Lalram Thutak Buh Chi Thehna
Zîngah i chi tuh la, tlaiah i kut sûm suh.—THUHRILTU 11:6.
1. Tûn laiah Kristiante’n eng kawngin nge buh chi an theh?
HMAN LAI Hebrai mite khawsak phungah chuan lo neih hi a pawimawh êm êm a. Chuvângin, Ram Tiama a hringnun hmang zotu, Isua pawhin lo neih chungchâng chu a tehkhin thu atân a hmang ṭhîn a ni. Entîr nân, Pathian Lalram chanchin ṭha hrilh chu buh chi theh nên a tehkhin a. (Matthaia 13:1-9, 18-23; Luka 8:5-15) Tûn laiah pawh, lo neihna hmunah kan awm emaw, awm lo emaw pawh ni se, thlarau lam buh chi theh chu Kristiante hna pawimawh ber a ni.
2. Kan thuhrilh rawngbâwlna hi engti fakauva pawimawh nge ni a, chu mi hlen chhuak tûra tûn laia thiltih ṭhenkhat chu eng nge ni?
2 He tâwpna hunah hian Bible thutak buh chi thehnaa tel chu chanvo hlu tak a ni a. Rom 10:14, 15 chuan: “A nih leh, an rin lohva chu engtin nge an lam ang? A thu an hriat lohva chu engtin nge an rin ang? Thu hriltu awm lovin engtin nge an hriat ang? Tirh an nih loh chuan engtin nge thu an hril ang? ‘Thil ṭha chanchin lâwmawm thlentute ke chu a va mawi êm!’” tiin he hna pawimawzia hi a sawi chiang hle a ni. Rilru dik pu chunga he Pathian hna pêk thawh zêl chu tûn hma zawng aiin a pawimawh zual a. Chuvângin, Jehova Thuhretute chu Bible leh Bible zirna ṭanpuitu lehkhabu chi hrang hrang ṭawng 340 laia chhuahnaah leh semchhuahnaah an inpumpêk ṭhak a ni. Hêngte buatsaih tûr hian, ram hrang hranga an hmunpui leh branch office-ahte chuan inpumpêka rawng bâwl mi 18,000 chuang an awm a ni. Tin, khawvêl pumpuiah mi maktaduai ruk dâwn laiin he Bible thu leh hla semchhuah hna hi an thawk bawk.
3. Lalram thutak buh chi thehna hmangin eng nge hlenchhuah a nih?
3 He thawhrimna hian eng rah nge a chhuah? Kristianna lo inṭan hun lai ang bawkin, tûn laiah pawh mi tam takin thutak an pawm phah a ni. (Tirhkohte 2:41, 46, 47) Nimahsela, A pawimawh zâwk chu, Lalram thuchhuahtu baptisma chang thar punna mai ai chuan he thuhretu tam takte hian Jehova hming tihthianghlim nân leh Pathian dik awm chhun anga thiam a inchantîr nâna an thawh hi a ni. (Matthaia 6:9) Chu bâkah, Pathian Thu hriatna chu mi tam tak nun tihhmasâwntu leh, an chhandamna thlentu a ni.—Tirhkohte 13:47.
4. Tirhkohte khân thu an hrilhte kha eng ang fakauvin nge an ngaihsak?
4 Tirhkohte chuan nun pe thei chanchin ṭha pawimawhzia chu an hriat chian êm avângin, thu an va hrilhate chu tih tak zetin an ngaihtuah a ni. Hei hi tirhkoh Paula thuziak: “Kan duhzâwng tak in lo nih tâk avâng khân, kan duh ngawih ngawih che u a, Pathian chanchin ṭha chauh ni lovin, keimahni nun pawh pêk hial che u kan peih kha,” tih aṭang hian a chiang êm êm a ni. (1 Thessalonika 2:8) Chutianga mi dangte ngaihtuahna tak tak lantîrna kawngah chuan, Paula leh tirhkoh dangte chuan he nun chhanhimna hnaa thawk rim êm êm Isua leh vântirhkohte an entawn a ni. Lalram thutak buh chi thehnaa hêng Pathian van lam chhiahhlawhte entawn tûr siamten kan mawhphurhna hlen tûra min tihphûr dân i lo en ang u.
Isua—Lalram Thutak Bu Chi Thehtu
5. Isua he leia a awm lai khân eng hnaah nge a inhman deuh ber?
5 Ṭha famkim Isua chuan a hun laia mite chu thil ṭha ber berte pe tûrin thiltihtheihna a nei a. Entîr nân, a hun laia damdawi lama ngaihdân dik lo tam takte chu a tibo vek thei a, a nih loh leh mihring hriatthiamna chu thiamna dangah a tihmasâwn thei bawk. Mahse, a tih tûr chu ram chanchin ṭha hrilh a nih thu a rawngbâwlna ṭantirh lamah a sawi chiang hle a ni. (Luka 4:4-21) Tin, a rawngbâwlna tâwp dâwn lamah pawh: “Thutak hriattîr hi ka pian chhan leh khawvêla ka rawn kal chhan a ni,” tiin a hrilhfiah bawk a ni. (Johana 18:37) Chuvângin, Lalram thutak buh chi thehnaah a inhmang tak zet tih theih a ni. A hun laia mite hnêna Pathian leh A thiltumte chungchâng zirtîr chu zirna dang a pêk theihte zawng zawng aiin a pawimawh zâwk a ni.—Rom 11:33-36.
6, 7. (a) Isua vâna a lâwn hma khân eng thutiam ropui tak nge a pêk a, chu chu engtin nge a tihthlenfamkim? (b) Thuhrilh rawngbâwlna chungchânga Isua rilru put hmang chuan engtin nge a hnawng che?
6 Isua chu Lalram buh chi Thehtu angin a intehkhin a. (Johana 4:35-38) Hun remchâng apiangah chanchin ṭha buh chi chu a theh ṭhîn. Ngaisakna bana a thih dâwn pawh khân, lei lam paradis lo awm tûr chungchâng a puang hrâm a ni. (Luka 23:43) Chu bâkah, chanchin ṭha hrilh a duhna chu nghaisakna bana a thih rual khân a tâwp ve nghâl mai lo. Vâna a lâwn hmain, Lalram thutak buh chi chu theh zêl tûr leh zirtîrte siam tûrin tirhkohte chu thu a pe a ni. Tichuan: “Ngai teh u, kei kumkhuain, khawvêl tâwp thleng pawhin, in hnênah ka awm zêl ang,” tiin thutiam ropui tak a pe tel bawk a ni.—Matthaia 28:19, 20.
7 Chûng thute hmangin Isua chuan ‘kumkhuaa, khawvêl tâwp thleng pawha’ chanchin ṭha hrilhna chu vênghim a, kaihruai a, chhawmdâwl tûrin intiamkamna a siam a ni. Tûn thleng pawhin, chanchin ṭha hrilh rawngbâwlna chu a la ngaihven reng a. Ani chu kan Hruaitu, Lalram thutak buh chi thehna enkawltu a ni. (Matthaia 23:10) Kristian kohhran Lû a nih angin, he khawvêl pum huap rawngbâwlnaah Jehova hmaah mawh a phur a ni.—Ephesi 1:22, 23; Kolossa 1:18.
Vântirhkohte’n Chanchin Ṭha An Tlângaupui
8, 9. (a) Vântirhkohte’n mihring an ngaihven tak zetzia engtin nge an lantîr? (b) Eng kawngin nge vântirhkohte hmaa chantuala rawng bâwl kan ni a tih theih?
8 Jehova’n lei a din laiin, vântirkohte chu “an zai khâwm a, . . . an au,” va. (Joba 38:4-7) Chuta ṭang chuan hêng van lam thilsiamte hian mihring chungchâng an ngaihven êm êm a. Jehova chuan a thute mihringte hnêna puang tûrin anni chu a hmang a ni. (Sâm 103:20) Kan hun laia chanchin ṭha thehdarhna chungchângah hian hei hi a dik bîk hle. Tirhkoh Johana’n thupuanchhuah a dawnah chuan, ‘leia awmte hnênah leh hnam tinrêng te, chi tinrêng te, ṭawng tinrêng te, mi tinrêng te hnêna tlângaupui tûra chatuana chanchin ṭha nei vântirhkoh dang vanlaizâwla thlâwk a, “A rorêl hun chu a lo thlen tâk avângin Pathian chu hlau ula, chawimawi rawh u” tia ring taka au’ lai a hmu a ni.—Thu Puan 14:6, 7.
9 Bible chuan vântirhkohte chu “rawngbâwlna thlaraute, chhandamna rochungtu tûrte tân rawngbâwl tûra tirh chhuah,” tiin a sawi a. (Hebrai 1:14) Chûng vântirhkohte chuan an hna phûr taka thawh pahin, keimahni leh kan rawngbâwlna enkawlna hun remchâng an nei a ni. Lemchan chantuala awm ang maiin, vân mipuite hmaah rawng kan bâwl a ni. (1 Korinth 4:9) Lalram thutak buh chi thehnaah kan mal lo tih hriat chu a phûr awmin, a va lâwmawm êm!
Phûr Takin Kan Mawhphurhna Kan Hlen
10. Thuhriltu 11:6-a thurâwn ṭangkai tak hi engtin nge kan thuhrilh rawngbâwlnaah a hman theih?
10 Engvângin nge Isua leh vântirhkohte chuan kan rawngbâwlna an ngaihsak êm êm? Isuan: “Ka hrilh a che u, chutiang bawkin Pathian vântirhkohte hmaah chuan mi sual pakhat sim chungah an lâwm ṭhîn a ni,” tiin a chhan pakhat a sawi a ni. (Luka 15:10) Keini pawhin mite ngaihtuah tak zetna chu kan nei ve a. Chuvângin, Lalram thutak buh chi chu kan theihtâwpin hmun tinah kan theh a ni. Thuhriltu 11:6 chuan: “Zîngah i chi tuh la, tlaiah i kut sûm suh; i hre si lo, a ṭhang ṭha tûr khawii nge, hei hi nge, kha kha nge, an ṭha ve ve dâwn,” tiin min fuih a, he thu hi kan rawngbâwlnaah a hman theih a ni. Mi za tam tak emaw, sâng tam tak emaw zîngah kan thuchah pawm duh pakhat chauh a awm mai thei tih chu a dik a. Mahse, vântirhkohte angin, “mi sual pakhat” chauh pawhin chhandamna thuchah an pawm hian kan hlim êm êm a ni.
11. Bible ṭanchhan thu leh hla chhuahte hman hi engti fakauvin nge a ṭangkai theih?
11 Chanchin ṭha puanna hian thil tam tak kaihhnawih a nei a. He hna ṭanpuitu pawimawh tak pakhat chu Jehova Thuhretute’n an hman Bible ṭanchhan thu leh hla chhuahte hi a ni. Kawng khatah chuan, hêng thu leh hla chhuahte hi hmun tinrênga darh, buh chi ang mai a ni a. Khawi hmunah nge a hlawhtlin dâwn tih kan hre hauh lo mai. Engemaw châng chuan, thu leh hla chhuahte chu chhiar a nih hmain mi dang kuta a kal kual thei a. Hmun ṭhenkhatah chuan, chûng chu mi thinlung ṭhate hlâwkna thlen tûrin Isua leh vântirhkohte chuan thil awmdân an kaihruai zêl a ni. Mite hnêna thu leh hla hnutchhiahte hmanga beisei hauh loh leh mak tak maia Jehova hna thawh dân lantîr thiltawn ṭhenkhat lo ngaihtuah ta ila.
Pathian Dik Thiltih Chu
12. Magazine hlui pakhatin chhûngkaw pakhat chu Jehova hre tûrin engtin nge a ṭanpui?
12 Kum 1953 chuan Robert-a, Lila-i leh an fate chu khawpui aṭangin U.S.A. rama Pennsylvania thingtlânga thlâm hlamchhiah tawhah chuan an pêm lût a. An pem hnu rei lo têah chuan Robert-a chuan inhnuai aṭanga inchung panna kailawn hnuaiah chuan êk in siam a tum a. Chu mi hmun a senghawi vêl chuan, chaichîmin lehkha te, thei kâwr hêngte, leh thil hlui chhia dang dangte a fawm khâwm nuai mai a, chûng zîngah The Golden Age megazine bu khat a tel a. Fate enkawl dân neih chungchânga thuziak chu Robert-a chuan a ngaihven hle a. Chu magazine-a Bible ṭanchhan kaihhruaina felfai taka pêkte chuan a rilru a hneh êm avângin, a nupui Lila-i hnênah “The Golden Age sakhua” an zawm tûr thu a hrilh hial a ni. Chu mi hnu chawlhkâr engemaw zâtah chuan, Jehova Thuhretute an inah an rawn kal a; nimahsela, Robert-a chuan “The Golden Age sakhua” chauh an duh thu a lo hrilh a ni. Tichuan, Thuhretute chuan The Golden Age chuan Awake! tih hming thar a put tawh thu an hrilhfiah a. Tichuan, Robert-a leh Lila-i te chuan Jehova Thuhretute nên Bible an zir ṭan ta a, a tâwpah chuan baptisma an chang ta a ni. Tin, thutak chi chu an fate lakah an tuh chhâwng a, a rah nasa tak an seng bawk a ni. Tûnah chuan, amah leh a nupui leh an fa pasarihte tiamin, an chhûngkaw mi 20 aia tamte chu baptisma chang tawh Pathian Jehova chhiahhlawh an lo ni ta a ni.
13. Engin nge Puerto Rico rama nupa tuak khat chu Bible ngaihsaktîr?
13 Kum 40 vêl kalta khân, Puerto Rico ram mi nupa, William-a leh Ada-i te chuan Bible zir an duh lo va. Jehova Thuhretute’n an kawngka an kik apiangin, ina awm lo ni âwm takin an ngawi ṭhiap zêl a. Ni khat chu, a in thawm ṭhat nâna mamawh thilte lei tûrin thil hlui zawrhna hmunah chuan William-a chu a kal a. Chu hmun a chhuahsan dâwn chuan, bâwm lian chhe tak chhûnga lehkhabu hringno tle derh chu a hmu a. Chu lehkhabu chu kum 1940-a Jehova Thuhretute chhuah Sakhua tih lehkhabu a ni. William-a chuan a hâwn a, sakhaw dik leh dik lo inkâr danglamna a han chhiar chuan a phûr ta hle mai a. Jehova Thuhretute’n an tlawhleh hunah chuan William-a leh Aga-i chuan an thusawi chu an ngaithla duh hle mai a, Bible zir pawh an ṭan ta nghâl a ni. Chu mi hnu thla engemawzât, kum 1958 chuan Pathian Duhzâwng international Assembly-ah baptisma an chang ta a ni. Chuta ṭang chuan mi 50 chuang kan Kristian unaute lo ni tûrin an ṭanpui tawh a ni.
14. Thiltawnin a târ lan dânin, kan Bible ṭanchhan thu leh hlate hian eng theihna nge an neih?
14 Karl-a chu kum 11-a upa, chimawm reuh tak mai a ni a. Buaina tâwk reng ṭhîn niin a inhria a. A pa, German Methodist thuhriltu chuan, mi ṭha lo chu an thih hnuah hremhmunah an kâng dâwn tiin a zirtîr a ni. Chuvângin, Karl-a chuan hremhmun chu a hlau ta êm êm mai a. Kum 1917 kum chuan kawtthlêrah khâwla chhut lehkha them a chhar hlauh mai a. A han chhiar chiah chuan, “Hremhmun hi eng nge ni?” tih chuan a mit a la chat mai a. Chu lehkha chu Bible Zirlaite, tûn laia Jehova Thuhretute tia vuah tâkte huaihawt hremhmun tih thupui hmang vântlâng thusawi chhim tûra sâwmna a ni. Vawi engemaw zât Bible a zir hnu, kum khat vêl hnuah, Karl-a chuan baptisma a chang a; tichuan Bible Zirlaite zînga mi a lo ni ve ta a ni. Kum 1925 chuan Jehova Thuhretute hmunpuia hna thawk tûra sâwm a ni a. Tûn thlêngin chutah chuan rawng a la bâwl reng a ni. Kum 80 chuang chhûng Kristian nun kawng chu kawtthlêra lehkha chhar aṭang maia inṭan a ni.
15. Ṭûl a tih angin Jehova’n eng nge a tih theih?
15 Hêng thiltawnte chungchânga vântirhkohte inrawlh thui dân chu mihringte chhût thiam phâk bâk thil a ni tih chu a chiang hle a. Mahse, Isua leh vântihkohte’n thuhrilh rawngbâwlnaah chanvo an nei tih leh chûngte chu ṭûl a tih angin Jehova’n a kaihruai a ni tih chu kan ringhlel ngai tûr a ni lo. Hêngte leh thiltawn dangte chuan, kan semchhuah hnuah kan thu leh hlate’n hna a thawh theihzia a entîr a ni.
Ro Kawltîr Kan Ni
16. 2 Korinth 4:7 thu aṭang hian eng nge kan zir theih?
16 Tirhkoh Paula chuan ‘hlum bêla ro’ chungchâng a sawi a. Chu ro chu thu hril tûra Pathian pêk hna hi a ni a; hlum bêlte chu Jehova’n he hna a kâwltîr mihringte an ni. Chûng mite chu ṭha famkim lo leh chintâwk nei an nih avângin, chutiang hna a pêk chhan chu Paula chuan, “thiltihtheihna nasatzia chu keimahni hnêna mi ni lovin, Pathian ta a nih theih zâwkna tûrin,” a ni tiin a sawi zawm a ni. (2 Korinth 4:7) Ni e, chu rawngbâwlna kan hlen chhuah theih nâna thiltihtheihna ṭûl apiang min pe tûrin Jehova kan rinchhan thei a ni.
17. Lalram thutak buh chi kan thehin eng nge kan tawn tûr ni a, engvângin nge chuti chung pawha rilru put hmang ṭha kan put hrâm hrâm ang?
17 Kan inphat a ngai fo ṭhîn bawk. Bial ṭhenkhata rawngbâwl chu a harsain, a nuam lo mai thei a. Mi ngaihsak lo lutuk anga lang leh mi an hmêlmâk hial anga lang mi tam tak awmna bial pawh a awm thei. Hlawhtlinna hmuh tûr awm mang si lovin, tha tam tak sên pawh a ngai mai thei bawk. Mahse, dinhmun hlauhawm taka kan awm chuan beihna nasa lua a awm thei lo. I buh chi theh chuan mite tûna hlimna leh nakina chatuan nunna a pe thei tih hre reng ang che. Sâm 126:6 thu: “Ṭap chungin buh chi feh chhuahpui mah sela, a buh phalte kengin hlim takin a lo haw leh ang,” tih hi a thleng dik fo a ni.
18. Engtin nge kan rawngbâwlna kan ngaihsak reng theih ang a, engvângin nge?
18 Lalram thutak buh chi theh nân hun remchâng awm thei zawng zawng i hmang ang u. Buh chi thehtu leh tuia châwmtu ni mah i la, a ṭhantîrtu chu Jehova a ni tih i theihnghilh ngai lo vang u. (1 Korinth 3:6, 7) Chutichung pawhin, Isua leh vântirhkohte’n an mawhphurhna an hlen chhuah ang chiahin, Jehova chuan kan rawngbâwlna hlen tûrin min beisei a ni. (2 Timothea 4:5) Chuvângin, kan zirtîrnaah, kan rilru put hmangah, leh rawngbâwlnaa kan phûrnate i ngaihsak reng ang u. Engvângin nge? Paula chuan: “Chutiang tiin nangmah leh i thu ngaithlatute i chhandam dâwn zuk nia,” a tih avângin.—1 Timothea 4:16.
Eng nge Kan Zir?
• Eng kawngin nge kan buh chi theh hna chuan rah ṭha a chhuah?
• Engtin nge Isua Krista leh vântirhkohte chu tûn laia thuhrilh rawngbâwlnaah an tel ve?
• Lalram thutak buh chi thehtu kan nih angin, engvângin nge kan thilphal ang?
• Kan rawngbâwlnaah mi ngaihsak lotu emaw, min hmêlmâktu emaw kan tawn hunah, engin nge min chheltîr ang?
[Phêk 15-naa milem]
Hmân lai Israel rama loneitute angin, tûn lai Kristiante chuan Lalram thutak buh chi chu phal takin an theh
[Phêk 16, 17-naa milem]
Jehova Thuhretute chuan Bible ṭanchhan thu leh hla chhuah chi hrang hrang ṭawng 340-in an sem chhuak