Silhfên leh Incheina Chu Ka Tlûkpui
A SAWITU EILEEN BRUMBAUGH-I
Old Order German Baptist Brethren kohhrana seilian ka ni a, chu chu Amish leh Mennonite kohhran nêna inang tak a ni. Brethren hmalâkna chu kum 1708 khân Germany-ah Pietism tia koh, thlarau lama harhna inṭanna anga kalpui ṭan a ni. The Encyclopedia of Religion chuan Pietism tum ber chu “mihringte’n Krista chanchin ṭha an mamawh tih hmuh thiam” hi a ni tiin a sawi. Chu thlîr dân chuan ram hrang hranga missionary campain hlawhting tak neih runpui huaihawtna a thlen a ni.
Kum 1719 khân Alexander Mack-a kaihhruai pâwl tlêmte chu tûna Pennsylvania, United States-ah khuan an lo kal a. Chuta ṭang chuan group dang a lo pian belh a, an inṭhen hrang ta hlawm a. Chung group tinte chuan Alexander Mack-a zirtîrnate chu anmahni hrilhfiah dân ang ṭheuhin an pawm hlawm a ni. Kan biak in tetak têah chuan mi 50 vêl kan lawi a. Bible chhiar leh kohhran member-te thu tlûkna siam zawm tlat chu sawi uar a ni.
A lo berah chhuan thum vêl lai chu ka chhûngkua chuan he rinna leh nun kawng hi kan vuan tawh a. Chu kohhranah chuan ka tel a, kum 13 ka nih khân baptisma ka chang ta a. Lîrthei te, tractor te, phone te, a nih loh leh radio emaw, electric power emaw hman chu thil dik lo anga ring tûra enkawl seilen ka ni. Hmeichhiate chu mâwlmang takin kan inthuam mai a, kan sam kan tan lova, kan lû kan khuh reng bawk. Mipate chuan hmuihmul an zuah a. Kan ngaihtuah dân chuan khawvêl mi nih lohnaah chuan, chapona sual lan chhuahna anga kan ngaih, tûn lai thuamhnaw inbel loh te, hmai hnawih hman loh te, a nih loh leh tlereuh inbel loh te a tel a ni.
Kan thlarau lam chaw nia kan ngaih, Bible chu zah hle tûra zirtîr kan ni a. Zîng chaw ei hma apiangin kan ṭhutkhâwmna hmunah chuan ka Pa’n Bible châng a chhiar chhuah chu ngaithla a, a chhiar zawh chu sawiho tûrin kan kalkhâwm ṭhîn a. Ka Pa a ṭawngṭai chuan kan vaiin kan ṭhingṭhi a. Chumi hnuah ka Nu chuan Lal Ṭawngṭaina chu a sawi nawn ṭhîn. Chhûngkuaa mi tinte chu kalkhâwm a, thlarau lam thilte atâna kan insâwrbing ṭhin avângin zîng inkhâwmna neih chu ka nghâkhlel ṭhîn hle a ni.
Delphi, Indiana (U.S.A.,) bula farm-ah kan awm a, chutah chuan thlai chi hrang hrang kan chîng a. Sakawr leh sakawr hnuh tawlailîrte hmangin khawpuiah kalin, kan thlaite chu khawlaiah leh in tinahte kan zuar ṭhîn. Hna thawh rimna chu Pathian hna kan thawhna pêng pakhat angin kan ngai a. Chuvâng chuan, “hna” thawh loh nî, Chawlhni tih lovah chuan hna thawh ringawt kan ngaihtuah a ni. A châng erawh chuan, kan chhûngkua chuan hna kan thawh nasat lutuk avângin thlarau lam hma thlîr neih a harsa ṭhîn.
Inneihna leh Chhûngkua
Kum 1963 khân kum 17 ka nihin Old Brethen kohhrana mi James-a nên kan innei a. Ani chu a pa pi leh pute aṭang tawhin Old Brethren kohhranah an lo awm tawh a. Kan pahnih chuan Pathian rawngbâwl duhna nasa tak kan nei a, kan awmna kohhran chu a dik awm chhunah kan ngai a ni.
Kum 1975 khân fa paruk kan nei a, 1983 khân kan fa pasarihna leh fa naupang ber chu a piang a. Kan fa upa ber dawttu, Rebecca chu kan hmeichhe neih chhun a ni. Hna kan thawk rim a, sum kan hmang tlêm a, mâwlmang takin kan nung bawk. Kan nu leh pate leh Old Brethren kohhrana mi dangte hnên aṭanga Bible thu bul kan zirte chu kan fate hnênah pawh tuh kan tum a ni.
Old Brethren kohhrana awmte tân chuan pawn lam lan dân chuan awmzia a nei thui hle a. Tumahin thinlung chhûng an hriat theih loh avângin, mite inthuamna chuan an chhûnglam nihna chu a târ lang niin kan ngai a. Chuvângin, miin a sam a tih danglam viau chuan chapona lantîrna anga ngaih a ni. Kan kawr thui mâwlmang taka puan hmêlhmang chu a danglam viau chuan, chu pawh chu chapona lantîrna chi dang a ni leh a. A châng chuan, chutiang thilte chu Pathian Thu ai pawhin a pawimawh zâwk angin a lang ṭhîn.
Lung Ina Thiltawnte
Kum 1986-1989 chho bâwr vêl khân ka pasal nau Jesse-a, Old Brehen kohhrana mi ve tho chu sipaia ṭan a duh loh avângin lung inah tântîr a ni a. A tân chhûng chuan Indonaa tel chu Bible thu bulte nêna inmil lo anga ngaitu Jehova Thuhretute a tawng a. (Isaia 2:4; Matthaia 26:52) Jesse-a chuan Thuhretute nên Bible sawihona tam tak an nei a, an miziate chu a enthlithlai hmasa bawk a. Bible a zir hrep hnuah chuan, kan duh loh deuh angin, Jehova Thuhretute zînga pakhat angin baptisma a chang ta a ni.
Jesse-a chuan a thil zir chungchâng chu ka pasal a hrilh a. James-a chuan Vênnainsâng leh Awake! magazine-te a dawn ziah nân ruahmanna a siam bawk. Chûng magazine-te chhiarna chuan Bible lama James-a tuina a tizual sauh a. James-a chuan Pathian rawngbâwl châkna a neih reng ṭhin avâng leh A lak aṭanga hla nia a inhriat fo bawk si avângin, Pathian hnaihtîr theitu anga a hriat rêng rêngah chuan a tui hle a ni.
Amish, Mennonites, leh Old Brethren dangte rinna chu khawvêl pêng pakhat angin ngai mah ila, chûng kohhran sakhaw magazine-te chu chhiar tûrin kan kohhran upate chuan min fuih a. Ka pa erawh chuan Thuhretute chu a pâwngpaw huat bur thung. Vênnainsâng leh Awake! magazine-te chu chhiar ngai lo tûrah a ngai a. James-an a chhiar ka hmuh chuan, zirtîrna dik lote chu a pawm ka hlau hle a ni.
Chuti chung pawhin, Old Brehren kohhran rinna ṭhenkhat Bible nêna inkalh nia a hriat—a bîk takin, Chawlhnia eng “hna” pawh thawh chu sual anga zirtîrna angahte James-a chuan zawhna tam tak a nei a. Entîr nân, Old Brethren zirtîrnaah chuan Chawlhnia ran vulhte tui pêk chu a phal a ni a; mahse, hlo thlawh erawh phal a ni lo. Kohhran upate chuan he dân siam a nih chhan hi James-a chu Bible aṭangin an hrilhfiah thei lo. Kei pawhin zawi zawiin chung zirtîrnate chu ka ringhlel ṭan ta a.
Kan kohhran chu Pathian kohhran nia rei tak ata tawh kan lo rin avângin kan kalsan a nih chuan kan thil tawn tûr chu kan hre thei mai a, Old Brethren kohhran aṭanga kal hran chu harsa kan ti a ni. Chuti chung pawhin, kan chhia leh ṭha hriatna chuan Bible zawm kim lo nia kan ngaih sakhuaa awm reng chu a duh ta lo va. Tichuan, 1983 khân chu kohhran kan chhuahsan nachhan chu hrilhfiahin lehkha kan ziak a, chu chu kohhrana chhiar chhuak tûrin kan ngên a. Chu kohhran aṭang chuan hnawhchhuah kan ni ta a ni.
Sakhaw Dik Zawnna
Chumi hnu aṭang chuan, sakhaw dik kan zawng ṭan ta a. Mite hnêna an nuna lantîr tûra an zirtîr ang mila nung sakhua chu kan zawng a. A hmasa berah, indonaa tel sakhuate zawng zawng chu kan hnâwl phawt a. Nun samkhai tak neihna leh thawmhnaw mâwlmang tak hâkna sakhua chuan khawvêl mi nih lohna a lantîr anga kan ngaih avângin sakhaw “mâwlmang” tak chuan min la hîp reng a. Kum 1983 aṭanga 1985 khân, United States a zin tûrin hun kan insiam a, Mennonites, Quakers, leh group “mâwlmang” tak dangte chu pakhat têtein kan bel chiang ta a ni.
Chung hun lai chuan Jehova Thuhretute chuan Camdem, Indiana bula kan farm-ah min rawn tlawh a. An thusawi chu kan ngaithla a, King James Bible lehlin chauh hmang tûrin kan ti ṭhîn. Indona chungchânga Thuhretute rinna chu ka zahsak a. Mahse, mâwlmang taka inthuamna hmangin khawvêl laka inlâk hran a ngai tih an hmuh theih loh chuan sakhaw dik an ni thei lo tûra ka ngaih avângin ka tân chuan an thusawi pawm chu a harsa a ni. Chapona chuan kan incheina ang lovin mite chu a incheitîr angin ka ngai a. Thil neihte chuan mite a chapotîr angin ka ring a ni.
James-a chu kan fapa ṭhenkhat hruaiin, Jehova Thuhretute Kingdom Hall-ah a kal ṭan ta a. Ka lungni lo hle. Ka pasal chuan kal ve tûrin min nawr a; mahse, ka kal duh lo. Tichuan, ni khat chu: “An zirtîrnate i pawm vek lo a nih pawhin, an incheibâwl tawn dân hre tûrin nangmah ngei va kalin va hmu ta che,” tiin min hrilh a. Chu chu a rilru hnehtu a lo ni a.
A tâwpah chuan kal ve ka tum ta a; mahse, fîmkhur taka awm ka tum a ni. Thuamhnaw mâwlmang tak leh lukhum khumin Kingdom Hall-ah chuan ka pen lut a. Kan fapa ṭhenkhat chu ke lawngin an awm a, an thuamhnawte pawh a mâwlmang hle bawk. Chutichung pawhin, Thuhretute chuan min rawn pan hnai a, hmangaih takin min lo cheibâwl a. ‘Kan danglam chung pawhin, min pawm tho mai,’ tiin ka ngaihtuah a.
An hmangaihna lantîr chuan min hneh hle a; mahse, thlil awm dân thlithlai mai chauh ka la tum tlat a. Hla sak lai chuan ka ding duh lova, an hlate chu ka sa duh bawk hek lo. Inkhâwm zawhah chuan anni chu zawhna tam tak ka zawt a, an tih dik loh nia ka ngaihte, a nih loh leh bible châng engemaw lai awmziate ka zawt a. Thiam takin ka zawt lem lo nachungin, ka zawh apiangte chuan ka chungah ngaihsakna dik tak an lantîr a. Zawhna inang mi hrang hrangte ka zawh theih avâng leh chhânna inang ka dawnna chuan ka rilru a hneh bawk a. A châng chuan a chhânna min ziahsak a, chu chu a hnua mahnia ka zir leh theih avângin a ṭangkai hle a ni.
Kum 1985 nipui laiin kan chhûngkua chu Memphis, Tennessee hmuna Jehova Thuhretute inkhâwmpuiah—va thlithlai tûr chauhvin kan kal a. James-a chuan a khabe hmul a la zuah reng a, kan hâk ṭhin thuamhnaw mâwlmang tak chu a la ha reng bawk. Inkhâwm chawlh kârlakah chuan tuemaw talin min rawn biak loh lai a awm meuh lo. Hmangaihna, ngaihsakna leh min pawmzia an lantîrna chuan min hîp a. An inpumkhatna chuan min hîp bawk a, khawi hmunah pawh inkhâwm mah ila, an zirtîrna a inan vek a ni.
Thuhretute’n mimal ngaihsakna an lantîrna avânga chêttîra awmin James-a chuan Bible zir chu a remti ta a. A thil zirte chu hriat chian a duh a, thil engkim mai chu ngun takin a chhût a. (Tirhkohte 17:11; 1 Thessalonika 5:21) A hnuah chuan, James-a chuan thutak a hmu chhuak ta niin a inhria a ni. Mahse, ka chhûngrilah hian ka keh darh niin ka inhria a. Thil dik tih ka duh a, mahse “tûnlai taka awm” a, “khawvêl” mi anga ngaih nih chu ka duh lo. Bible zirnaa ka ṭhut hmasak ber ṭum chuan ka mal chung lehlamah chuan King James Version ka dah a, lehlamah chuan tûnlai zâwk New World Translation ka dah thung. Hruai sualin ka awm lo tih chian nân Bible châng tinte chu Bible lehlin pahnihah chuan ka lo endik zêl ṭhîn.
Ka Rin Theih Chhan
Thuhretute nêna Bible kan han zir chuan, vâna kan Pa chu Pathian pakhata mi nung pathum awm ni lovin, pakhat a ni tih kan zir a, thlarau thi thei lo nei kan ni lova, keimahni hi mi nung kan ni, tihte kan hre thiam ta a. (Genesis 2:7; Deuteronomy 6:4; Ezekiela 18:4; 1 Korinth 8:5, 6) Hremhmun (hell) chu meia inhâla inhremna hmun ni lovin mihringte phûmna thlân a ni tih kan hre ta bawk a ni. (Joba 14:13; Sâm 16:10; Thuhriltu 9:5, 10; Tirhkohte 2:31) Old Brethren kohhran chuan hell awmzia chu an pawm loh avângin, hell chungchânga thu dik hriat chu kan tân hmasâwnna pawimawh tak a ni.
Mahse, Thuhretute chu khawvêla mi an ni anga ka rilrua ka la ngaih reng lai hian engtin nge sakhaw dik an nih theih ang tiin ka la ngaihtuah reng a. Thil pawimawh nia ka hriat, nun “mâwlmang” takin an nung si lo. Amaherawhchu, chutih rualin, mi tinte hnêna Pathian Ram chanchin ṭha hril tûra Isua thupêk chu an tipuitiling tih ka hre bawk si a. Ka rilru a buai hle mai!—Matthaia 24:14; 28:19, 20.
He hun harsa tak chhûng hian, Thuhretute min hmangaihna chuan ka thil chhui chian lai chu chhui zawm tûrin min ṭanpui a. Kohhran pum chuan kan chhûngkua chu min ngaihsak hle a. Thuhretu hrang hrangte chuan kan bawnghnute leh artuite rawn lei chhuan lamin min rawn tlawh ṭhîn, mi ṭha tak an ni tih kan hmu thiam ṭan ta a ni. Thuhretu tuemawin Bible min zirpui avâng maiin mi dangte chuan kan in an tlawh hreh phah lo va. Kan in bula lo kal apiangin min rawn tlawh zâwk ṭhîn. He hun remchâng hi Thuhretute hriat chian nân kan mamawh hle a; tichuan, min ngaihsakna leh hmangaihna dik tak chu kan ngaihlu ta hle a ni.
Hetianga min ngaihsakna hi kan hnaih ber Thuhretute kohhran chauhvin kan chungah an lantir lo va. Silfên leh incheina ṭha chungchâng hriatthiam harsa ka tih lai chuan, chulai hnaia Thuhretute kohhrana mi, thuamhnaw mâwlmang tak hak duh leh hmai chei loh thlangtu, Kay Briggs-i chuan min rawn tlawh a. A bulah chuan hahdam takin ka awm a, ka rilru ka phawrh chhuak thei a ni. Tichuan, ni khat chu sakhaw “mâwlmang” taka seilian Lewis Flora-a chuan min rawn tlawh bawk a. Ka hmêla ka rilru buaina lang chhuak chu a hmu thiam a, lehkha thawn phêk sawm laia sei min rawn thawn a, ka rilru buai chu min tihvensak a tum a ni. A ngilneihna chuan ka mittui a titla a, a lehkha min thawn chu vawi tam tak ka chhiar nawn a ni.
Bial kantu, Unau O’Dell-a chu Isaia 3:18-23 leh 1 Petera 3:3,4 min hrilhfiah tûrin ka ti a. “Hêng chângte hian Pathian tilâwm tûrin thuamhnaw mâwlmang tak kan hâk a ngai tih a tilang a ni lâwm ni?” tiin ka zâwt a. Ani chuan: “Hmeichhe lukhum khum hi thil sual a ni em? Sam phiar hi thil sual a ni em?” tiin min chhûtpui a. Old Brethren-ah chuan hmeichhe naupang sam chu kan phiarsak ṭhîn a, hmeichhiate chuan lukhum an khum loh leh puan lukhum pawh zih theih an khum ṭhîn. A inmil lohna ka hmuthiam ta a, bial kantu dawhtheihna leh ngilneihna chuan ka rilru a hneh hle a ni.
Zawi zawiin ka hmin ta tial tial a; mahse, thil pakhat—hmeichhiate’n an sam an tanna chuan nasa takin min la tibuai reng a ni. Kristian upa pakhat chuan hmeichhe ṭhenkhat sam chu sei taka a ṭhan theih laiin, ṭhenkhatte sam erawh chuan ṭhan theih chin an nei tih min chhûtpui a. Chuvâng chuan hmeichhe pakhat sam chu mi dang sam aiin a ṭha zâwk tihna em ni? Silfên leh incheina kawnga chhia leh ṭha hriatna pawimawhna chu hmu thiam tûrin min ṭanpui a, ina ka hawn a, ka chhiar tûr thuziak min pe bawk.
Kan Thil Zirte Milin Kan Nung
Rah ṭha chhuah tûr kan zawng a, kan hmu ta. Isua chuan: “In inhmangaih chuan mi zawng zawngin ka zirtîrte in ni tih chu miah chuan an hria ang,” tiin a sawi a. (Johana 13:35) Jehova Thuhretute chu hmangaihna dik lantîrtu an ni tih kan ring nghet tawh a. Chutiang chu ni mah se, kan fa upa lam pahnih Nathana leh Rebecca te chuan Old Brethren sakhua chu an pawm tawh avâng leh an kohhran mi leh sa angin baptisma an chang tawh avângin an tân chuan rilru a buai duh hle. A tâwpah chuan, Bible thutak kan hrilhte leh Thuhretute hmangaihna lantîr chuan anni chu hneh ta a ni.
Entîr nân, Rebecca chuan Pathian nêna inlaichînna duhawm tak neih a châk reng ṭhîn a. Pathian chuan mi tuemaw thil tih dân tûr emaw, hma lam hun tûr emaw a ruat lâwk lo tih a han hriat chuan a hnêna ṭawngṭai chu awlsam a tih phah sawt a ni. Pathian chu hriat thiam phâk loh Trinity pêng pakhat ang ni lo va, a tak taka awm, entawn theih a ni tih a han hriatthiam tâkah chuan Pathian chu a hnaih zual sawt a ni. (Ephesi 5:1) King James Version Bible ṭawngkam hman thu khûn khân takte Pathian a biak huna a hman a ngaih loh avângin a hlim hle a. Ṭawngṭaina chungchânga Pathian thil phûtte leh mihringte lei paradis-a chatuana nung tûra Pathian thiltum ropui tak a han hriat chuan amah Siamtu chu hnaih zual sawtin a inhria a ni.—Sâm 37:29; Thu Puan 21: 3, 4.
Kan Vaia Chavo Hlu Kan Dawnte
James-a leh keimah leh kan fa upa lam palite—Nathan, Rebecca, George, Daniel, leh Johana-te chuan—1987 nipui lai khân Jehova Thuhretute angin baptisma an chang a. Harley-a chuan kum 1989 khân baptisma a chang a, Simon-a chuan kum 1994 khân a chang thung. Kan chhûngkua chuan Isua Krista’n amah zuitute hnêna thawk tûra thu a pêk, Pathian Ram chanchin ṭha puang chhuah hna chu kan la thawh chhunzawm zêl a ni.
Kan fapa upa lamte—Nathan, George, Daniel, Johan, leh Harley—bâkah kan fanu Rebecca—chuan U.S. Jehova Thuhretute branch office-ah rawng an bâwl a. George chu kum 14 hnuah pawh chutah chuan a la awm reng a, Simon-a pawhin 2001 khân school a kal zawh hnuah tûn hnai mai khân branch-ah chuan a thawk ve ṭan a ni. Kan fapate chu an vaiin Jehova Thuhretute kohhrana upate, a nih loh leh kohhranho rawngbawltute an ni vek a ni. Ka pasal chuan Missouri hmuna Thayer Kohhranah kohhran upa angin rawng a bâwl a, kei pawh rawngbawlnaah ka buai hle.
Tûnah chuan tu pathum—Jessica, Latisha leh Caleb—kan nei tawh a, an thinlung la naupang taka Jehova hmangaihna an nu leh pate’n an tuh hmuh chu a hlimawm hle. Chhûngkua angin, Jehova’n a lama min hîp avâng leh a hming putute’n Pathian neih ang hmangaihna an lantîrna hmanga anhmahni hre thei tûra min ṭanpui avângin kan hlim a ni.
Pathian tihlawm duhna nasa tak nei; mahse, Bible mila nung lova, an chhehvêla mite mila nungte chu kan lainat hle a. An thlai tharte in tina zawrh aia, Pathian Ram chungchâng leh chu chuan thil ropui tak a la tih tûr chanchinte in tina mite hrilhna aṭanga tûna hlimna kan neih ang hi an neih ve theih kan beisei a ni. Jehova hming putute’n kan chunga dawhtheihna leh hmangaihna an lantîr zawng zawng ka ngihtuah hian ka mitte hi ngaihhlutna mittuiin a khat zo ṭhîn!
[Thu lâk chhuate]
Kum sarih ka nih lai, leh a hnua ka puitlin hun
[Thu lâk chhuate]
James, George, Harley, leh Simon, kawr mâwlmang tak an ha lai
[Thu lâk chhuate]
Kan thlai tharte bazara ka keng lai thlalak tualchhûng chanchinbua tih chhuah
[Thu lâk chhuate]
Journal leh Courier, Lafayette, Indiana
[Thu lâk chhuate]
Tûn laia kan chhûngkua nên