuurĩre kũthoma nkiumaga nja antũ a kũrara cukuru.” Kinya no ũthũgaanĩrie kethĩra no ũũmbe kũthomera kosi mũtandaone.

14. Nĩatĩa ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Luka 14:28 bũũmba gũgũtethia gũtua matua jameega jegie kwongeera kĩthomo?

¹⁴ Mbeca irĩa ũgatumĩra. Kosi imwe itĩthagĩrwa na goro, na kinya no ũrĩĩrwe nĩ thirikarĩ. Kwou, womba kwongeera kĩthomo kĩrĩa kĩgagũtethia kwona ngũgĩ kinya ũtĩtumĩrĩte mbeca inyiingĩ. Ĩndĩ, gũntũ kũngĩ kwongeera kĩthomo nĩkwĩthagĩrwa na goro mono, tontũ kwombĩka ũkaandĩka mwarimũ ũrĩa ũgakũritanaga nyuma ya kĩraci. Kosi imwe ciomba gũgũtonyithia marandũne jamanene mono. Adilson, kuuma Mozambique, nairiraga mono tontũ bwa kĩthomo kĩrĩa athingatĩĩrĩre. Ariuga ũjũ: “Rĩmwe na rĩmwe nja yeetũ nĩyaciataga biakũrĩa nĩkenda bomba kwongeera biici kĩrĩ kosi ĩrĩa ndathithagia ya mĩaka ĩna.” Rĩrĩa ũkũthũgaanĩria kosi ĩrĩa ũkathithia, ciũrie ũjũ: ‘Ĩgatumĩra mbeca ingˈana? Rĩ, nja yeetũ ĩkoomba kũrĩĩa? No nthithie kosi ĩngĩ ĩrĩa ĩtĩkũbatara mbeca inyiingĩ?’ (Thoma Luka 14:28.) ‘Ndaitonyithia marandũne rĩ, nkajũkia ĩgiita rĩngˈana kũjarĩĩa? Ngũgĩ ĩrĩa nkoona nyumene rĩ, ĩkaingia mobatu jakwa na kinya kũrĩĩa marandũ?’—Nju. 22:7.

15. Nĩkĩ ũbuĩrĩte gũcũnkũũna ngũgĩ irĩa ikwoneka gĩcigone kĩrĩa ũkaraga mbere ya ũthuura kosi ĩrĩa ũkathithia?

¹⁵ Thũgaanĩria kethĩra ũkoona ngũgĩ. Cũnkũũna wone nĩ ngũgĩ irĩkũ ikwoneka mono gĩcigone kĩrĩa ũkaraga. Rĩ, kosi ĩrĩa ũkwenda kũthithia ĩgagũtethia kwona ngũgĩ? Kosi imwe iritanaga antũ mantũ ja mauku akĩ, ĩndĩ tĩ ũtea bũrĩa bũũmba gũtethia muntũ kwona ngũgĩ. (Akol. 2:8) Mwarĩ wa baaba ũmwe kuuma India ariuga ũjũ: “Kosi ĩrĩa ndathithĩrie ĩtantetherie kwona ũtea bũrĩa bwendekaga ngũgĩne. Kwou, ntombĩre kwona ngũgĩ yegie kosi ĩrĩa ndathomerete.” Tĩ bũbũũthũ kwona ngũgĩ ũthomerete kosi imwe. Sublime kuuma Afrika ya Gatĩgatĩ, naarĩkĩrie kosi ya kũthithia macini irĩa ithũũki, cia kuuruta ruuo nyomba. Nyumene augĩre ũjũ: “Narĩa nkaraga rĩrĩa into biathũka, antũ babaingĩ baithithagĩria bongwa.”

16. Nĩkĩ nĩ bwega kũmenya nĩ ngũgĩ ĩrĩku ũkarita wathiria kũthoma?

¹⁶ Nĩ bwega kũthũgaanĩria ngũgĩ ĩrĩa ũkarita nyuma ya kũthiria cukuru. Rĩ, ũkagwĩrĩrua ngũgĩ ĩu? (Mut. 3:12, 13) Nĩ baaũ ũkaritanĩria nabo ngũgĩ? Rĩ, ngũgĩ ĩu ĩgagũtonyithia ũgwatine, kana ĩkũnogie mono, kana ĩgũtonyithie mĩthangĩkone? Rĩ, ka ũũmba kũrĩwa mbeca ingˈana ngũgĩne ĩu? Rĩ, mbeca iu ikangˈana kũrũngamĩĩra mobatu jaaku jonthe? Ũkabatara gũkara ũkĩongagĩĩra kĩthomo nĩkenda wĩta na mbere kũrita ngũgĩ ĩu? Na bwa gĩtũmi nkũrũki rĩ, ngũgĩ ĩu ĩgagwĩtĩkĩĩria gwĩka mantũ ja Ũnene mbere ũtũũrone bwaku? (Mut. 12:13) Ũmma nĩ atĩ, rĩrĩa ngũgĩ itĩkwoneka tũtĩthuura mono nĩ ngũgĩ ĩrĩkũ tũkarita. Ĩndĩ, kosi ĩrĩa ũkathuura ĩgagũtetheria kwona ngũgĩ ĩgiita rĩĩjĩte. Tabitha, kuuma India, naathuurĩre kosi ya gũtuma ya mĩeri ĩtantatũ. Ariuga ũjũ: “Ndoonere ngũgĩ ya gũtuma nĩyo ĩgantethia nkĩthithagia ũpainia. Kosi ĩu ĩtĩagaga ngũgĩ, ĩtĩogaga muntũ, na ĩtĩtumagĩra mbeca inyiingĩ.” Kosi ĩu nĩyatetherie Tabitha kwona ngũgĩ ĩrĩa yamũtethererie o akĩthithagia ũpainia.

17. (a) Nĩkũ ũũmba kũrita mantũ jarĩa ũkũbatara nĩkenda ũtua matua jameega jegie kĩthomo? (b) Nĩ Maandĩko jarĩkũ jomba gũgũtethia gũtua matua jameega? (Tega kathandũkũ “Mooritani ja Bibiria jarĩa ũũmba kũthũgaanĩria.”)

¹⁷ Kĩthomone gĩkĩ tũkwarĩria mantũ jamaingĩ jarĩa ũũmba kũthũgaanĩria jegie kwongera kĩthomo. Nĩkũ ũũmba kũrita mantũ jarĩa ũkũbatara nĩkenda ũtua matua jameega? Riũngĩra cukuru ĩu ũkwenda gwĩta kana ũtege mantũ jayo mũtandaone. Cũnkũũna wone kethĩra ũkoona ngũgĩ yegie kosi ĩrĩa ũkwenda kũthomera. Kinya no waranĩrie na aritwa barĩa barĩkĩtie kosi ĩu, kana antũ barĩa bakũrita ngũgĩ yegie kosi ĩrĩa ũkwenda kũthomera. (Nju. 13:10) Borie ũjũ, “Nĩ mantũ jarĩkũ jameega kana jamathũũku bakũrũkĩrĩĩte jegie kosi ĩu kana ngũgĩ ĩu?” Aranĩria na barĩa bagũtumĩkĩra Jehova bagwĩrĩtue. (Nju. 15:22) Barĩthũgaania nĩ kĩthomo kana nĩ ngũgĩ ĩrĩkũ yũmba gũkũbuĩra? Kinya no bakũgwetere ngũgĩ ĩrĩa ũtarara ũthũgaanĩrĩtie.

18. Nĩmbi tũbuĩrĩte kũriikana?

¹⁸ O ta ũrĩa twona, kwongeera kĩthomo nĩkwĩthagĩrwa na maweega na mantũ jamoomũ. Kwou, thũgaanĩria ĩtua rĩaku na njĩra ya ĩromba. Riikana, kwongeera kĩthomo kwomba gũgũtethia kwona ngũgĩ ĩnjega, ĩndĩ njĩra akĩ ya kwĩthĩrwa na kũgwĩrua kwa mma, nĩ kwĩthĩrwa na ũcoore bwa akuĩ amwe na Jehova. (Zb. 16:9, 11) Jehova namenyagĩĩra antũ baawe, bethĩrwe nĩbathomete kana batĩthomete. (Ahi. 13:5) Rĩ, a ũkeeja kũthuura kwongeera kĩthomo? Nĩmbi bigagũtethia kwĩthĩrwa na ngwatanĩro ĩnjega amwe na Jehova o ũkĩthomaga? Tũkaarĩĩria ũntũ bũu kĩrĩ kĩthomo kĩu kĩngĩ.