Mi Suaksualte Tân Hun Engtia Rei Nge Awm?
‘Engati nge vervêk taka titute chu i en theih a, mi suaksualten an aia mi fel an ei zawh laia i ngawih reng?’—HABAKUKA 1:13.
1. Engtikah nge leilung hi Jehova ropuizia hriatnain a khah ang?
PATHIANIN mi suaksualte a tiboral ngai ang em? Ngai dâwn a nih chuan engtia rei nge kan nghah ngai? Chûng zawhnate chu leilung tluan chhuaka mite’n an zâwt ṭhîn. A chhânna chu khawiah nge kan hmuh theih ang? Hun ruat atâna thianghlim taka thlarauva thâwk khum, hrilh lâwk thu-ah kan hmu thei a ni. Rei lo têah Jehova chuan mi suaksual zawng zawngte chungah ro a rêl dâwn tih min tiam a. Chu mi hunah chauh chuan leilung chu, “tuifinriat chu tuiin a khah vek angin LALPA ropuizia hriatnain” a khat tawh ang. Chu hrilh lâwk thutiam chu Pathian Thu Thianghlim Habakuka bung 2, châng 14-ah kan hmu a ni.
2. Habakuka bu-ah hian eng Pathian rorêlna thu puanchhuahna inzawm pathum nge tel?
2 B.C.E. 628 vêla ziak Habakuka bu-ah chuan Pathian Jehova rorêlna thu puanchhuahna inzawm pathum a tel a ni. Chûng rorêlna zînga pahnihte chu a thleng famkim tawh a. A hmasa ber chu, hnam luhlul tak, hmân lai Judai ram laka Jehova rorêlna a ni a. A pahnihna chu eng nge ni? Babulon râwng tak chunga Pathian rorêlna hi a ni. Chuvângin, Pathian rorêlna a pathumna pawh a thleng famkim ngei ang tih rinna tûr chhan tam tak kan nei a ni. Dik takin, chu mi thlen famkimna chu a lo thleng thuai ang tih kan beisei thei bawk. Pathianin he ni hnuhnûnga mi tluangte tân, mi suaksual zawng zawngte tihboralna chu a thlentîr ang. An zînga a hnuhnung berte chu ding taka min pan mêk ‘Pathian Engkimtitheia ni ropuia indonaah’ an boral ang.—Thup. 16:14, 16.
3. Kan huna mi suaksualte chunga lo thleng ngei tûr chu eng nge ni?
3 Pathian indona ni ropui chu tûn hma zawng aiin a hnai tawh a. Tin, kan huna mi suaksualte chunga Pathian rorêlna chu, Juda leh Babulon laka Jehova rorêlna a thlen famkim angin a lo thleng famkim ngei ang. Nimahsela, tûnah tak chuan Habakuka hun laia Judai rama awm angah engah nge kan inchan loh vang? Chu ramah chuan eng thil nge thleng?
Buaina Ram Chu
4. Habakuka’n eng chanchin râpawm tak nge a dawn?
4 Jehova zâwlnei Habakuka chu a in chung zâwlah ṭhu-in, tlai lam thlifîm a dawng lai han mitthla la. A bulah chuan ṭingṭang a awm a. (Habakuka 1:1; 3:19, subscription) Mahse, Habakuka chuan chanchin râpawm tak a dawng tlat mai! Judai Lal Jehoiakima chuan Uria chu thatin, chu zâwlnei ruang chu vântlâng thlânah chuan a phûm a. (Jeremia 26:23) Uria chuan Jehova a rinnghehna chu a vawng lo ngei mai a, a dâwihzep avângin Aigupta ramah a tlânchhia kha a ni a. Mahse, Jehoiakima tharum thawhna chu Jehova chawimawi duh vâng a ni lo tih Habakuka chuan chiang takin a hria a ni. Hei hi Pathian dânte zah lohna leh a zawlnei Jeremia leh Jehova rawngbâwltu dangte a huat thu a sawite aṭangin a chiang a ni.
5. Judai ram thlarau lam dinhmun chu engang nge ni a, Habakuka’n engtin nge a chhân lêt?
5 Ṭhenawm inte aṭanga englo rimtui khu lo chhuak chu Habakuka chuan a hmu reng a. Mite chuan he englo rimtui hi Jehova biak nâna an hâl a ni lo. Anni chuan Juda Lal suaksual Jehoiakima bul tum, sakhuana dik lo thiltih chu an thlâwp a ni. A va mualphothlâk êm! Habakuka mittui chu a tla a; tin, ngenna hetiangin a siam a: “Aw LALPA, eng chen nge ka au vang a, min ngaihthlâk loh vang? Inpâwngnêkna thu i hnênah ka au chhuahpui a, nangin i chhanhim si lo va. Engati nge khawlohna te min entîr a, thiltih dik lo tak te hi i en reng? Inrawkna leh inpâwngnêkna te ka hmâah an awm reng si a: inhauhna leh innghirnghona te a lo chhuah a ni. Chuvângin dân thu chuan kori a tu hlei thei lo va, rorêlna thu a chhuak ngai hek lo: mi fel te chu mi suaksual te chuan an hual vêl a, chuvângin rorêlna chu dik lo takin a chhuak ṭhîn a ni,” tiin.—Habakuka 1:2-4.
6. Judai rama dân leh rorêl dikna chungah eng thil nge thleng?
6 A ni, inrawkna leh inpâwngnêkna a hluar a ni. Habakuka chuan a hawina lam apiangah buaina te, inhauhna te, leh innghirnghona te a hmu a. ‘Dân thu chuan kori a tu hlei thei lo va,’ a zeng a ni. Rorêl dikna chu eng nge ni ve? Aw, chu chu a ‘chhuak ngai lo’ tlat mai! A hlawhtling ngai lo a ni. ‘Mi fel te chu mi suaksual te hual vêlin’ an awm zâwk mah a, pawisawi lote humhimna dân chu fing thiam takin an dang a. “Rorêlna chu dik lo takin a chhuak ṭhîn a ni.” Hruaipênin a awm a ni. Dinhmun lungchhiatthlâk tak a va ni êm!
7. Habakuka’n eng nge tih a tum tlat?
7 Habakuka chu a châwl lai lâwk a, dinhmun chu a chhût a ni. Ani chu a tlâwm ang em? A tlâwm rêng rêng lo vang! Pathian chhiahhlawh rinawmte tawrh tihduhdahna zawng zawng a chhui lêt hnuah, he Pathian chhiahhlawh rinawm nghet hian, Jehova zâwlnei a nih anga rilru sakhat leh nghet taka awm reng tûra a tumruhna chu a tithar leh a ni. Habakuka chuan thihna tûr pawh ni se, Pathian thuchah chu a puang zêl ang.
Jehova Chuan Awih Harsa “Thiltih” a Ti
8, 9. Jehova’n eng “thiltih” âwihawm lo nge a tih?
8 Inlârnaah chuan, Habakuka chuan Pathian timualpho sakhuana dik lo âtchilhtute a hmu a. An hnêna Jehova thusawi chu lo ngaithla teh: “Hnamte chu en ula, thlîr reng ula, nasa takin mak ti rawh u,” tih chu. Habakuka chuan Pathianin mi suaksualte hnêna hetianga thu a sawi chu mak a tih a rinawm. Tichuan ani chuan: “In dam chhûng hian thil kawng khat ka tih hi, chu thiltih chu miin hrilh che u mah sela in âwih tawp lo vang,” tia a hnêna Jehova thusawi a hre leh a ni. (Habakuka 1:5) Ni e, an âwih theih loh thiltih chu Jehova ngeiin a ti a ni. Chu chu eng nge ni?
9 Habakuka chuan Pathian thusawi zawm, Habakuka 1:6-11-a chhinchhiah thu chu ngun takin a ngaithla a. Hei hi Jehova thuchah a ni—pathian dik lo emaw, nunna nei lo milim emawin a thlen famkimna chu a dang thei lo: “Ngai rawh u, Kaldai mi, hnam kawlhsen tak leh thu dâwn tawi tak, chênna hmun, an ta lo pawh neih tuma lei vâng pal tlang ṭhîntute chu ka chawk tho a nia. An hlauhawmin an râpthlâk êm êm a ni, an rorêlna leh an ropuina chu anmahni aṭanga chhuak bawk a ni. An sakawrte pawh keitê aiin an ṭuan ṭha zâwk a, tlai lam chinghniate ai pawhin an hlauhawm zâwk a ni; an sakawr chung chuanghote chu an ṭum vêl awt awt mai a: a ni, an sakawr chung chuanghote chu hla tak ata lo kal an ni; mupui sa pan ang maiin an ding vung vung a. Pâwngnêk tumin an lo kal hlawm a, châk takin hma lam an hawi tlat a ni; ṭiau vaivut ang maia tam salte an man hlawm ṭhîn, a ni, lalte pawh an chêksawlh a, mi liante chu an nuihzabûr a; kulh nghet zawng zawngte pawh an tham lo, lei an chhûng pâwng a, an la mai ṭhîn si a. Thli ang maiin an rawn nuai a, an kal tlang pur pur a, amaherawh chu, an chakna chu pathiana an neih avângin thiam loh an chang a ni,” tih chu.
10. Jehova chawh thawha awmte chu tute nge ni?
10 Chungnungbera hnên ata hrilh lâwk vaukhânna a va ni êm! Jehova chuan Kaldai mi, Babulon hnam kawlhte chu a chawk tho a ni. ‘Lei vâng pal tlanga’ an kalnaah chuan, mi tam tak an hneh ang a, leia chêng mi tam takte chu an hneh ang. A va râp awm êm! Kaldai mipuite chu “an hlauhawmin an râpthlâk êm êm a,” ṭihbaiawm tak an ni. Tihdanglam theihloh dân an insiam a, ‘a rorêlna chu amah aṭanga chhuak bawk a ni.’
11. Judai ram bei tûra Babulon sipaite lo kal dân chu engtin nge i sawi ang?
11 Babulon sakawrte chu keitê aiin an ṭuan ṭha zâwk a. A sakawr chung chuanghote chu zan lama ei zawng chinghne rilṭamte aiin an kawlhsen zâwk bawk a ni. Kal châk avângin dawh thei lo takin ‘an sakawrte chu an ṭum vêl awt awt mai a ni.’ Ram hla tak Babulon aṭangin Judai ram lam an rawn pan a. Mupui sa pan anga thlâwkin, Kaldai mite chuan an sa ei tûr chu rei lo têah an rawn ṭhâm ang. Hei hi beihna narân, sipai tlêm têa lambunna mai a ni ang em? Ni lo ve a! Chhiatna nasa tak thlen tûra sipai tam tak, a huhova kal khâwm ang maiin, “pâwngnêk tumin an lo kal hlawm,” a ni. An hmaite chu phûrna avângin a tai a, khawchhak lam thli ang maiin khawthlang lam, Juda leh Jerusalem lam panin an tlân pur pur a ni. Babulon sipaite chuan mi man tam tak an nei a, “ṭiau vaivut ang maia tam salte an man hlawm” a ni.
12. Babulon mite rilru put hmang chu eng nge ni a, engah nge he hmêlma ṭihbaiawm takte hian ‘thiam loh an chan’ ang?
12 Kaldai sipaite chuan lalte leh mi liante an nuihzabûr a, chûng ho chuan râwng taka hmalâkna titâwp tûrin thiltihtheihna an nei lo. An beihna tûra ‘lei an chhûn pâwn’ hunah eng kulh pawh an lâk theih vek avângin “kulh nghet zawng zawngte pawh an tham lo” a ni. Jehova hun ruatah chuan, hmêlma ṭihbaiawm tak chuan “thli ang maiin a rawn nuai” ang. Juda leh Jerusalem an beihnaah, Pathian mite an tihnat avângin “thiam loh an chang” ang. He vawilehkhata hnehna zawhah Kaldai sipai hotu chuan: ‘kan chakna chu kan pathian vâng a ni’ tiin a uang ang. Mahse, thil a va hre tlêm teh rêng êm!
Beiseina Nghahchhan Ṭha
13. Engvângin nge Habakuka chu beiseina leh rinngamnaa a khah?
13 Jehova thiltum hriat thiamna a pun avângin, Habakuka thinlungah chuan beiseina a lo ṭhanglian a. Rinngamnaa khatin, Jehova chawimawina thu a sawi chhuak a ni. Habakuka 1:12-a chhinchhiah angin, zâwlnei chuan: “Aw LALPA ka Pathian, ka Mi Thianghlim, chatuan mi i ni lo vem ni? I thi ngai lo,” a ti a. Jehova chu “chatuan ata chatuan thleng”—kumkhua-in—Pathian a ni ngei mai.—Sâm 90:1, 2.
14. Juda kal pêngte chuan eng kawng nge an zawh?
14 Pathian pêk inlârna ngaihtuahin leh chu miin a pêk hriatthiamna avânga hlimin, zâwlnei chuan: “Aw LALPA, nangin anni chu rorêl nân i thlang ta a, Aw Lungpui, nangin anni chu thunun nân i din chhuak a ni,” tiin a belhchhah a ni. Pathianin kal pêng Juda chu a kalh zâwngin a ngaihtuah tawh a, anni chuan Jehova hnên ata zilhna leh nasa taka hremna an dawng ang. Ani chu an Lungpui, an kulh awm chhun, an inhumhimna, leh an inchhandamna hnâr angin an thlîr tûr a ni. (Sâm 62:7; 94:22; 95:1) Mahse, Juda kal pêng hruaitute chuan Pathian an hnaih lo va, a chibai bûktu mi hlauhawm lote chu an la awpbet zêl a ni.
15. Eng kawngin nge Jehova chu “sual hmu thei lo khawpa mit thianghlima” a nih?
15 He dinhmun hian Jehova zâwlnei chu nasa takin a tilungngai a. Chuvângin, ani chuan: ‘Nang, thil sual hmu thei lo khawpa mit thianghlima, inhnehchhiahna i en thei lo,’ a ti hial a ni. (Habakuka 1:13) A ni, Jehova chu “sual hmu thei lo khawpa mit thianghlima” chu a ni; chu chu, thil sual tih a dawh thei tihna a ni.
16. Habakuka 1:13-17-a chhinchhiah thu hi engtin nge i kaihtawi ang?
16 Chuvângin, Habakuka rilru-ah chuan ngaihvenawm tak zawhna a lo lang a. “Engati nge vervêk taka titute chu i en theih a, mi suaksualten an aia mi fel an ei zawh laia i ngawih renga, mihring hi tuifinriata sanghate leh rannung an chunga rorêltu nei bîk lote anga i siam ni? Nghakuaiin a khai chhuak vek a, a lênin a man hlawm a, a lênkhang chuan a fûn khâwm a: chuvângin a hlimin a lâwm a ni. Chutih avâng chuan a lên hnênah inthawina a hlân a, a lênkhang hnênah rimtui a hâl a, anmahni avânga a chanvo a lo lena ei tûr a neih tam tâk avângin. Chuvângin a lên chu tiruak leh ṭhînin, hnamte thah a hnial lo fo dâwn em ni?” tiin, a zâwt a ni.—Habakuka 1:13-17.
17. (a) Juda leh Jerusalem beihnaah engtin nge Babulon mite’n Pathian thiltum an tih hlawhtlin? b) Jehova’n Habakuka hnênah eng nge a hrilh dâwn?
17 Juda leh a khawpui Jerusalem an beihnaah, Babulon mite chuan an duh angin thil an ti ang. Anni chuan Pathianin mi rinawm lote laka a rorêlna fel hlen tûrin hmanruaah a hmang a ni tih an hre lo vang. Pathianin A rorêlna hlen tûra Babulon mi suaksualte a hmang ang tih Habakuka’n hriat thiam harsa a tih chhan awlsam takin kan hre thei a ni. Chûng Kaldai nunrâwng takte chu Jehova chibai bûktu an ni lo. Anni chuan mite chu ‘sangha leh rannung’ ang maia man tûr leh thunun tûrah an ngai a ni. Mahse, he mi thila Habakuka hrilhhaina chuan rei a daih lo vang. Jehova chuan rei lo têah a zâwlnei hnênah Babulon mite chu duhâm taka an rawkna leh an thisen mawhte avângin hrem lohva chhuah an ni lo vang tih a puang dâwn si a.—Habakuka 2:8.
Jehova Thu Sawi Belh Tûr Atâna Inrinna
18. Habakuka 2:1-a târ lan Habakuka rilru put hmang aṭangin eng nge kan zir theih?
18 Mahse, tûnah rih chuan Habakuka chuan Jehova thusawi belh tûr hriat tumin a nghâk a. Zâwlnei chuan: “Tin, ka vênnaah ka ding ang a, kulh chungah ka chuang ang a, ka vui thu-ah khân ka hnênah eng nge a sawi dâwna, keiin engtin nge ka chhân dâwn tih hmu tûrin ka thlîr ang,” tiin tum ruh takin a sawi a ni. (Habakuka 2:1) Habakuka chuan Pathianin amah zâwlnei anga hmanga a la sawi zêl tûr thu chu nasa takin a ngaihven a ni. Pathian Jehova hi sual dawh thei Pathian ni lo va a rinna chuan, ani chu suahsualna a dinchan chhan a ngaihtuahtîr a; mahse, a ngaihtuah dân sawi danglam a inhuam a ni. Awle, keini ve chu engtin nge? Thil suaksual eng engemaw dawh a nih chhan kan ngaihtuah chângin, Pathian Jehova felnaa kan rinngamna chuan kan rilru vawng tûr leh amah nghâk tûrin min ṭanpui tûr a ni.—Sâm 42:5, 11.
19. Habakuka hnêna Pathian thusawi angin, Juda hnam luhlulte chungah eng nge lo thleng?
19 Habakuka hnêna a thusawi angin, Jehova chuan Babulon mite rûn a phalna hmangin, Juda hnam luhlul takte chung thu a ngaihtuah a. B.C.E. 607-ah Jerusalem leh biak in chu an tichhia a, naupang leh tarte an that a, tam tak chu salah an hruai a ni. (2 Chro. 36:17-20) Babulon-a rei tak an vahvaih hnuah, Juda mi rinawm la bângte chu an ramah kîr lehin, a tâwpah biak in chu an sa ṭha leh a. Nimahsela, chu mi hnuah pawh, Juda mite chu Jehova lakah an rinawm lo leh a, a bîk takin Isua chu Messia anga an pawm loh khân an rinawm lohna a lang a ni.
20. Isua hnâwlna chungchângah Paula’n engtin nge Habakuka 1:5 thu a hman?
20 Tirhkohte 13:38-41-a mi angin, tirhkoh Paula chuan Antiokei khuaa Judate hnênah Isua hnâwlna leh chu mi avânga tlanna inthawina hnarna chuan eng nge a thlen dâwn tih a kawhhmuh a ni. Greek Septuagint version-a Habakuka 1:5 la chhâwngin, Paula chuan: “Fîmkhur rawh u, chutilochuan zâwlneite lehkhabua an sawi kha in chungah a lo thleng dah ang e, ‘Hmusittute u, en rawh u, mak ti ula, boral rawh u; in dam chhûng hian thil kawng khat ka tih hi, chu thil chu miin hrilh che u mah sela in âwih tawp lo vang,’ tih kha,” tiin a vaukhân a ni. Paula thu lâk chhuah angin, Habakuka 1:5 a vawihnih thlen famkimna chu C.E. 70-a Rom sipaiho-in Jerusalem leh a biak in a tihchhiat khân a thleng a ni.
21. Pathian “thiltih” Babulon mite Jerusalem tihchhiat nâna hmanna chu Habakuka hun laia mite’n engtin nge an ngaih?
21 Habakuka hun laia Judate tân, Pathian “thiltih” Babulon mite Jerusalem a tihchhiattîr chu, Jehova biakna hmunpui leh a hriak thih lalna hmun a nih avângin âwihawm lo tak a ni. (Sâm 132:11-18) Chutiang khawpin Jerusalem chu tihchhiat a ni ngai lo va, a biak in pawh chutiang khawpa hâl a ni ngai lo. Davida lal in pawh tihtlâwm a ni ngai hek lo. Jehova chuan chutiang thil a thlen a phal ang tih chu âwihawm lo tak a ni. Mahse, Habakuka kal tlangin, Pathian chuan chûng thil râpawm takte lo thlen tûr thu vaukhânna tam tâwk a pe a. Hmân lai chanchin chuan sawi lâwk ang ngeiin chûng thil chu a thleng a ni tih a finfiah a ni.
Kan Hun Laia Pathian “Thiltih” Awihawm Lote
22. Kan huna Jehova “thiltih” âwihawm lovah eng nge tel ang?
22 Chutiang âwihawm lo “thiltih” chu Jehova’n kan hunah a ti ang em? Ringhleltute tân âwihawm lo ni mah se, ani chuan a ti ngei ngei ang tih ring tlat ang che. Tûn ṭumah chuan Jehova thiltih âwihawm lo chu Kristianna ram tihchhiatna a ni ang. Hmân lai Judai ram angin, Pathian chibai bûkah a inchhâl a; mahse, a bawlhhlawh vek a ni. Jehova chuan Kristianna ram sakhaw kal hmang hnuhma zawng zawng chu tihboral tûr sakhuana dik lo, “Babulon khaw ropui,” angin a tiboral ang.—Thup. 18:1-24.
23. Pathian thlarau chuan eng dang ti tûrin nge Habakuka chu a chêttîr?
23 Jehova chuan B.C.E. 607-a Jerusalem a tihchhiat hmâin Habakuka tân hna dang a nei a. Pathianin a zâwlnei chu eng dang nge a la hrilh cheu dâwn? Habakuka chuan a ṭingṭang la a, Jehova hnêna sûnna ṭawngṭai hla saktîr tûr thu chu a la hria ang. Nimahsela, a hmasa berin, Pathian thlarau chuan chungpikna lo thleng tûr chu puang tûrin zâwlnei chu a chêttîr ang. Hun ruat atâna chutiang hrilh lâwk thu hriat thiamna thûk tak neih chu kan ngaisâng ngei ang. Chuvângin Habakuka hrilh lâwknaah hian kan ngaihsakna i pe zêl ang u.
I Hre Chhuak Em?
• Habakuka hun laiin Judai ramah eng dinhmun nge awm?
• Habakuka hun laiin, eng “thiltih” âwihawm lo tak nge Jehova’n a tih?
• Eng beiseina nghahchhan nge Habakuka’n a neih?
• Kan hunah Pathianin eng “thiltih” âwihawm lo nge a tih ang?
[Phêk 4-naa milem]
Habakkuka chuan Pathianin suahsualna dinchan a phal chhan a ngaihtuah. I ngaihtuah ve em?
[Phêk 5-naa milem]
Babulon mite kuta Judai ram a chhiat tûr thu Habakuka’n a hrilh lâwk
[Phêk 5-naa milem]
B.C.E. 607-a tihchhiat Jerusalem hmasâng thil chhiate