“In Hmêlmate Chu Hmangaih Ula,” Tih Awmzia Chu Eng Nge Ni?
Bible chhânna
Tlâng chunga a Thusawi lâr takah Isua chuan: “In hmêlmate chu hmangaih ula,” tiin a sawi a. (Matthaia 5:44; Luka 6:27, 35) A thusawi awmzia chu, min hawtute leh dik lo taka min cheibâwltute chungah hmangaihna kan lantîr a ngai tihna a ni.
Isua chuan dik lo taka amah cheibâwltute chu ngaidamin, a hmêlmate chungah hmangaihna a lantîr a. (Luka 23:33, 34) Hmêlmate hmangaih chungchânga a zirtîrnate chu Thuthlung Hlui tia koh Hebrai Pathian Lehkha Thua ziakte nên a inmil thlap a ni.—Exodus 23:4, 5; Thufingte 24:17; 25:21.
“In hmêlmate chu hmangaih ula, a tiduhdahtu che u chu ṭawngṭaisak rawh u.”—Matthaia 5:43, 44.
He thuziakah hian hêngte hi kan hmu ang
Hmêlmate kan hmangaih a ṭûl chhan chu eng nge ni?
Pathianin entawn tûr a siam. Pathian chuan “lâwm nachâng hre lote leh mi sualte a khawngaih ṭhîn.” (Luka 6:35) “Mi sualte . . . chungah chuan a ni a chhuahtîr ṭhîn.”—Matthaia 5:45.
Hmangaihna chuan kan hmêlmate chu inthlâk danglam tûrin a chêttîr thei. Bible chuan hmêlmate chu ngilnei taka cheibâwl tûrin min fuih a, chutianga kan tih chuan ‘an lu chunga meiling chhêk khâwl ang’ kan nih tûr thu a sawi bawk. (Thufingte 25:22) He entîr nei ṭawngkam hi mei hmanga dâr thlit fîm sawi nâna hman a ni a. Chutiang bawkin, min hawtute chunga ngilneihna kan lantîr chuan, an thinlung sak tak chu kan titui theiin, an mize ṭha laite chu kan lan chhuahtîr thei a ni.
Hmêlmate kan hmangaih theih dân kawng ṭhenkhat chu eng nge ni?
“A hawtu che u chungah chuan ṭhat chhuah ula.” (Luka 6:27, C.L. Re-edited) Bible chuan:“I hmêlma a rilṭâm chuan ei tûr pe rawh, a tuihâl chuan in tûr pe rawh,” tiin a sawi a. (Rom 12:20) Dân Rangkachak tia hriat: “Miin in chunga an tiha in duh tûr ang zêlin mi chungah pawh ti ve rawh u,” tih thu hi zâwmin, hmêlmate chunga hmangaihna lantîr dân kawng dangte i hria pawh a ni thei.—Luka 6:31.
“Anchhe lawhtu che u chu malsâwmna dîlsak ula.” (Luka 6:28, C.L. Re-edited) Ṭawngkam na tak tak hmanga min biak hunah pawh ngilnei taka chhâng lêt a, an chunga hriatthiamna lantîrin kan hmêlmate chu mal kan sâwm a. Bible chuan: “Anchhia pawh ânchhiaa thungrûl lovin, malsâwm hlauh zâwk rawh u,” tiin a sawi. (1 Petera 3:9, C.L. Re-edited) Chu chuan inhuatna thleng leh ṭhîn chu titâwp tûrin min ṭanpui thei a ni.
“A tiduhdahtu che u chu ṭawngṭaisak rawh u.” (Luka 6:28, C.L. Re-edited) Tu emawin a tiduhdah che a nih chuan, ‘sual chu sualin’ thungrûl suh la. (Rom 12:17) Pathian hnênah ngaihdam dîlsak zâwk ang che. (Luka 23:34; Tirhkohte 7:59, 60) A tiduhdahtu che chunga phuba lâk aiin, Pathian kutah a rorêlna ṭha famkim hmanga a chinfel atân dah zâwk rawh.—Leviticus 19:18; Rom 12:19.
“In hmêlmate chu hmangaih ula, a hawtu che u chungah chuan ṭhat chhuah ula, ânchhe lawhtu che u chu malsâwmna dîlsak ula, a tiduhdahtu che u chu ṭawngṭaisak rawh u.”—Luka 6:27, 28, C.L. Re-edited.
‘Dawhthei leh ngilnei’ tak ni rawh. (1 Korinth 13:4) Tirhkoh Paula chuan hmangaihna chungchâng a hrilhfiahna lâr takah, Matthaia 5:44 leh Luka 6:27, 35-a kan hmuh Grik thu mal (a·gaʹpe) tlukpui ṭawngkamte chu a hmang a. Kan hmêlmate chunga îtsîkna te, chapona te, nunrâwnnate ni lo va, dawhtheihna leh ngilneihna lantîrin, chutiang Kristian hmangaihna chu kan lantîr a ni.
“Hmangaihnain a dawh thei a, ngil a nei bawk ṭhîn; hmangaihnain a îtsîk lo va; hmangaihna a infak lo va, a uang lo va, a che mawi lo lo va, mahni hma a sial lo va, a thinur duh lo va, sual lamah a ngaihtuah lo va; fel lohnaah a lâwm lo va, thutak erawh chu a lawmpui ṭhîn a; engkim a tuar hrâm hrâm a, engkim a ring a, engkim a beisei a, engkim a tuar chhuak ṭhîn. Hmangaihna hi eng tikah mah a reh lo vang.”—1 Korinth 13:4-8.
Hmêlmate do tûrin indonnaah kan tel tûr a ni em?
Ni lo, Isua’n a hnungzuitute chu an hmêlmate do lo tûrin a zirtîr si a. Entîr nân, Jerusalem beih a nih tûr thu a sawi lâwk khân, ṭan hmun khuara lo bei lêt tûrin a hrilh lo va, tlân chhuak tûrin a hrilh zâwk a ni. (Luka 21:20, 21) Chu bâkah, Isua chuan tirhkoh Petera hnênah: “I khandaih kha a dahnaah dah leh rawh, khandaih ruaitu zawng zawng chu khandaih vêkah an thi dâwn si a,” tiin a hrilh bawk. (Matthaia 26:52) Bible-ah chuah ni lovin, hmân lai chanchin ziahna tam takah chuan kum zabi khatnaa Isua hnungzuitute chu hmêlmate do tûra indonaa an tel ngai loh thu târ lan a ni.a—2 Timothea 2:24.
Hmêlmate hmangaih chungchânga ngaih dân dik lote
Ngaih dân dik lo: Pathian Dânin Israel mite chu an hmêlmate haw tûrin a zirtîr.
Thu dik: Pathian Dânah chutiang thupêk chu a awm lo. Chu aiin, Israelte chu an vêngte hmangaih tûrin a zirtîr zâwk a ni. (Leviticus 19:18) “Vêngte” tih ṭawngkam hi mi zawng zawng sawina a nih laiin, Juda ṭhenkhat chuan an hnampui Judate chauh sawina anga la kawiin, Juda hnam ni lo zawng zawngte chu hmêlma anga huat tûr angin an ngai a. (Matthaia 5:43, 44) Isua chuan Samari mi ṭha tehkhin thu sawiin an ngaih dân dik lo tak chu a siam ṭhatsak a ni.—Luka 10:29-37.
Ngaih dân dik lo: Hmêlmate hmangaih tih awmzia chu an nungchang ṭha lote pawmpui hi a ni.
Thu dik: Bible chuan an nungchang ṭha lote pawmpui kher lovin mi dangte kan hmangaih thei tih a sawi. Entîr nân, Isua chuan tharum thawhna a dem rualin, amah khêng bettute chu a ṭawngṭaisak a. (Luka 23:34) Dân bawhchhiatna leh suahsualna hi haw hle mah se, mi sualte tân a nun a pe a ni.—Johana 3:16; Rom 6:23.
a E. W. Barnes-a chuan a lehkhabu ziah The Rise of Christianity-ah: “Chanchin kan hriat theih leh hmuh theih zawng zawngte ngun taka en dikna aṭangin, C.E. 161 aṭanga 180 chhûnga Rom Lalram awptu Marcus Aurelius-a Kristiana inleta sipaia a ṭan chhunzawm hma kha chuan Kristiante zîngah sipaia ṭang tu mah an awm lo,” tiin a sawi.