I Chunga Thuneitute Chawimawi Rawh
“Mi zawng zawng chawimawi rawh u. Unauhote chu hmangaih rawh u. Pathian ṭih dêk rawh u. Lalber chu chawimawi rawh u.”—1 PETERA 2:17.
1, 2. Tûn laiah mite’n thuneihna chu engtin nge an thlîr? Engvâng nge?
“NAUPANGTE’N dikna zawng zawng an nei tlat a. Nu leh pa zahna chhe tê pawh an nei tawh lo,” tiin nu pakhat chuan vui takin a sawi a. Motor bumper-a lehkha târ chuan “Thuneihna Sawisêl Rawh” a ti bawk. I hriat ngei angin, chûng chu tûn lai dinhmun târ langtu pahnih mai chauh a ni. Nu leh pate, zirtîrtute, hna thawhna pute, leh sawrkâr hotute zah lohna chu khawvêl hmun tinah a awm a ni.
2 Mi ṭhenkhat chuan dâr chhîn pahin, ‘A, chûng thuneitute chuan ka zah an phû hlei nêm’ an ti thei. A châng chuan, chu chu hnial a har mai thei. Sawrkâr hotu eirûk chîng te, hlawhfa ruaitu duhâm tak te, zirtîrtu tling lo te, leh mi ânkhum chîng nu leh pate chanchin chu khaihlak lovin kan hre reng a ni. Mahse, Kristiante zîngah chutiang zâwnga kohhrana thuneitute thlîrtu an awm mang lo hi a lâwmawm hle.—Matthaia 24:45-47.
3, 4. Engvângin nge Kristiante’n thuneitu dinhmuna dingte zahna an lantîr ang?
3 Kristian kan nih angin, khawvêl thuneitute zahna “tûr rêng” kan nei a. Tirhkoh Paula chuan Kristiante chu “an chunga thuneitu sangzâwkte thu thuin awm rawh se. Pathian aṭang lovin thuneitu a awm si lo; thuneitu awmte hi Pathian nêna inkûngkaih dinhmuna ding an ni,” tiin a fuih a ni. (Rom 13:1, 2, 5, NW; 1 Petera 2:13-15) Paula chuan chhûngkuaa thuneihna zawm a ṭûl chhan a târ lang bawk: “Nupuite u, Lalpaa a âwm tâwk ang zêlin in pasalte hnênah intulût rawh u. Naupangte u, engkimah in nu leh in pate thu zâwm rawh u, chu chu Lalpaah chuan a lâwmawm si a,” tiin. (Kolossa 3:18, 20) Kohhran upate chu ‘Pathian kohhranho châwm tûra thlarau thianghlimin hotua a siam’ an nih avângin kan chawimawi an phû a ni. (Tirhkohte 20:28) Mihring thuneitute kan chawimawi chhan hi Jehova kan zah vâng a ni a. Jehova thuneihna chawimawina chu kan nuna dah hmasak ber tûr a ni tak zet a ni.—Tirhkohte 5:29.
4 Jehova thuneihna sâng ber rilrua vawng rengin, thuneitute zahtu leh zah lotu mi ṭhenkhatte entîr siam chu ngaihtuah ta ila.
Hmuhsitna Chuan Hnâwlna a Thlen
5. Mikali khân Davida chungah eng hmuhsitna rilru nge a lantîr a, chu chuan eng nge a thlen?
5 Lal Davida chanchin aṭangin, Pathian pêk thuneihna ngainêptute Jehova thlîr dân kan hmu a. Davida’n thuthlung bâwm Jerusalema a lâk luh khân, a nupui Mikali chuan “LALPA hmaa Davida zuang leh lâm chu a han hmu a, a hmusit rilru ta a.” Mikali chuan Davida chu chhûngkaw hotu chang pawh ni lo, chu rama lal ber a ni bawk tih chu a hre tûr a ni a. Mahse, ani chuan: “Vawiina Israel lal chu a va ropui ve le, mi ho tak zah nachâng hre lo saruaka awm ang maiin vawiinah a chhiahhlawh nulate mithmuhah saruakin a awm kha le!” tiin, a ṭawng el a. Chu mi avâng chuan Mikali chuan fa a nei thei ta lo va.—2 Samuela 6:14-23.
6. A hriak thih chunga Kora hmuhsitna lantîr chu Jehova’n engtin nge a ngaih?
6 Pathian ruat hruaitu sawichhiatna chungchânga entîr râpthlâk tak chu Kora hi a ni. Kohata thlah a ni a, chu mi avânga biak bûka Jehova rawngbâwl theihna a neih chu chanvo hlu a va ni êm! Mahse, Israel mite hruaitu Pathian hriak thih Mosia leh Arona chu a dem a. Kora leh Israel hotu dangte inzawmkhâwmin, huaisen takin Mosia leh Arona hnênah chuan: “In induh êm mai, mipuite chu an thianghlim ṭheuh si a, LALPA pawh an zîngah a awm si a: eng vângin nge LALPA mipui pungkhâwmho chunga in indah chungnun bîk?” an ti a. Jehova’n Korah leh a ṭhuihruaite riru put hmang chu engtin nge a ngaih? Pathian chuan an thiltih chu amah Jehovah ngei sawi chhiatnaah a ngai a ni. An lama ṭang zawng zawng leiin a lem lai an hmuh hnuah, Kora leh hotu 250-te chu Jehova hnên ata mei chuan a tiboral ta vek a ni.—Number 16:1-3, 28-35.
7. “Tirhkoh lian berte” khân Paula thuneihna sawichhiat theihna tûr chhan an nei rêng em?
7 Kum zabi pakhatanaa Kristian kohhranah, theocratic thuneihna zah lotu an awm a. Korinth kohhrana “tirhkoh lian berte” chuan Paula an hmuhsit a. A ṭawngkam chu sawisêlin: “A taksa lam erawh chu a âwm nêm a, a ṭawng pawh a sitawm a ni,” an ti a. (2 Korinth 10:10; 11:5) Paula chu thusawi a thiam emaw, thiam lo emaw pawh ni se, tirhkoh a nih avângin zah a phû a ni. A nih leh Paula thusawi chu a sitawm tak meuh vem? Vântlâng hmaa a thusawi Bible-a chhinchhiah chuan mi a hmin hneh hle tih a târ lang. Tih êmah chuan, ‘Judate zînga thubuai zawng zawng kawnga fing’ Herod Agrippa II, nêna rei lo tê an inkawmna mai pawh chuan, ani chu: “Rei lo têah Kristian ni tûrin mi i thlêmthlu dâwn alâwm” a tihtîr hial thei a ni! (Tirhkohte 13:15-43; 17:22-34; 26:1-28, NW.) Chutichung pawhin, Korinth khuaa tirhkoh lian berte chuan ṭawngkam sitawmah an puh tlat pek a! Jehova’n an rilru put hmang chu engtin nge a ngaih? Ephesi kohhran enkawltute tâna thuchahah chuan, Isua Krista chuan “tirhkoh ni si lova tirhkoh intite” hruai bova awn duh lote chu a fak a ni.—Thu Puan 2:2.
Ṭha Famkim Lo An Ni Chung Pawha Zah
8. Davida’n Saula hnêna thuneihna Jehova pêk chu a chawimawi a ni tih engtin nge a lantîr?
8 Bible-ah hian thuneitute’n an thuneihna an hmang dik lo chung pawha chawimawina lantîrtute entîr siam tam taka awm a. Chutiang entawn tûr ṭha zînga pakhat chu Davida hi a ni. A rawng a bâwl, Lal Saula chuan Davida hlawhtlinna chu a thîk avângin thah a tum a. (1 Samuela 18:8-12; 19:9-11; 23:26) Davida erawh chuan Saula thah theihna hun remchâng a nei chung pawhin, “LALPA hriak thiha chungah chuan kut ka thlâk loh tûrzia mai chu” a ti a ni. (1 Samuela 24:3-6; 26:7-13) Davida chuan Saula chu a dik lo tih hre reng mah se, a chung thu chu Jehova rêl tûrah a dah mai a. (1 Samuela 24:12, 15; 26:22-24) Saula chu a sawichhe chuang lo.
9. (a) Saula’n a tihhrehawm lai khân Davida khân engtin nge a ngaih? (b) Davida’n Saula a zahna kha a tak hle a ni tih engtin nge kan sawi theih?
9 Hrehawm a tawrh lai khân Davida chu a lungngai em? “Mi nunrâwngten ka nunna hi tihbo tumin an zawng,” tiin Jehova chu a au a ni. (Sâm 54:3) “Aw ka Pathian, mi dotute lakah mi chhanhim la . . . Aw LALPA, ka bawhchhiatna avâng ni lovin, ka sual avâng ni hek lovin, ngai teh, ka nunna hi an châng reng si a, mi chakte chu mi bei tûrin an pung khâwm a ni. Ka sual loh pawhin an tlân a, an inbuatsaih a: mi ṭanpui tûrin intiharh la, en rawh,” tiin, Jehova hnênah a thinlung a leih bua a. (Sâm 59:1-4) Chutiang bawkin, thuneitu pawi i khawih lo chung pawhin, harsatna an siam che nia i hriat châng a awm em? Davida chuan Saula lakah zahna a lantîr lo chuang lo tih hre reng ang che. Saula a thih khân hlim ahnêkin sûnna hla hetiang hian a phuah zâwk a ni: “Saula leh Jonathana nun chu a duhawmin a mawi a . . . Mupuite aiin an chak zâwk a, sakeibakneite aiin an chak zâwk. Nangni Israela fanute u, Saula chu ṭah rawh u,” tiin. (2 Samuela 1:23, 24) Saula’n Davida chungah thil tisual hle mah se, Davida thiltih chu Jehova hriak thih zahna dik tak a va ni êm!
10. Pathian thuneihna pêk awptu pâwlte chawimawinaah Paula’n eng entawn tûr ṭha tak nge a siam a, chu chuan eng nge a thlen?
10 Kristian hunah pawh, Pathian pêk thuneihna zahtute entîr siam ṭha tak kan hmu bawk. Entîr nân Paula chungchâng lo en ila. Ani chuan kum zabi pakhatnaa Kristian kohhran awptu pâwl thu rêlte chungah zahna a lantîr a ni. Jerusalem a tlâwh hnuhnun ber ṭum chuan, Mosia Dân chungchâng kalhna engmah a neih lohzia mite hriattîr nâna inthenfaina nei tûrin awptu pâwl chuan thu râwn an pe a. Paula chuan: ‘Hêng unaute hian ka nun chân a hlauhawm lai khân Jerusalem chhuahsan tûrin mi an hrilh kha a ni si a. Tûnah Mosia Dân ka zah a ni tih mipui hmaa lantîr tûrin min duh leh si. Galatia mite hnênah chuan Dân thupêk zâwm lo tûrin lehkha ka thawn diam tawh a. Biak ina ka kal chuan, mi dangte’n ka thiltih chu serhtan mite nêna inremnaah an ngai sual ang’ tiin, a ngaihtuah thei. Mahse, Paula chuan chutiang chuan a ngaihtuah lo. Kristian thu bul pênsanna a awm loh avângin, ani chuan kum zabi pakhatnaa awptu pâwl thu râwn chu a zahin, a pawm a ni. Tichuan, Paula chu Juda mite lak aṭanga hum ngai a ni ta nghâl rêng a, tân inah kum hnih ngawt a tâng zui a ni. A tâwpah chuan, Pathian duhzâwng chu tih a ni ta. Kaisari khuaa mi liante hmaa thuhrilhna leh chumi hnuah Kaisara hma ngeia thu sawi tûrin sawrkâr suma Rome khuaa hruai a ni ta a ni.—Tirhkohte 9:26-30; 21:20-26; 23:11; 24:27; Galatia 2:12; 4:9, 10.
Zahna I Lantîr Em?
11. Khawvêl thuneitute zahna engtin nge kan lantîr theih?
11 Thuneitute phû tâwk zahna i lantîr em? Kristiante chu “mi zawng zawng hnêna pêk tûr apiang pe rawh u; . . . pawisak tûra chu pawisa rawh u” tia thu pêk an ni. Dik takin, “rorêltute [thuneitute]” chunga kan intukluhna chuan chhiah kan pêkte mai bâkah, kan nungchang leh ṭawngkama chawimawi pawh a huam a ni. (Rom 13:1-7) Sawrkâr hotu sual tak kan tawnin, engtin nge kan tih? Mexico rama Chiapas State-a thuneitute chuan Jehova Thuhretu chhûngkaw 57-te ram chu an lâksak a; hêng Kristiante hi sakhaw kût chi hrang hranga an tel ve duh loh vâng a ni. Chu mi chungchâng chingfel tûra an inkhâwmnaah chuan, Thuhretute chu fel fai takin an inchei a, thuneitute chu zah takin an be reng a ni. Kum khat hnuah chuan thiamchantîr an ni a. An rilru put hmang chuan a thlîrtu ṭhenkhatte Jehova Thuhretu nih duhtîr hial khawpin mi zah a kai a ni!
12. Ring lo mi pasala neite’n an pasalte “ṭih dêk” chunga awm chu engvângin nge a pawimawh?
12 Pathian pêk chhûngkuaa thuneihna zahna chu engtin nge i lantîr theih? Thil ṭha lo a tawrh chungchânga Isua entîr siam a sawi hnuah Petera chuan: “Chutiang bawkin, nangni nupuite u, mahni pasalte thu thuin awm rawh u; chutichuan an zînga tupawhin thu chu âwih lo mah sela, thu lovin an nupuite chêtziaa hnehin an awm thei ang, ṭih dêk chunga in chêtze thianghlim enin,” tiin, a sawi a ni. (1 Petera 3:1, 2; Ephesi 5:22-24) Hetah hian Petera’n nupuite chu, an pasalte’n zah phû lêm lo mah se, “ṭih dêk” chunga an thu thua an awm a pawimawhzia a sawi uar a ni. Pasal zahthiam tak nupui chuan a pasal ring lo mi rilru pawh a hneh thei ngei ang.
13. Engtin nge nupuite’n an pasalte an chawimawi theih?
13 He Bible châng dawt lehah hian Petera chuan Sari entawn tûr siam chu min ngaihtuahtîr a ni. Ani chu rinna lama entawn tûr langsâr tak, Abrahama nupui a ni. (Rom 4:16, 17; Galatia 3:6-9; 1 Petera 3:6) Ringtu pasala neite chuan an pasalte chu ring lotu pasala neite’n an pasal an chawimawi aia hniamin an chawimawi tûr em ni? Thil engemawah in duhzâwng inang lo ta se, engtin nge ni ang? A tlângpuia hman theih tûr thurâwn ṭhenkhat Isua chuan hetiangin a pe a: “Mêl khat kala phût luitu apiang che hnênah chuan mêl hnih kal rawh,” tiin. (Matthaia 5:41) A duhzâwngte pawmpuiin i pasal chu i chawimawi em? Chu chu harsa i tih chuan, thil awm dân chungchânga i ngaihdân chu hrilh rawh. I rilru a hre tûrah ngai ngawt suh. Amaherawhchu, i duhzâwngte chu zahthiam takin hriattîr ang che. “In ṭawngka chhuak chu, chia al, khawngaihna tel ni fo rawh se,” tiin Bible chuan min fuih si a.—Kolossa 4:6.
14. Nu leh pate chawimawinaah eng nge tel?
14 Naupangte u, nangni ve thung chu? Pathian Thu chuan: “Naupangte u, Lalpaah chuan in nu leh in pate thu zâwm rawh u; chu chu thil dik a ni si a. ‘I nu leh i pa chawimawi rawh,’ chu chu thupêk tiam nei hmasa ber a ni,” tiin a fuih che u a ni. (Ephesi 6:1-3) Nu leh pate thu i zawm chu ‘i nu leh pa i chawimawina’ nên ang khata ngaih a ni tih hre reng ang che. Greek thu mal “chawimawi” tia lehlin chuan “hlut” emaw, “ngaihlu” emaw tihna pawh a keng tel a. Chuvângin, thu zawmna chu âwm i ti lo chung leh hreh chung chunga nu leh pate kaihhruaina zuina a ni lo. Pathian chuan i nu leh i pate chu nasa taka chawisânga, an kaihhruaina hlut tûrin a ngên che a ni.—Thufingte 15:5.
15. Naupangte’n an nu leh pate’n thil tisual nia an ngaih hunah pawh, anmahni an zahna chu engtin nge an neih reng theih ang?
15 A nih leh, i zahna tibo tûr thil engemaw i nu leh pate’n lo ti ta se, engtin nge ni ta ang le? Thil an thlîr zâwnga thlîr thiam tum rawh. An ‘hring’ chein an châwm che a ni lo vem ni? (Thufingte 23:22) Chûng chu nangmah an hmangaih che vâng a ni lo vem ni? (Hebrai 12:7-11) I nu leh pate chu zah takin bia la, i ngaihdânte chu thuhnuairawlh takin hrilh ang che. I duh loh zâwnga an chhân che pawhin, anmahni zah lo taka thu sawi chu pumpelh ang che. (Thufingte 24:29) Pathian zilhna a pên bo san chung pawha Davida’n lal Saula a zah reng dân kha hre reng ang che. I rilru hneh thei tûrin Jehova ṭanpuina dîl rawh. Davida chuan: “In thinlung chu a hmâah chuan leihbaw rawh u; Pathian chu kan tân inhumhimna a ni,” a ti a ni.—Sâm 62:8; Jeremia Ṭah Hla 3:25-27.
Hmahruaitute chu Chawimawi Rawh
16. Zirtîrtu der leh vântirhkohte entîr siam aṭangin eng nge kan zir theih?
16 Kohhran upate hi thlarau thianghlima ruat ni mah se, ṭha famkim lo an la ni a, thil an la tisual ve thei tho a ni. (Sâm 130:3; Thuhriltu 7:20; Tirhkohte 20:28; Jakoba 3:2) Chuvângin, kohhrana mi ṭhenkhat chu upate lakah an lâwm lo thei a. Kohhrana thil engemaw chu dik taka tih ni lo deuhva kan hriat chuan, a nih loh leh dik hlel deuh anga a lan chuan engtin nge kan tih ang? Kum zabi pakhatnaa zirtîrtu derte leh vântirhkohte inanlohna hi chhinchhiah teh: “[Zirtîrtu derte chu] âthuai leh tihmawh an ni a, ropuinate an sawichhiat pawhin an khûr ngai lo; vântirhkoh, chakna leh thiltihtheihna nei zâwkte mahin [Jehova] hmaah chuan an chung thu rêlsakin an sawichhiat si loh kha,” tih hi. (2 Petera 2:10-13) Zirtîrtu derte’n “ropuinate”—kum zabi pakhatnaa Kristian kohhrana thuneitu upate—an sawichhiat laiin, vântirhkohte chuan unaute zînga inṭhendarhna awmtîrtu zirtîrtu derte chu an sawichhe ve lo. Mihringte aia dikna hre zâwk leh dinhmun sâng zâwk vântirhkohte chuan kohhrana thil thleng chu an hre êm êm a. Mahse, ‘Jehova an zah avângin’ Pathian rêlsak tûrin an dah zâwk a ni.—Hebrai 2:6, 7; Juda 9.
17. Upate’n thil tisual nia i ngaihna buaina i hmachhawnnaah i rinnain engtin nge hna a thawh?
17 Engemaw chu a nihna tûr ang thlapa enkawl a nih loh pawhin, Isua Krista chu Kristian kohhrana Lu angin kan ring tûr a ni lo vem ni? Khawvêl puma a kohhrana thil thlengte chu a hre lo vem ni? Dinhmun a enkawl dân chu zahin, thil a thunun theihna chu kan pawm tûr a ni lo vem ni? ‘Kan ṭhenawmte sawisêltu chu tunge maw kan nih rêng le?’ (Jakoba 4:12; 1 Korinth 11:3; Kolossa 1:18) Engvângin nge i lungngaihna chu ṭawngṭaiin Jehova hnênah i thlen loh vang?
18, 19. Upain thil tisual nia i hriat chuan eng nge i tih theih?
18 Mihring ṭhat famkim lohna avângin, harsatna emaw, buaina emaw a chhuak thei a. Upate’n thil an tihsual a, mi dangte an tihmangan châng te pawh a awm thei bawk. Chutiang dinhmunte kan chhânlêt nghâlna chuan thil awm dân a tidanglam chuang lo vang. Chu chuan buaina chu a tizual zâwk mah ang. Thlarau lam hriatthiam theihna neite chuan, Jehova’n thilte a siam ṭhat hun leh thununna pêk ngai apiang chu a duh dân leh a duh huna a pêk hun chu an nghâk ang.—2 Timothea 3:16; Hebrai 12:7-11.
19 Engemaw chungchângah i lunghnual a nih chuan engtin nge ni ang? Kohhrana mi dangte biak ai chuan, engvângin nge upate hnênah zahna lantîr chungin ṭanpuina i dîl loh vang? Sawisêl lo la, i tawrh dânte hrilhfiah zâwk rawh. Anmahni ‘lainatna’ nei fo la; i lunghnualnate i thlenin zahna lantîr ang che. (1 Petera 3:8) Ṭawng el tum lo la, an Kristian puitlinna chu rinchhan zâwk rawh. Ngilnei taka Pathian lehkha thu ṭanchhan fuihna an pêk engpawh chu ngaihlu ang che. Siam ṭhat ngai dang awm nia a lan chuan, upate chu thil ṭha leh dik ti tûrin Jehova’n a kaihruai ang tih ring tlat ang che.—Galatia 6:10; 2 Thessalonika 3:13.
20. Thuziak dawt lehah eng nge kan ngaihtuah dâwn?
20 Nimahsela, thuneitute zahna leh chawimawina chungchângah ngaihtuah tûr dang a la awm cheu mai. Chûng thuneitu dinhmuna dingte chuan an enkawlte chu an zah ve tûr a ni lâwm ni? He mi chungchâng hi thuziak dawt lehah kan sawiho dâwn nia. (w00 6/15)
Engtin nge I Chhân Ang?
• Thuneitute chawimawina tûr chhan ṭha tak eng nge kan neih?
• Jehova leh Isua chuan Pathian thuneihna pêk zah lotute chu engtin nge an ngaih?
• Thuneitute zahna lantîrna kawngah eng entîr ṭha tak nge kan neih?
• Kan chunga thuneituin thil tisual nia a lan chuan eng nge kan tih theih?
[Phêk 20-naa milem]
Sari chuan Abrahama thuneihna chu a zah êm êm a, a hlim bawk
[Phêk 21-naa milem]
Mikali chuan chhûngkaw lû a nih anga Davida thuneihna chu a zah lo
[Phêk 23-naa milem]
‘Jehova hriak thiha chungah chuan kut ka thlâk loh tûrzia mai chu!’
[Phêk 24-naa milem]
Engvângin nge i lungngaihna chu ṭawngtaiin Jehovah hnênah i thlen loh vang?