Khawvêl Inthlâk Reng Thlarau Chu Do Rawh
“Keini zawngin khawvêl thlarau ni lovin, thlarau, Pathian hnêna mi chu kan hmu zâwk a ni.”—1 KORINTH 2:12.
1. Eng kawngin nge Evi chu bum a nih?
“RULIN mi tihder a.” (Genesis 3:13) Hêng ṭawngkam chhe tê hmang hian, hmeichhe hmasa ber Evi chuan Pathian Jehova laka a hel chhan sawifiah a tum a. A thiltih thiam chantîr lo mah se, a sawi chu a dik a ni. A hnuah tirhkoh Paula chu: “[Evi] erawh chu bumin a awm,” tia ziak tûra thlarauva thâwk khum a ni. (1 Timothea 2:14) Ani chu thuâwih lohna thiltih—thei rah ei phal loh ei—chu a hlâwkna tûr, Pathian ang a nihna tûr nia ring tûrin bumin a awm a ni. Tin, amah bumtu nihna chung thuah pawh bumin a awm bawk. Rûl chu Diabol-Setana thil hman mai mai a ni tih rêng a hre lo.—Genesis 3:1-6.
2. (a) Engtin nge Setana’n tûn lai mite a bum? (b) “Khawvêl thlarau” chu eng nge ni a, eng zawhnate nge kan ngaihtuahho dâwn?
2 Adama leh Evi hun aṭangin Setana chuan mite a la bum chhunzawm zêl a. A nihna takah chuan, ani chuan ‘khawvêl zawng zawng a bum’ a ni. (Thu Puan 12:9) A tih dân chu a la thlâk chuang lo va. Rûl tak tak chu hmang tawh lo mah se, a nihna chu a la thup chhunzawm zêl a ni. Intihhlimna thil te, chanchin thehdarhna te, leh thil dang dangte hmangin Setana chuan mite chu Pathian hmangaih kaihhruaina an mamawh lo va, an hlâwkpui hek lo nia ring tûrin a bum a ni. Diabola bumna thu thehdarh chuan hmun tina mite rilruah Bible dân leh thu bulte kalh duhna a neihtîr a. Chu chu Bible chuan “khawvêl thlarau” tiin a ko a ni. (1 Korinth 2:12) Chu thlarau chuan Pathian hre lo mite rinna te, rilru put hmang te, leh chêt dân te chu nasa takin a thunun a ni. Chu thlarau chu engtin nge a lo lan a, chu tichhetu thlarau chu engtin nge kan do vang? I lo en ang u.
Nungchang A Tlahniam
3. Engvângin nge tûn lai hunah hian “khawvêl thlarau” chu a lan chian lehzual?
3 Tûn lai hunah hian, “khawvêl thlarau” chu a lo lang chiang zual deuh deuh va. (2 Timothea 3:1-5) Nang pawhin, nungchang a tlahniam tih i hmuh ngei a rinawm. Bible chuan a tlâk hniam chhan a sawi a ni. Kum 1914-a Pathian Lalram din a nih hnu khân, vânah indona a awm zui a. Setana leh a ramhuai vântirhkohhote chu hneh an ni a, leiah hian paih thlâk an ni. Thinur êm êmin, Setana chuan khawvêl puma bumna beihpui chu a thlâk zual sauh mai a. (Thu Puan 12:1-9, 12, 17) “Thei ang sela thlante meuh pawh” a theih dân kawng apianga tihder chu a tum tlat a ni. (Matthaia 24:24) Pathian mite kan nih avângin, keini hi a tum berte kan ni a. Jehova duhsakna leh chatuana nun beiseina kan hloh theih nân kan thlarau lam tihchhiat chu a tum nasa hle a ni.
4. Engtin nge Jehova chhiahhlawhte’n Bible hi an ngaih a, engtin nge khawvêlin a ngaih ve thung?
4 Setana chuan min Siamtu hmangaihna ngah tak chungchâng min zirtîrtu lehkhabu hlu tak, Bible chu tihhmingchhiat a tum a. Jehova chhiahhlawhte erawh chuan Bible an hmangaihin, an roh a ni. Mihring thu ni lovin, Pathian thâwk khum a Thu a ni tih kan hre si a. (1 Thessalonika 2:13; 2 Timothea 3:16) Mahse, Setana khawvêl chuan chutiang lo zâwnga ngai tûrin min duh a ni. Entîr nân, Bible sawichhetu lehkhabu pakhat thuhmahruai chuan heti hian a sawi a ni: “Bible hian ‘thianghlimna’ rêng a nei lo va, ‘Pathian thu’ lah a ni hek lo. Pathian thâwk khum mi thianghlimte ziah a ni lo va, dinhmun sâng ûmtu sakhaw hruaitute ziah a ni zâwk,” tiin. Chutiang thuziak ringtute chuan an duh dân angin Pathian an be thei—a nih loh leh be lo tawp pawhin an awm thei—tih ngaih dân dik lo tak pawh chu awlsam têin an ring nghâl thei a ni.—Thufingte 14:12.
5. (a) Bible nêna inkungkaihna nei sakhua chungchângah ziaktu pakhatin eng nge a sawi? (b) Engtin nge khawvêl ngaih dân lâr zual ṭhenkhatte chu Bible ngaih dân nêna khaikhin a nih? (Phêk leh lama bâwm en rawh.)
5 Tlang tak leh pehhêl deuhva Bible beihna leh chutiang thil thlâwptute sakhaw lama vervêkna chuan Bible nêna inzawmna nei sakhua meuh pawh tiamin sakhaw duh lohna a tipung a ni. Chanchin thehdarhna leh khawvêl lama thiamna sâng tak neitute zîngah chuan sakhua chuan beihna a tâwk a. Ziaktu pakhat chuan heti hian a sawi a ni: “Hnam dân lâr tak takte nêna inchiahpiah Juda sakhua leh Kristianna an thlîr dân chu a duhawm lo va. A ṭha berah pawh a hmân lai lutuk anga ngaih a ni a; a chhe berah chuan, finna lama puitlinna leh science lama hma sâwnna dâltu ngaih dân hlui pawm tlâk tawh lo anga ngaih a ni. Tûn hnai mai khân, an hmuhsitna chu nuihzatbûr leh a lang apauva huatnaah a chang chho ta a ni,” tiin. He inhuatna hi Pathian awm ring lotute leh ‘thil lawilo ngaihtuahtute’ aṭanga lo chhuak a ni fo.—Rom 1:20-22.
6. Pathian duh loh hurna thiltihte chu khawvêl mite’n engtin nge an thlîr?
6 Chuvângin, nungchang lama Pathian tehnate miin an hlat deuh deuh pawh hi mak kan ti lo. Entîr nân, Bible chuan mawngkawhurna hi thil ‘ṭha lo tak’ niin a sawi a. (Rom 1:26, 27) Inngaih chîngte leh uirête chuan Pathian Ram an luah loh tûrzia pawh a sawi bawk. (1 Korinth 6:9) Mahse, ram tam takah chuan, chûng hurna thiltihte chu thil pawm tlâk nia ngaih a nih bâkah, lehkhabuahte, magazine-ahte, hlaahte, cinema-ahte, leh TV-ahte hian nun dân duhawm tak anga lantîr a ni hial bawk a. Chûng thilte an duh lohzia sawi chhuaktute chu mi rilru tê, sawisêl hrât, leh tûn lai lo lutuk anga ngaih an ni. Khawvêl mite chuan Pathian tehnate chu min ngaihtuahzia lantîrna anga thlîr lovin, mi mal zalênna leh hlawhtlinna dangtu angin an thlîr zâwk a ni.—Thufingte 17:14; Juda 4.
7. Eng zawhnate nge kan inzawh ang?
7 Pathian dodâl telh telh khawvêla chêng kan nih avângin, kan rilru put hmang leh kan tehnate endik chu a finthlâk a ni. Jehova rilru leh tehnate aṭanga zawi zawia kan tawlh bo loh nân ṭawngṭaina nên tih tak zetin kan inenfiah zeuh zeuh reng tûr a ni. Entîr nân, heti hian kan inzâwt thei ang: ‘Kum engemaw zât kaltaa ka tih hauh loh tûr thil engemaw chu ka ti ta em? Pathian duh loh thil chînte chu ka pawmzam ta em? Hun kaltate ai khân thlarau lam thil ka ngaih nêp ta zâwk em? Ka nun dân hian ka nunah Lalram ka dah pawimawh berzia a târ lang em?’ ti tein. (Matthaia 6:33) Hetianga inenfiahna hian khawvêl thlarau do tûrin min ṭanpui ang.
‘Tawlh Bo Ngai Suh’
8. Engtin nge mi chu Jehova hnên ata a tawlh bo theih?
8 Tirhkoh Paula chuan a Kristianpuite hnênah heti hian lehkha a thawn a: “Benga kan hriatte kha ṭhahnemngai takin kan pawisa lehzual tûr a ni, chutilochuan kan tawlh bo hlauh dah ang e,” tiin. (Hebrai 2:1) Lawng chu a kawng ata a tawlh bo chuan a tum ram a thleng ngai lo. Lawngpuin thli leh tui luan dân a ngaihthah chuan, a lawng chuan awlsam têin lawngchawlh hmun a tawlh bosan ang a, luikam lungpui hmunah a tâng daih thei a ni. Chutiang bawkin, Pathian Thu thutak hlu êm êm mai kan ngaihthah chuan, Jehova hnên ata awlsam têin kan tawlh bo vang a, thlarau lama lawng keh chhiatna kan tawng thei a ni. Thutak kan hnâwl vek kher lo chung pawhin chutiang chhiatna chu kan tâwk thei a. Dik takin, Thâwklehkhat leh duhrêng vânga Jehova hnâwltu chu an tlêm hle. Pathian Thu an ngaihvenna la pêng thei thil engemawa zawi muanga inhnamhnawihna hmangin an hnâwl zâwk fo va. An hriat loh hlânin sualah an tawlh bo ta mai ṭhîn a ni. Lawngpu muhîl ang maiin, chûng mite chu a tlai luat hmain an harh ṭhîn lo.
9. Eng kawngin nge Jehova’n Solomona mal a sâwm?
9 Solomona nun kawng chanchin hi ngaihtuah teh. Jehova’n Israel chungah lal a nihtîr a. Biak in a saktîrin, Bible bu ṭhenkhat a ziahtîr bawk a ni. Tin, Jehova chuan ṭum hnih lai amah biain hausakna te, hmingthanna te, leh a rorêl chhûnga remna te a pe bawk. Chûng zawng bâkah chuan, finna nasa tak a pe bawk a ni. Bible chuan: “Pathianin Solomona chu finna leh hriatna nasa tak leh, rilru zauna tuifinriat kama ṭiau vaivut ang mai a pe a. Solomona finna chuan khawchhak fate zawng zawng finna leh Aigupta mite finna zawng zawng chu a khûm vek a,” a ti. (1 Lalte 4:21, 29, 30; 11:9) Chuvângin, Solomona ang tluka Pathian laka rinawm tûr an awm lo tiin kan ngaihtuah ngei ang. Mahse, Solomona chu a tawlh bo a ni. Engtin nge a tawlh bo?
10. Eng kaihhruaina nge Solomona’n a zawm loh va, chu chuan eng nge a rah chhuah?
10 Solomona chuan Pathian Dân chu a hre hneh hle a. A bîk takin Israel lal lo ni tûrte kaihhruaina dân chu a ngaihven zual ang tih chu a chiang hle. Chûng kaihhruaina dân zîngah chuan: “[Lal chu] a rilru a vahbo loh nân nupui pawh a ngah tûr a ni lo,” tih a tel a ni. (Deuteronomy 17:14, 17) Chutiang kaihhruaina chiang tak pêk a ni chung pawhin, Solomona chuan nupui zasarih leh hmei zathum a nei tho a ni. Chûngte zînga a tam zâwk chuan pathian dang an bia a ni. Solomona’n nupui tam tak a neih chhan chu kan hre lo va, a insawithiam dân lah kan hre hek lo. Kan hriat erawh chu Pathian kaihhruaina thu chiang tak mai a zâwm lo tih hi a ni a. A rah chhuah chu Jehova vaukhân lâwk ang chiah chu a ni. Hetiang hian kan chhiar a ni: “ [Solomona] nupuite chuan . . . pathian dangte lamah a thinlung an hruai kawisak a” tiin. (1 Lalte 11:3, 4) Zâwi zâwiin—mahse ma thei lovin—Pathian pêk a finna chu a da ta a. A tawlh bo ta a ni. Hun a kal zêl chuan, Pathian thu âwiha amah tihlâwm a duhna chu milembetu a nupuite tihlâwm a duhnain a luahlân ta zâwk a. Tûn hmaa: “Ka fapa, fing la, ka thinlung tilâwm rawh; mi sawi chhetute ka chhân theih nân,” tih lo ziaktu kha amah a nih avângin, thil awm dân chu a va râpthlâk tak êm!—Thufingte 27:11.
Khawvêl Thlarau Hian Thil A Tithei
11. Engtin nge kan rilrua kan thil lâkluhte hian kan ngaihtuahna a nghawng?
11 Solomona nun kawng hian thutak kan hriat avângin khawvêl thilte’n kan ngaihtuahna a nghawng lo vang tih ngaih dân neih a hlauhawmzia min zirtîr a. Tisa lam chawin kan tisa a nghawng ang bawkin, rilru lam chaw pawhin kan rilru a nghawng a ni. Kan rilrua kan lâkluhte chuan kan ngaihtuahna leh rilru put hmang a thunun tlat a. Chutiang a nihzia hre rengin, sumdâwng pâwlte chuan an thil siam chhuahte fak nân kum tin dollar tlûklehdingâwn tam tak an sêng a ni. Thil faktu hlawhtling takte chuan a hmangtute duhzâwng leh châkzâwngte mil tûrin ṭawngkam îtawm tak leh milem rilru la tak takte an hmang a. Tin, vawi hnih khat en mai hian mite chu an thil siamte lei nghâl zung zung tûrin a chêttîr lo fo tih pawh an hre kar a ni. Mahse, miin fakna an hmuh nawn fo chuan an thil fakte chu duhawm takah a chang ta ṭhîn a ni. Fakna hi a hlawhtling a ni—ni lo se chuan, tumah an insêng ṭeuh ṭeuh lo vang. Chu chuan mite ngaihtuahna leh rilru chu nasa takin a thunun a ni.
12. (a) Engtin nge Setana’n mite ngaihtuahna a thunun? (b) Engin nge Kristiante pawh thunun theih an nihzia târ lang?
12 Thil faktute ang chiahin, Setana chuan khua reiah mite chu a hneh dâwn tih a hriat avângin a ngaih dânte chu duhawm hmêl tak anga lang tûrin a siam a ni. Setana chuan intihhlimna leh thil dang dangte hmangin mite chu thil ṭha chu ṭha lo ti a, thil ṭha lo chu ṭha ti tûrin a bum a ni. (Isaia 5:20) Kristian dikte ngei pawh Setana thu dik lo thehdarhna thangah chuan an âwk a. Bible chuan heti hian min vaukhân a ni: “Nakin hunah chuan mi ṭhenkhatte chu, mi dawtheite vervêkna avângin hruaibona thlaraute leh ramhuaite zirtîrna thu ngaihsakin rinna chu an la bânsan ang tih thlarau chuan chiang takin a sawi a. Chûng mi dawtheite chu anmahni chhia leh ṭha hriatna ngeia thîr linga deh ang an ni,” tiin.—1 Timothea 4:1, 2; Jeremia 6:15.
13. Eng nge ṭhian sualte chu ni a, engtin nge kan ṭhiante hian keimahni min nghawng?
13 Khawvêl thlarau thunun theih loh kan awm lo va. Setana khawvêl thununna chu a chak êm êm a ni. Bible chuan fing takin heti hian min fuih a ni: “Bumin awm suh u; ‘Ṭhian sualte chuan nungchang ṭha an tikhawlo ṭhîn,’” tiin. (1 Korinth 15:33) Ṭhian sualte chu engpawh emaw, tupawh emaw—kohhran chhûnga mi pawh—khawvêl thlarau lantîr apiangte an ni thei a ni. Ṭhian sualin min tina thei lo tih kan rin dâwn chuan, ṭhian ṭha pawhin min ṭanpui thei lo vang tih kan rin a ngai dâwn lâwm ni? Mahse, chutianga rin chu a va sual dâwn êm! Bible chuan thil awmdân dik tak chu heti hian chiang takin a sawi a ni: “Mi fing pâwl la, i lo fing ang a, mi â pâwl erawh chu hrehawm tuar phahna a ni,” tiin.—Thufingte 13:20.
14. Eng kawngin nge khawvêl thlarau kan do theih?
14 Khawvêl thlarau do tûr chuan, mi fing—Jehova rawngbâwltute—kan kâwm tûr a ni a. Kan rilru chu kan rinna tichak thei thilin kan tikhat tûr a ni. Tirhkoh Paula chuan heti hian a ziak: “A dik apiang te, a zahawm apiang te, a fel apiang te, a thianghlim apiang te, a duhawm apiang te, a thangmawi apiangte—ṭhatna rêng a awm a, fakna rêng a awm phawt chuan—chûng chu ngaihtuah rawh u,” tiin. (Philippi 4:8) Duh thlang tûra zalênna nei kan nih angin, kan thil ngaihtuah tûr chu kan thlang thei a. Jehova min hnaihtîr lehzual thei thilte ngaihtuah chu i thlang zêl ang u.
Pathian Thlarauvin Thil A Tithei Zâwk
15. Engtin nge hmân lai Korinth khuaa Kristiante chu khuaa mi dangte laka an danglam bîk?
15 Khawvêl thlarauvin a hruai bote ang lo takin, Kristian dikte chu Pathian thlarau thianghlimin a kaihruai a. Korinth kohhran mite hnêna a lehkha thawnah, Paula chuan: “A thlâwna Pathian thil min pêkte chu kan hriat theihna tûrin, keini zawngin khawvêl thlarau ni lovin, thlarau, Pathian hnêna mi chu kan hmu zâwk a ni,” tiin a ziak a ni. (1 Korinth 2:12) Hmân lai Korinth khua chu khawvêl thlarauvin a hualvêl tlat a. A chhûnga chêng a tam zâwk chu nungchang bawlhhlawh tak tak an ni a, “Korinth mi ang” tih thu mal pawh “nungchang bawlhhlawh taka khawsa” tihna a lo ni ta hial a ni. Setana chuan mite rilru a tidel a. Chuvângin, Pathian dik chungchâng chu an hre tlêm hle emaw, an hre lo hul hual emaw a ni. (2 Korinth 4:4) Mahse, Jehova chuan a thlarau thianghlim hmangin, Korinth mi ṭhenkhatte mit chu a tihvârsak a, thutak hriatna nei theiin a siam a. A pawmna leh malsâwmna an dawn theihna tûra an nuna inthlâkthlengna nasa tak siam tûrin a thlarau chuan anni chu a chêttîrin, a kaihruai a ni. (1 Korinth 6:9-11) Khawvêl thlarau chu chak hle mah se, Jehova thlarau chu a chak zâwk daih a ni.
16. Engtin nge Pathian thlarau chu kan dawn a, kan neih reng theih ang?
16 Tûn laiah pawh chutiang bawk a ni a. Jehova thlarau thianghlim chu lei leh vâna thiltithei ber a ni a, ani chuan rinna nêna dîltu apiangte chu phal takin a pe ṭhîn. (Luka 11:13) Mahse, Pathian thlarau nei tûr chuan, khawvêl thlarau do mai aia tam kan tih a ngai a. Kan thlarau—kan rilru put hmang—chu Pathian rilru put hmang nêna a inmil theih nân Pathian Thu kan zir ziahin, kan nunpui bawk tûr a ni. Chutianga kan tih chuan kan thlarau lam tichhe tûra Setana hmanraw hman engpawh laka ding nghet thei tûrin Jehova’n min tichak ang.
17. Eng kawngin nge Lota thiltawn chu min thlamuantu a nih theih?
17 Kristiante chu khawvêla mi ni lo mah se, khawvêla chêng an ni a. (Johana 17:11, 16) Tumahin khawvêl thlarau chu an pumpelh vek thei lo, Pathian leh a kawngte hmangaihna nei lo mite nêna kan thawhho emaw, kan chênho emaw a ngaih avângin. A chênna khua Sodom mite thiltih avânga “lungngai êm êma,” hrehawm ti hial Lota ang bawkin i awm ve em? (2 Petera 2:7, 8) I awm ve a nih chuan thlamuang takin awm rawh. Jehova chuan Lota chu vênghimin a chhan chhuak bawk a, kan tân pawh chutiang bawk chu a ti ve thei a ni. Hmangaihna nei kan Pa vâna mi chuan kan dinhmunte a hmuin, a hria a, kan thlarau lam dinhmun vawng reng tûra kan mamawh chakna leh ṭanpuina min pe thei a ni. (Sâm 33:18, 19) Amaha kan innghah a, kan rinchhan tlat a, kan koh bawk chuan kan dinhmun chu eng anga khirh pawh ni se, khawvêl thlarau do tûrin min ṭanpui ang.—Isaia 41:10.
18. Engvângin nge Jehova nêna kan inlaichînna chu kan hlut hle ang?
18 Pathian laka inmihran leh Setana bum khawvêlah hian, keini Jehova mite chuan thutak hriatna kan nei a. Chuvângin, khawvêl mite neih loh hlimna leh remna chu kan nei a ni. (Isaia 57:20, 21; Galatia 5:22) He khawvêl boral mêk thlarau awm tawh lohna tûr Paradis-a chatuan nun beiseina ropui tak chu ka nei a ni. Chuvângin, Pathian nêna kan inlaichînna hi hlut ila, thlarau lama tawlh bo theihna thil engpawh lakah i harhvâng reng ang u. Jehova i hnaih telh telh bawk ang u, ani chuan khawvêl thlarau do tûrin min ṭanpui dâwn si a.—Jakoba 4:7, 8. (w04 4/1)
I Hrilhfiah Thei Em?
• Eng kawngin nge Setana’n mite a bum a, a hruai bo?
• Engtin nge Jehova hnên ata tawlh bona chu kan pumpelh theih?
• Engin nge khawvêl thlarauvin thil a tihtheihzia târ lang?
• Engtin nge Pathian hnêna mi thlarau chu kan dawn a, kan vawn reng theih?
[Phêk 11-naa chart]
KHAWVEL FINNA LEH PATHIAN FINNA INKALH DAN
Thutak tia sawi fak tûr a awm lo—mite’n thutak an insiam chawp mai a ni.
“[Pathian] thu chu thutak a ni.”—Johana 17:17.
Chhia leh ṭha thliar hrang tûrin i rilru ring rawh.
“Thinlung hi thil zawng zawng aiin bumhmang ber, chhe lailet dêr a ni.”—Jeremia 17:9.
I duh apiang ti rawh.
“Tungchhova kal mihringah hian, a pheikhai hruai tûr a awm lo.”—Jeremia 10:23.
Hausak hi hlimna bul a ni.
“Tangka sum ngainat hi sual tinrêng bul a ni.”—1 Timothea 6:10.
[Phêk 10-naa milem]
Solomona chu biakna dik ata tawlh bovin, milem pathian a bia
[Phêk 12-naa milem]
Thil faktute ang chiahin, Setana chuan khawvêl thlarau a theh darh. Chu chu i do vem?