Aa Bangĩ Gĩtĩĩo

1. Nĩkĩ antũ bagwĩragua rĩrĩa baewa gĩtĩĩo? (Njuno 22:1)

ŨGWE wigagua atĩa rĩrĩa antũ bakwaa gĩtĩĩo? Gũtĩ nkanja nwigagua bwega. Antũ bonthe nĩbendaga kweewa gĩtĩĩo. Na nĩtũgwĩragua rĩrĩa twatĩĩwa. Nĩkĩo Bibiria yugaga, ‘nĩkaba kwendwa [gũtĩĩwa] nkũrũki ya kwona fetha na thaabu’!—Thoma Njuno 22:1.

2-3. Nĩkĩ tĩ bũbũũthũ kwaa bangĩ gĩtĩĩo rĩonthe, na nĩmbi tũkaarĩĩria kĩthomone gĩkĩ?

² Magiita jamwe, tĩ ũntũ bũbũũthũ kwaa bangĩ gĩtĩĩo. Gĩtũmi kĩmwe nĩ tontũ nĩtwonaga maatia ja barĩa tũgũkaranĩria nabo. Kinya antũ babaingĩ ntukũne cietũ batĩkwonania gĩtĩĩo. Amwe nou, no mwanka twĩthĩrwe tũrĩ mwanya nabo. Nĩkĩ? Tontũ Jehova arĩenda ‘twĩkagĩĩra antũ bonthe,’ kana tũbatĩĩaga.—1 Pet. 2:17.

³ Kĩthomone gĩkĩ, tũkaarĩĩria gũtĩĩa bangĩ nĩ kuuga atĩa na ũrĩa tũũmba gũtĩĩa (1) antũ ba nja cietũ, (2) athathayia bangĩ, (3) na barĩa batĩ Akũũjĩ ba Jehova. Tũkaarĩĩria ũrĩa tũũmba kwaa bangĩ gĩtĩĩo mono mono rĩrĩa bũrĩ bũbũũmũ kũthithia ũu.

GŨTĨĨA BANGĨ NĨ KUUGA ATĨA?

4. Gũtĩĩa bangĩ nĩ kuuga atĩa?

⁴ Nĩatĩa ũũmba gũtaarĩĩria kiugo gĩtĩĩo? Kĩrĩ mĩgambo ĩmwe, biugo “gĩtĩĩo” na “gwĩkĩĩra” bionanagia ũntũ bũkũngʼuanana. Na njĩra ĩrĩkũ? Kaingĩ kiugo “gĩtĩĩo” kĩonanagia ũrĩa twonaga muntũ ũngĩ. Rĩrĩa twatĩĩa bangĩ, nĩtũbonaga barĩ ba gĩtũmi tontũ bwa nkuma ciao injega, mantũ jameega jarĩa bathithĩtie, kana tontũ barĩna wathani bũnna. ‘Gwĩkĩĩra’ naku nĩ kuuga ũrĩa tũthithagĩria muntũ. Rĩrĩa twekĩĩra bangĩ nĩtũtũmaga baigua barĩ ba gĩtũmi, nĩ bendi, na nĩ bakũbatarĩka. Nĩkenda gwĩkĩĩra kũu kwĩthĩrwa kũrĩ kwa mma, no mwanka kuume nkorone.—Mat. 15:8.

5. Nĩmbi biũmba gũtũma twenda gũtĩĩa bangĩ?

⁵ Jehova nendaga tũtĩĩa antũ bangĩ; ngerekano, nendaga tũtĩĩa kinya ‘barĩa bathanaga.’ (Aro. 13:1, 7) Ĩndĩ antũ bamwe bomba kuuga, “Ngatĩĩa antũ bangĩ kethĩra bakathithia mantũ jarĩa jagĩrĩte.” Rĩ, mwonere jũu nĩ jũmwega? Tũrĩ atumĩkĩri ba Jehova, nĩ twijĩ atĩ tũtĩtĩĩaga antũ tontũ bwa mantũ jarĩa bathithagia akĩ. Tũbatĩĩaga tontũ nĩtwendete Jehova na nĩtwendaga kũmũgwĩria.—Jos. 4:14; 1 Pet. 3:15.

6. Rĩ, kwombĩka ũgatĩĩa muntũ ũrĩa ũtĩgũgũtĩĩa? Taarĩĩria. (Tega kinya mbica.)

⁶ Antũ bamwe bomba gũciũria, ‘Rĩ, twomba gũtĩĩa antũ barĩa batĩgũtũtĩĩa?’ Ĩĩ kwombĩka. Thũgaanĩria ngerekano iji. Mũnene Saũlũ naarĩĩrie mũtaana waawe Jonathani bũbũũĩ mbere ya antũ bangĩ. (1 Sam. 20:30-34) Amwe nou, Jonathani neetĩre na mbere gũtĩĩa ĩthe na kũmũgwata mbaru ndwene arĩ mũnene, mwanka rĩrĩa Saũlũ aakuĩre. (Kum. 20:12; 2 Sam. 1:23) Eli, Mũthĩnjĩri Ũrĩa Mũnene wa Mũrungu naatuĩrĩĩre Hanna ũrongo arauga noogiti. (1 Sam. 1:12-14) Kinya kethĩra Aisiraeli bonthe nĩbaamenyaga ataingĩrie kaanya kaawe bwega arĩ mũciari na arĩ mũthĩnjĩri ũrĩa mũnene, Hanna naamwarĩĩrie na gĩtĩĩo. (1 Sam. 1:15-18; 2:22-24) Kinya arũme ba Athene nĩbaamenererie mũtũmwa Paũlũ, bakĩmwĩtaga ‘mũũgi.’ (Atum. 17:18) Amwe nou, Paũlũ naarĩĩrie nabo na njĩra ya gĩtĩĩo. (Atum. 17:22) Ngerekano iu irĩonania atĩ, wendo bwetũ kĩrĩ Jehova na gũkĩra kũmũthũũria gũgatũtethia gũtĩĩa antũ bangĩ kinya rĩrĩa bũtĩ bũbũũthũ kũthithia ũu. Gatwarĩĩrie antũ bamwe barĩa tũbuĩrĩte kwaa gĩtĩĩo na twone nĩkĩ tũbuĩrĩte kũbathithĩria ũu.

AA ANTŨ BA NJA YEENU GĨTĨĨO

7. Nĩmbi biũmba gũtũma bwĩthĩrwa bũrĩ bũbũũmũ gũtĩĩa antũ ba nja?

⁷ Gĩtũmi tũũmba kũremeerwa. Nĩ tũtumagĩra ĩgiita rĩriingĩ amwe na antũ ba nja cietũ. Bũu nĩbũtũmaga tũmenya gũtaũkĩrwa kwao na ũũmbi bwao. Bamwe bomba kwĩthĩrwa barĩna mbajua yũmba gũtũma tũremwa nĩ kũbamenyeera, kana bagĩcumbũkaga mono kĩmathũgaanio. Bangĩ bomba gũtwarĩria kana gũtũthithĩria mantũ jomba gũtwigithia bũbũũĩ. Rĩrĩa gĩtĩĩo kĩaũra ndeene ya nja, gũtĩthagĩrwa na thĩĩrĩ na kũngʼanĩrwa. Mũthiene, kinya ngwatanĩro nĩũraga. O ta ũrĩa mbajua imwe irigagĩĩria irũngo bia mwĩrĩ kũrita ngũgĩ bwega, kwaga gĩtĩĩo ndeene ya nja kwomba gũtũma antũ baremwa kũgwatanĩra. Ĩndĩ o ta ũrĩa mbajua ciũmba kũrigitwa, antũ bomba kwiritana kwonania gĩtĩĩo ndeene ya nja.

8. Nĩkĩ bũrĩ ũntũ bwa gĩtũmi gũtĩĩa antũ ba nja cietũ? (1 Timotheo 5:4, 8)

⁸ Nĩkĩ tũbae gĩtĩĩo? (Thoma 1 Timotheo 5:4, 8.) Paũlũ akĩandĩkĩra Timotheo barũga ya mbere, naataarĩrĩrie ũrĩa o ũmwe ndeene ya nja omba kũmakĩra mobatu ja ũrĩa ũngĩ. Aaugĩre twĩkagĩĩre barĩa barĩ ba nja cietũ tontũ bũu nĩbu ‘bwĩtĩkĩĩrĩtue nĩ Mũrungu.’ Tũbatĩĩaga tontũ nĩtwonaga bũu bũrĩ gĩcuncĩ kĩa ũthathayia bwetũ. Nĩkĩ? Tontũ Jehova nĩwe wekĩre mũbango jũu. (Aef. 3:14, 15) Kwou, rĩrĩa twekĩĩra barĩa barĩ ba nja cietũ, twĩthagĩrwa kamma tũgĩtĩĩaga Jehova, Mwambĩrĩria wa nja. (Tega study notes kĩrĩ 1 Timotheo 5:4.) Kĩu nĩ gĩtũmi gĩkĩega mono gĩa kwaa antũ ba nja cietũ gĩtĩĩo!

9. Nĩatĩa mũkũrũ na mwekũrũ bomba kwonania gĩtĩĩo? (Tega kinya mbica.)

⁹ Ũrĩa tũũmba kũbaa gĩtĩĩo. Mũkũrũ ũrĩa ũtĩĩaga mwekũrũ waawe, namwonagia nĩ wa gĩtũmi rĩrĩa barĩ bonka na barĩna bangĩ. (Nju. 31:28; 1 Pet. 3:7) Atĩmũringaga, amwĩkĩrithia nthao, kana atũma aigua atĩ wa gĩtũmi. Ariel,a ũrĩa ũkaraga Argentina, ariuga: “Magiita jamwe mwekũrũ wakwa naragia mantũ jambigithagia bũbũũĩ tontũ bwa mbajua yaawe. Rĩrĩa bũu bwakarĩka, nĩndiriikanagia atĩkuuga ũu na ũthũũku. Kinya nĩnciũmagia kũriikana 1 Akorintho 13:5, ĩrĩa ĩntethagia kũmwarĩria na njĩra ya gĩtĩĩo na tĩ mũthũũro.” (Nju. 19:11) Mwekũrũ natĩĩaga mũkũrũ waawe rĩrĩa aaria mantũ jameega jamwegie kĩrĩ bangĩ. (Aef. 5:33) Atĩmũmenagĩĩria, amwarĩria bũbũũĩ kana amũruma, tontũ naciũkagĩrwa atĩ, mĩtugo ta ĩu nĩyo ĩthũũkagia ngũrano. (Nju. 14:1) Mwarĩ wa baaba ũmwe kuuma Italy ũrĩa mũkũrũ waawe ethagĩrwa na thĩĩna ya gũcumbũka kĩmathũgaanio ariuga: “Magiita jamwe, nĩmbonaga teka mũkũrũ wakwa akũmakĩra mantũ nkũrũki ya kĩthimi. Mberene, nĩndonanagia gũkũrũkĩĩra biugo biakwa na ũrĩa ndamũtegaga atĩ ntamũtĩĩaga. Ĩndĩ o ũrĩa ndetĩre na mbere kũgwatanĩra na antũ bakwaria na njĩra ya gĩtĩĩo bwegie bangĩ, nou ndekĩĩrwe inya gũtĩĩa mũkũrũ wakwa.”

10. Nĩatĩa aana bomba kwonania nĩbagũtĩĩa aciari baao?

¹⁰ Aana, athĩkĩreni mawatho jarĩa aciari beenu babwĩkĩrĩte ndeene ya nja. (Aef. 6:1-3) Arĩria aciari baaku na njĩra ya gĩtĩĩo. (Kum. 21:17) O ũrĩa bagũkũra, batĩĩe na njĩra ya kũbaa ũtethio bũrĩa bakũbatara. Ciũmie ũrĩa ũkũũmba kũbamenyeera. Thũgaanĩria ngerekano ya Maria, ũrĩa ĩthe atĩ Mũkũũjĩ wa Jehova. Rĩrĩa ĩthe aajĩrue, nĩbwarĩ bũbũũmũ Maria kũmũmenyeera tontũ naamũthithagĩria na njĩra ĩtĩ ya kĩao. Ariuga ũjũ: “Nĩndarombere Jehova antethia gũtĩĩa baaba wakwa. Nĩndaciĩrĩre, kethĩra Jehova nĩwe ũmpete watho bwa gũtĩĩa mũciari wakwa, agampa inya ya kũthithia ũu. Nyuma ya kagiita nĩ ndairitanĩre atĩ nĩndabataraga gũtĩĩa baaba wakwa kinya kethĩra atĩgarũka.” Twatĩĩa antũ ba nja cietũ kinya kethĩra barĩna gũtaũkĩrwa kwao, twĩthagĩrwa tũkĩonania gĩtĩĩo kĩrĩ Jehova arĩ mwambĩrĩria wa nja.

TĨĨA ATAANA NA AARĨ BA BAABA

11. Nĩmbi biũmba gũtũma bwĩthĩrwa bũrĩ bũbũũmũ gũtĩĩa ataana na aarĩ ba baaba?

¹¹ Gĩtũmi tũũmba kũremeerwa. Kinya kethĩra ataana na aarĩ ba baaba batongagĩĩrua nĩ mooritani ja Bibiria, magiita jamwe no batũthithĩrie na njĩra ĩtĩ ya kĩao, bagatũtuĩra bũbũũĩ, kana bagatũthũũria. Mũtaana kana mwarĩ wa baaba akeeja ‘gũtũthithĩria bũbũũĩ’, no tũremwe gwĩta na mbere kũmũtĩĩa. (Akol. 3:13) Nĩmbi biũmba gũtũtethia gwĩta na mbere gũtĩĩa bangĩ?

12. Nĩkĩ bũrĩ ũntũ bwa gĩtũmi gũtĩĩa ataana na aarĩ ba baaba? (2 Petero 2:9-12)

¹² Nĩkĩ tũbae gĩtĩĩo? (Thoma 2 Petero 2:9-12.) Petero naagwetere kĩrĩ barũga yaawe ya ijĩrĩ atĩ, Akristũ bamwe kĩũthũranone gĩa karine ya mbere, nĩbaaragia na njĩra ĩtĩ ya gĩtĩĩo bwegie barĩa barĩ ba ‘ũkumio,’ tabo akũrũ ba kĩũthũrano. Nĩatĩa araĩka etĩkĩkua baathithĩrie barĩkwona ũntũ bũu bũgĩkarĩka? Tontũ bwa gũtĩĩa Jehova, bataathitangĩre antũ bau ndemi na ũntũ kinya bũmwe bũbũthũũku. Bũu nĩ ũntũ bwa kũrigaria mono! Araĩka bau baboojũru bataarĩĩrie bũthũũku bwegie antũ bau aikumia. Nĩbaatigĩĩre Jehova kaanya ga kũbagambithia na kũbakanũkia. (Aro. 14:10-12; teganĩĩria Juda 9) Twomba kwiritana mantũ manna kuumania na araĩka bau. Kethĩra araĩka bataathithĩĩrie aregani bau na njĩra ĩtĩ ya gĩtĩĩo, kinya tuĩ nĩtũbuĩrĩte gũtĩĩa ataana na aarĩ ba baaba nkũrũki. Nĩtũbuĩrĩte kũthithia jarĩa jonthe tũkũũmba nĩkenda tũbatĩĩa. (Aro. 12:10) Kũthithia ũu nĩkwonanagia nĩtũgũtĩĩa Jehova.

13-14. Nĩatĩa tũũmba kwonia ataana na aarĩ ba baaba gĩtĩĩo? Ejana ngerekano. (Tega kinya mbica.)

¹³ Ũrĩa tũũmba kũbaa gĩtĩĩo. Akũrũ ba kĩũthũrano, rĩonthe rĩrĩa bũkũritana bangĩ, thithagieni ũu na njĩra ya wendo. (Flm. 8, 9) Kethĩra nũkũbatara kwejana ũtaaro, thithia ũu na njĩra ya kĩao na tĩ ũthũũri. Aarĩ ba baaba, no bũtũme gũkethĩrwa na thĩĩrĩ kĩũthuranone rĩrĩa bwaciebania na nguutũ kana ndwaria irĩa ciũmba kũthũũkĩria bangĩ riĩtwa. (Tit. 2:3-5) Twinthe no twonanie nĩ tũgũtĩĩa akũrũ ba kĩũthũrano, rĩrĩa twagwatanĩra nabo na twabonia tũrĩna nkaatho tontũ bwa ngũgĩ irĩa baritaga na wĩru cia gũtongeria mĩcemanio, kũbangania ntũmĩĩri, na gũtetheeria barĩa ‘bangaratene’ mĩĩtĩrene yaao.—Gal. 6:1; 1 Tim. 5:17.

¹⁴ Mwarĩ wa baaba ũgwĩtwa Rocío noonere bũrĩ bũbũũmũ gũtĩĩa mũkũrũ ũmwe ũrĩa wamwete ũtaaro. Ariuga: “Nĩndathũũrĩre tontũ ndoonaga teka ambarĩĩrie bũbũũĩ. Kinya ndĩ nja, nĩndaaragia mantũ jatĩagĩrĩte jamwegie. Na kinya kethĩra nĩndageragia bangĩ batĩkamenye, no ndaigagua teka atamakagĩra na ntathingatĩrĩre ũtaaro bwawe.” Nĩmbi biatetherie mwarĩ wa baaba Rocío? Arĩtaarĩĩria ũjũ: “Kĩrĩ ũthomi bwakwa bwa Bibiria nĩndathomere 1 Athesalonike 5:12, 13. Rĩrĩa ndaciũkĩĩrwe atĩ ntatĩĩaga mũtaana wa baaba ũu, thamiri yakwa nĩyaambĩrie gũncumbũra. Nĩndarombere Jehova na ndathithia ũcũnkũũni maukune jeetũ kenda mbona mantũ jarĩa jarĩngĩntethia kũgarũra mwonere jakwa. Mũthiene nĩndamenyere atĩ, mũtaana wa baaba ũu tĩwe waarĩ na thĩĩna, ĩndĩ nĩni ndaarĩ na rwikumio. Nandĩ nĩnciũkagĩrwa atĩ nĩnkũbatara winyiia nĩkenda ntĩĩa bangĩ. No ngũciũmia kwagĩrithia ũntũ bũu, na nĩmbijĩ Jehova nagwĩragua rĩrĩa nkũthithia ũu.”

AA GĨTĨĨO BARĨA BATĨ AKŨŨJĨ BA JEHOVA

15. Nĩkĩ bũmba kwĩthĩrwa bũrĩ bũbũũmũ gũtĩĩa barĩa batĩ Akũũjĩ ba Jehova?

¹⁵ Gĩtũmi tũũmba kũremeerwa. Kaingĩ ũtungatĩrine, nĩtũcemanagia na antũ batĩendete mantũ jarĩa tũtũmagĩĩria. (Aef. 4:18) Bangĩ kinya nĩbaregaga gũtũthikĩĩra buru. Kinya antũ barĩa tũritanagĩria nabo ngũgĩ, kana arimũ cukuru, no baarie mantũ jatĩbuui jatwegie. Antũ ta bau no tũremwe kũbatĩĩa, kana kinya kũbathithĩria na njĩra ya kĩao.

16. Nĩkĩ bũrĩ ũntũ bwa gĩtũmi gũtĩĩa barĩa batĩ athathayia ba Jehova? (1 Petero 2:12; 3:15)

¹⁶ Nĩkĩ tũbae gĩtĩĩo? Nĩ tontũ Jehova nathingatagĩĩra ũrĩa tũthithagĩria barĩa batĩ athathayia baawe. Mũtũmwa Petero naariikanĩrie Akristũ atĩ mwĩtĩre jwao jũmwega, jũrĩngĩtũma antũ bangĩ ‘bakumithia Mũrungu.’ Tontũ bũũ, naaberĩre batetagĩĩre wĩtĩkio bwao na njĩra ya gĩtĩĩo, na ‘bainyiĩtie’. (Thoma 1 Petero 2:12; 3:15.) Akristũ bethĩrwe neka bagũteteera jarĩa betĩkĩtie mbere ya agambithania kana muntũ kinya ũrĩkũ, rĩonthe nĩbabuĩrĩte gũtĩĩa bangĩ. Nĩbwega kũriikana, Jehova nonaga na nathikagĩĩra jarĩa tũkuuga na ũrĩa tũkũjauga. Kĩu nĩ gĩtũmi gĩkĩega mono kĩa gũtũma tũtĩĩa barĩa batĩ Akũũjĩ ba Jehova!

17. Nĩatĩa tũũmba gũtĩĩa barĩa batĩ athathayia ba Jehova?

¹⁷ Ũrĩa tũũmba kũbaa gĩtĩĩo. Rĩrĩa tũrĩ ũtungatĩrine, tũtĩbuĩrĩte kũmeneeria barĩa batijĩ Bibiria mono, kana barĩa gũtĩu baijĩ bũmĩegie. Tũbuĩrĩte kũriikana atĩ tũtĩagĩrĩte nkũrũki yaao na Jehova nabonaga barĩ ba gĩtũmi mono. (Hag. 2:7; Afl. 2:3) Muntũ akeeja gũkũruma tontũ bwa jarĩa wĩtĩkĩtie, ciũmie ũtĩkamũcokerie bũbũũĩ. (1 Pet. 2:23) Na ũkeeja kwarĩria muntũ bũbũũĩ, mũrombe ũrekeri orĩo. Nĩatĩa ũũmba gũtĩĩa barĩa bwĩthagĩrwa nabo ngũgĩne? Ciũmie kũrita ngũgĩ na wĩru, na wĩthĩrwe na mwonere jũmwega kwerekera ariti ngũgĩ bangĩ, na barĩa ũritagĩra ngũgĩ. (Tit. 2:9, 10) Rĩrĩa wethĩrwa ũrĩ mwĩtĩkĩkua na ũrĩna wĩru ngũgĩne, antũ no bagwĩrue kana bakarega kũgwĩrua, ĩndĩ ũntũ bwa gĩtũmi nkũrũki nĩ atĩ, ũkagwĩria Mũrungu.—Akol. 3:22, 23.

18. Nĩkĩ bũrĩ ũntũ bwa gĩtũmi kwaa bangĩ gĩtĩĩo?

¹⁸ Tũrĩna itũmi bibiingĩ bibiega bia kwaa bangĩ gĩtĩĩo! Tũkwona atĩ, rĩrĩa twatĩĩa antũ ba nja cietũ, nĩ Jehova twĩthagĩrwa tũgĩtĩĩaga, arĩ Kĩongo kĩa nja. Na kinya rĩrĩa twatĩĩa ataana na aarĩ ba baaba nĩtwonanagia gĩtĩĩo kĩrĩ Baaba weetũ wa ĩgũrũ. Na rĩrĩa twatĩĩa barĩa batĩ athathayia ba Jehova, nĩtũbaejaga itũmi bibiega bia gũkumia na bia gwĩkĩĩra Mũrungu weetũ. Kinya kethĩra antũ batĩtũtĩĩa, nĩ ũntũ bwa gĩtũmi kũbatĩĩa rĩonthe. Nĩkĩ? Tontũ Jehova agatũtharima. Naejanĩte wĩrane bũbũ: ‘Barĩa bambĩkagĩĩra kinya ni nkabekĩĩra.’—1 Sam. 2:30.