Nĩkĩ Mooritani ja Bibiria Jarĩ ja Gĩtũmi?

1-2. (a) Nĩkĩ Bibiria ĩtagwa iuku rĩa karaaja? (b) Na nĩkĩ ĩthagĩrwa na ũguni kinya ntukũne cietũ?

Bibiria nĩ iuku rĩa karaaja. Yaambĩrĩrie kwandĩkwa gĩntũ ta mĩaka 3,500 ĩkũrũkĩte, na yarĩĩkĩrie kwandĩkwa ta mĩaka 2,000 ĩkũrũkĩte. Kinya kethĩra Bibiria nĩ iuku rĩa karaaja, ũtaaro bwayo nĩbũtumĩkaga kinya nandĩ. (Ahi. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17) Antũ babaingĩ ntukũne cietũ nĩbathingataga ũtaaro bũrĩa bũrĩ Bibiriene na bũu bũkabatethia gũtua matua jameega na bakethĩrwa na kũgwĩrua.

² Rĩ, nĩatĩa iuku rĩĩkũrũ ũu rĩũmba kwĩthĩrwa na kĩrĩra kĩumba gũtumĩka ntukũne cietũ? Nĩ tontũ bwa itũmi bibi biĩrĩ. Gĩtũmi kĩa mbere, mantũ jarĩa jarĩ Bibiriene jaumanĩtie na ‘Mũrungu ũrĩa ũrĩ mwoyo’ na neethagĩrwa na ũũme nkũrũki ya muntũ kinya ũrĩkũ. (1 Tim. 4:10; Aro. 16:26, 27) Gĩtũmi kĩa biĩrĩ, Bibiria yaandĩkĩrwe na njĩra ĩrĩa mooritani jayo jatĩkũrũkagwa nĩ ĩgiita. Mooritani jayo nĩjethagĩrwa na baita, kwĩthĩrwe muntũ arĩtũũra magiita jarĩkũ kana nĩ mathĩĩna jarĩkũ agũkũrũkĩĩra.

3. Nĩ biũria birĩkũ tũgacokia kĩthomone gĩkĩ?

³ Mooritani ja Bibiria nĩmbi? Nĩkĩ jarĩ ja gĩtũmi ntukũne cietũ? Nĩatĩa tũũmba kũmenya mooritani ja Bibiria rĩrĩa tũkũmĩthoma? Kĩthomo gĩkĩ gĩgacokia biũria biu. Kinya tũkoona ũrĩa Jesũ aatetherie bangĩ gũciũkĩrwa nĩ ũrĩa Jehova athũgaanagia na njĩra ĩnjega nkũrũki.

MOORITANI JA BIBIRIA NĨMBI?

4. Mooritani ja Bibiria nĩmbi?

⁴ Mooritani ja Bibiria nĩ mma cia mũsingi irĩa cionanagia nĩkĩ Mũrungu aejanĩte mawatho manna. Magiita jamwe mooritani jomba kũgwetwa ndeene ya mawatho. (Mat. 22:37) Amwe nou, mooritani nĩjethagĩrwa na ũrito kĩrĩ watho bũnna. Mawatho jamwe nĩjatigaga gũtumĩrwa nyuma ya ĩgiita. No jaejanwe ĩgiita rĩnna kana tontũ bwa ũntũ bũnna. Ĩndĩ, mooritani ja Bibiria nĩjonanagia mathũgaanio ja Jehova na njĩra ĩnene nkũrũki. Mooritani kinya nĩjataragĩĩria gĩtũmi kĩa watho bũnna. Nĩkwĩthagĩrwa na gĩtũmi kĩa o watho bunthe bwa Jehova. Ĩndĩ mooritani jomba gũtumĩrwa na njĩra mwanya mwanya na kinya jatĩkũrũkagwa nĩ ĩgiita. (Zb. 119:111) Mawatho jomba kũgarũka ĩndĩ mooritani jatĩgarũkaga kana jakũrũkwa nĩ ĩgiita.—Isa. 40:8.

5. Nĩatĩa tũũmba gũtaarĩĩria mwanya jwa mawatho na mooritani? (Tega kinya mbica.)

⁵ Nĩkenda tũciũkĩrwa nkũrũki nĩ mwanya jũrĩa jũrĩo gatĩgatĩ ka mooritani na mawatho, gatũthũgaanĩrie ngerekano ĩjĩ. Kaana komba kwĩrwa nĩ ngʼina, ‘Ũgatonga riiko rĩĩna mwanki.’ Bũu nĩ watho. Ĩndĩ ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ watho bũu nĩ: Ũtĩbuĩrĩte gũtonga gĩntũ kĩonthe kĩrĩ na mwanki tontũ ũkaaya. Ũritani bũu bũrĩtaarĩĩria gĩntũ kĩonthe kĩrĩ na mwanki, ĩndĩ tĩ riiko akĩ. Kwombĩka ĩkethĩrwa nĩ basi, kĩnyiinga kana gĩntũ o kĩonthe kĩrĩ na mwanki kĩrĩa kĩũmba gũtũĩthia. Ũritani bũu bũtĩtumĩkaga nja akĩ, ĩndĩ bwomba kinya gũtumĩka gũntũ kũngĩ. Gũtĩ nkanja, o ũrĩa mwana ageeta na mbere gũkũra agatumĩra riiko. Amwe nou, akabatara kwimenyeera nĩkenda atĩkarĩringĩthie na njĩra ĩrĩa rĩũmba kũmũĩthia. Kwou watho no bũgarũke, ĩndĩ ũritani bwa mũsingi bũtĩgarũkaga.

NĨKĨ MOORITANI JA BIBIRIA JARĨ JA GĨTŨMI?

6. (a) Nĩmbi Jehova atwejaga kuuma Rũtetone rwawe? (b) Nĩatĩa Jehova onanagia atĩ nagũtũtĩĩa?

⁶ Tontũ bwa wendo, Jehova natwejaga mawatho jarĩa jatũtethagia tũtĩgatonye ũgwatine. (Jak. 2:11) Kinya natũtethagia gũciũkĩrwa nĩ ũritani kana gĩtũmi kĩa gũtwaa mawatho. Agĩtumagĩra rũteto rwawe, natwejaga ũtongeeria mũtũrĩrene jwetũ mono mono narea gũtĩ na mawatho ja kũthingata. Mooritani ja Bibiria no jatũtethie gũtua matua jameega na kũthithia mantũ jarĩa jagĩrĩte. Gũkũrũkĩĩra mooritani jarĩa Jehova atwejaga, nĩtwĩthagĩrwa na ũciathi bwa gũtua matua jarĩa jakwonania atĩ nĩtũmwendete na nĩtwendete ithimi biawe bia wagĩru.—Gal. 5:13.

7. Ejana ngerekano ĩrĩa ĩkwonania nĩkĩ tũkũbatara mooritani ja Bibiria nĩkenda tutua matua jameega? (Tega kinya mbica.)

⁷ Nĩkenda tũciũkĩrwa nĩ ũrĩa mooritani ja Bibiria jatũtethagia, thũgaanĩria ndwano cia barabara irĩa ndereba onaga njĩrene. Ndwano inyiingĩ nitethagia ndereba kũmenya watho bũrĩa abuĩrĩte kũthingatĩĩra rĩrĩa etithĩtie ngarĩ. Ngerekano, ndwano imwe nĩcionanagia rwĩro rũrĩa ndereba abuĩrĩte gwĩta naru, kana rĩrĩa abuĩrĩte kũrũngama. Na rĩrĩa arega kũthingatĩĩra ndwano iu no aringwe baini. Ndwano inyiingĩ niimenyithagia ndereba bwegie ũgwati bũrĩa bũũmba kuumĩra. Ngerekano, ndwano imwe nĩcionanagia atĩ njĩra no ĩthĩrwe ĩtenderi, kana kwombĩka nyomoo nĩcigũtagaara njĩra ĩu. Rĩrĩa ndereba ũmwega ona ndwano ta iji nathũgaanagĩria ũrĩa abuĩrĩte gwĩtĩthia ngarĩ bwega nĩkenda ebera ũgwati. Ngerekano, rĩrĩa gũkuura kana kũrĩ na nduume, ndereba nabataraga gwĩtithia kaora gũntũ kũrĩa kũrĩ na ũgwati. O ta ũu, Akristũ nĩbabuĩrĩte kũregana buru na mĩtugo ĩrĩa Rũteto rwa Mũrungu rũregete, na kinya gũciebania na mathũgaanio kana mathithio jarĩa jomba gũtũma bauna mawatho ja Mũrungu. Nĩkenda batua matua jameega nĩbakũbatara gũciũkĩrwa nĩ njĩra ya Jehova ya kũthithia mantũ.

8. O ta ũrĩa kwonanĩtue kĩrĩ Aroma 12:1, 2, gũcũnkũũna mooritani ja Bibiria gũtũtethagia kũthithia atĩa?

⁸ No tũgunĩke kinya nkũrũki twacwaa mooritani ja Bibiria na twatũũra kũringana najo. Ngerekano, nĩ tũritanagwa ũrĩa tũũmba gũciũkĩrwa nĩ njĩra ya Jehova ya kũthithia mantũ. Rĩrĩa twathoma Bibiria, nĩtwiritanaga gũcwaa na kũthũgaanĩria ithomo bia gĩtũmi birĩa tũkũbatara gũtumĩra. Nĩtũciũragia nĩkĩ Jehova aatũmĩre ithomo biu biandĩkwa Rũtetone rwawe na ũrĩa tũũmba kũgunĩka kuumania nabio. Na njĩra ĩu, nĩtwiritanaga ũrĩa tũũmba gũtumĩra inya yeetũ ya ‘kũthũgaania’ gũtumĩkĩra Jehova. Twathithia ũu nĩtwirikithagĩria mantũ ‘jarĩa meega, jarĩa jetĩkĩrĩĩkaga, na jarĩa jarĩ jamojũru jarĩa Mũrungu endaga jathithua.’—Thoma Aroma 12:1, 2.a

9. Nĩatĩa tũgunĩkaga rĩrĩa twatũũra kũringana na mooritani ja Bibiria? (Ahibirania 5:13, 14)

⁹ Kwiritana gũtũũra kũringana na mooritani ja Bibiria nĩgũtũtethagia kwĩthĩrwa tũrĩ Akristũ bagimaru gĩkĩrundu. Rĩrĩa twatũũra kũringana na mooritani ja Bibiria, ngwatanĩro yeetũ amwe na Jehova nĩgĩjaga inya. (Thoma Ahibirania 5:13, 14.) Aciari nĩbekagĩra aana baao mawatho jamaingĩ nĩkenda bathithia jarĩa meega na baciebania na jarĩa maaĩ. Aana bau no baathĩkĩre aciari baao tontũ nĩbagũkĩra nthĩnje. Ĩndĩ, Jehova atĩtwejaga mawatho jamaingĩ ja kũthingatĩĩra. Netĩkagia atĩ twathingatĩĩra mĩerekera yaawe tũgatua matua jameega, na twathithia ũu tũgatũma ethĩrwa na kũgwĩrua gũkwingĩ.— Zb. 147:11; Nju. 23:15, 26; 27:11.

NĨATĨA TŨŨMBA GŨCIŨKĨRWA NĨ MOORITANI JA BIBIRIA?

10. Nĩatĩa tũũmba gũciũkĩrwa nĩ mooritani ja Bibiria?

¹⁰ Rĩrĩa twathoma Bibiria, nĩ bwega kũthũgaanĩria ithomo birĩa bitũtethagia kũmenya ũrĩa Jehova aigagua bwegie mantũ mwanya mwanya. Kinya no tũthũgaanĩrie itũmi bia Jehova bia gwĩka mawatho manna. O ũrĩa tũgaciũkĩrwa nĩ itũmi biu, nou tũkamenya Jehova kinya nkũrũki. Rĩrĩa tũkwiritana, nĩ bwega kũromba Jehova atũtethie gũciũkĩrwa nĩ ũrĩa we akũthũgaania, na kinya nĩtũkũbatara kũthũgaanĩria kĩndeene mantũ jarĩa tũkũthoma. (Nju. 2:10-12) No tũciũrie biũria ta bibi: ‘Nĩkĩ Mũrũngu aejanĩte watho bũbũ? Kethĩra Jehova namenete mwĩtĩre mũnna, nĩatĩa aigagua rĩrĩa twathithia jarĩa amenete? Nĩ ithomo birĩkũ nkwiritana kuumania na rũgono rũu rwa Bibiria, na nĩatĩa mpũmba gũtumĩra mantũ jau ũtũũrone bwakwa?’ Rĩrĩa twaciũkĩrwa nĩ itũmi bia Jehova bia gwĩka mawatho na ithomo birĩa tũkwiritana kuumania na ngono cia Bibiria, tũgatua matua jameega na tũgwĩrie Jehova.

11. Nĩatĩa Jesũ aatũritanĩre ũrĩa tũũmba gũciũkĩrwa nĩ mooritani ja Bibiria kĩrĩ Ntũmĩĩri Yaawe ya Kĩrĩmene? (Tega kinya mbica.)

¹¹ Jesũ noonanĩrie ũrĩa tũũmba gũciũkĩrwa nĩ mooritani ja Bibiria kĩrĩ Ntũmĩĩri Yaawe ya Kĩrĩmene. Gatũcũnkũũne ngerekano ithatũ. Kĩrĩ o ngerekano, Jesũ aambaga kũgweta watho bwa Jehova. Nyumene agataarĩĩria nĩkĩ Jehova ekĩte watho bũu. Kũthũgaanĩria bwegie ithomo birĩa Jesũ aaritanaga gũgatũtethia gũciũkĩrwa nĩ ũrĩa ithomo biu biũmba gũtũtũtethia gũtua matua ja ũũme ũtũũrone bwetũ.

12. Nĩmbi tũkwiritana kuumania na watho bũrĩa bũgweti kĩrĩ Mathayo 5:21, 22? (Tega kinya mbica.)

¹² Thoma Mathayo 5:21, 22. ‘Ũkooragana.’ Waatho bũbũ buumanĩtie na ũritani bũrĩkũ? Jehova atĩkwenda tũmena bangĩ na njĩra ya mathũgaanio, biugo kana kinya mathithio jeetũ. Jesũ noonanĩrie atĩ kinya muntũ akethĩrwa atĩroragana no ethĩrwe atĩraathĩkĩra gĩtũmi kĩa watho bũu, na akathũũria Jehova mono rĩrĩa akara na mũthũũro kana auga biugo bithũũku kwerekera muntũ ũngĩ. Gĩtũmi nĩ atĩ mathũgaanio jamathũũku na mathithio ta jau ja rũmena nĩjo jatũmaga muntũ oraga ũngĩ.—1 Joh. 3:15.

13. Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Mathayo 5:21, 22 ũtũũrone bwetũ? (Tega kinya mbica.)

¹³ Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Mathayo 5:21, 22 ntukũne cietũ? Nĩtũkũbatara gũtiga gũkara tũthũũrĩrĩte muntũ kinya akethĩrwa atũthithĩrĩtie na njĩra ĩtĩ ya ĩota. (Ala. 19:18; Ayu. 36:13) Nĩkĩ? Tontũ gũkara na mũthũũro nkorone no gũtũme tũkauga kana tũkathithia mantũ jamathũũku. (Nju. 10:12) Mantũ jau nĩ amwe na nguutũ na kũthũmbania kũrĩa kũũmba kũthũũkĩria muntũ riĩtwa. (Nju. 20:19; 25:23) Rĩrĩa Jesũ aejanaga ithomo biegie ũthũ, gũtaarĩ na intanenti, thimũ kana kompiuta, ĩndĩ naejanĩre motaaro jarĩa Akristũ bagimaru bomba gũtumĩra nĩkenda jabatethia gũciebania na mantũ jamathũũku jarĩa jaumanagia na into biu. O ta ũrĩa tũtĩenda kũũragana, nou tũtĩbuĩrĩte kuuga kana kwandĩka mantũ jarĩa jomba kũthũũkĩria bangĩ gĩtĩĩo kĩao.

14. Nĩ kĩthomo kĩrĩkũ tũkwiritana kuumania na watho bũrĩa bũgweti kĩrĩ Mathayo 5:27, 28? (Tega kinya mbica.)

¹⁴ Thoma Mathayo 5:27, 28. ‘Ũkathũngĩĩra.’ Waatho bũbũ buumanĩtie na ũritani bũrĩkũ? Jehova atĩmeneeretie akĩ ũthũngĩĩri, ĩndĩ kinya mathũgaanio jarĩa jomba gũtũtongeeria kĩrĩ ũthũngĩĩri. Jesũ nataarĩrĩtie atĩ kethĩra muntũ mũrũme ũgũreene ageeta na mbere gũtega mwekũrũ ũtĩ waawe na njĩra ya kĩwendo, nakũthithia wĩyia. Kwou, nĩtũkũbatara kũthithia jonthe jarĩa tũkũũmba nĩkenda tũciebania na mathũgaanio ja ũthũngĩĩri. (Mat. 5:29, 30) Ũritani bũu kinya nĩbũtumĩkaga kĩrĩ barĩa batĩ nguranone.

15. Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Mathayo 5:27, 28 ntukũne cietũ? (Tega kinya mbica.)

¹⁵ Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Mathayo 5:27, 28 ntukũne cietũ? Nĩtũbuĩrĩte gũciebania na mantũ jarĩa jomba gũtũma tũthũngĩĩra. (2 Sam. 11:2-4; Ayu. 31:1-3) Mũkristũ ũmũgimaru naciebanagia na gũtega ponografĩ, na atĩciĩraga atĩ nĩ mbica akĩ agũtega ĩndĩ tĩwe ũkũthithia mantũ jau. Na tũtĩthũgaanagia ta antũ ba nthĩgũru barĩa bonaga atĩ mbica imwe cia ponografĩ tĩ inthũũku mono. Ntukũne cia Jesũ gũtaarĩ na into bia kielektroni, cinema kana kinya mbica. Amwe nou, Jesũ naatũritanĩre ũrĩa Jehova aigagua bwegie mbica na vidio ciegie mĩtugo ya waganu. Tũkwiritana ũrĩa Jehova athũũraga rĩrĩa muntũ atũmanĩra mbica kana vidio cia mantũ ja waganu kana kwaria thimũne mantũ jatĩagĩrĩte ja kũmenyana kĩmwĩrĩ. Ũritani bũbũ bwa Bibiria no bũtethie antũ barĩa bagũrene kwĩthĩrwa barĩ etĩkĩkua kĩrĩ endwa baao. (Mal. 2:15) Ũritani bũu nĩbũtũtethagia twinthe barĩa barĩ ngũranone na kinya barĩa batĩratonya ku, gũciebania na mantũ jonthe jarĩa jomba gũtũtonyithia kĩrĩ mĩtugo ya waganu.—Nju. 5:3-14.

16. Nĩ kĩthomo kĩrĩkũ tũkwiritana kuumania na ũritani bũrĩa bũgweti kĩrĩ Mathayo 5:43, 44? (Tega kinya mbica.)

¹⁶ Thoma Mathayo 5:43, 44. ‘Enda mũtũũri waaku.’ Waatho bũbũ buumanĩtie na ũritani bũrĩkũ? Jehova arĩenda twonia antũ bonthe wendo. Ntukũne cia Jesũ Ayahudi beetĩkĩtie atĩ watho bũu bwonanagia babuĩrĩte kwenda Ayahudi bangĩ na kũmena anthũ baao. Jesũ naijĩ tĩu watho bũu bwonanagia. Ĩndĩ kinya naamenyaga Jehova arĩenda twenda antũ bonthe, ĩtĩkũmakania nĩ nthĩgũrũ ĩrĩkũ baumĩte kana rangi yaao.—Mat. 5:45-48.

17. Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũgweti kĩrĩ Mathayo 5:43, 44 ũtũũrone bwetũ? (Tega kinya mbica.)

¹⁷ Nĩatĩa tũũmba gũtumĩra ũritani bũrĩa bũrĩ kĩrĩ Mathayo 5:43, 44 ntukũne cietũ? Kwenda atũũri gũgatũma tũtĩgaitonyithie ndwene. (Isa. 2:4; Mik. 4:3) Ũritani bũbũ bũgatũtethia kũthithĩria antũ bonthe na njĩra ya kĩao kinya bakethĩrwa nĩkũ baumĩte. (Atum. 10:34, 35) Kinya bũgatũtethia kũrekera barĩa batwatĩrĩtie kana barĩa bathithĩrĩtie endwa beetũ mantũ jamathũũku.—Mat. 18:21, 22; Mar. 11:25; Luk. 17:3, 4.

CIŨMIE GŨTUMĨRA MOORITANI JA BIBIRIA ŨTŨŨRONE BWAKU

18. (a) Nĩatĩa o ũmwe weetũ abuĩrĩte kũthithia? (b) Nĩmbi tũkairitana kĩthomone kĩu kĩngĩ?

¹⁸ Nĩtũgũcokia nkaatho tontũ Jehova atĩtwĩkagĩra mawatho jamaingĩ, ĩndĩ endaga tũtumĩra moritani ja Bibiria nĩkenda jatũtethia gũtua matua ja ũũme. (1 Ako. 14:20) Rĩrĩa tũgũtua matua nĩbwega tũciũmie ‘kũmenya ũrĩa Jehova akwenda tũthithia.ʼ (Aef. 5:17) Wendo bwetũ kĩrĩ Jehova, nĩbu bũtũtethagia gũtua matua jarĩa jagwĩtanĩria na wendi bwawe ĩndĩ tĩ gũkĩra nthĩnje. Kũrĩ na kĩewa kĩngĩ kĩrĩa gĩgatũtethia gũtũa matua jameega. Nakĩo nĩ thamiri yeetũ. Ũntũ bũu nĩbu tũkaarĩĩria kĩthomone kĩũ kĩngĩ.