JULY 13-19, 2026
KAMINA 127 Nateli Kwikala Muntu Wamuchidinyi?
Dizishenu Chinleji Chenu chaMuchima Kuzatisha Yishina yamuBayibolu
“Muntu-himuntu wakadisendela chisenda chindi yomweni.”—ÑAL. 6:5.
TUKUDIZA
Yishina yamuBayibolu chiyinateli kutukwasha kudizisha chinleji chetu chamuchima kulonda chitulomboleña chiwahi.
1-2. (a) Chawaananyi chayinkeliwu aAdama naEva? (b) Adi kumwekesha ñahi kusakilila hanichi chawaana?
ANYAMA elaña yuma kwesekeja namaana asemukañawu nawu. Makina amavulu azatikaña kwesekeja nachayituñawu nawu azatikeña. Ilaña etu antu twekala ambukaku chikupu. Atuleña nachawaana chadimena, chalemeshawu nankashi kudi akaKristu alala. Ichi chawaana hiwuswa wakudifuukwila wutwekala nawu, watukwashaña kudilila etu aweni yuma yitunakukeña muchihandilu. Bayibolu yatulejaña nawu muntu watachi, Adama, amuleñeli muchifwanisha chaNzambi. (Kutach. 1:26, 27) Chineli aAdama nañodindi Eva adiña yileñaleña yikweti maana, ayinkeli kukooleka kwakudifuukwila yuma.
2 Yehova hayinkeli aAdama naEva nshimbi jajivuluku. Wayilejeli hohu nindi ahembeña chiwahi iseki, adinzeshi nawanyanawu nikulemesha wuswa wukwetiyi wakuyileja mwakukumina kutalisha hayuma yayitejeliyi kwila. (Kutach. 1:28; 2:16, 17) Adama naEva adi kumwekesha ñahi kusakilila kudi Nzambi hakuyinka chawaana chawuswa wakudifuukwila? Muloña wayuma yejima yayinkeliwu kudi Yehova, ateleleli kwovwahila iji nshimbi japela muloña wakumukeña nikufwila kumuzañalesha.—Yish. 23:15.
3. Adama naEva azatishili ñahi chawaana chawu chawuswa wakudifuukwila?
3 Neyi chashimuna Bayibolu, aAdama naEva azatishili chiwahi wanyi wuswa wawu wakudifuukwila. Ilaña afuukwilihu kubula kumwovwahila Yehova. Chuma chafuukwilihu chamwekesheli nawu hiyamwekesheli kukeña nikusakilila kudi Yehovaku, ilaña elili yuma yakuditiyisha awenawu kuwaha. (Kutach. 3:1-7) Yuma yafuma muchuma chafuukwiliwu, yinaleteshi tumoneña kukala kwakuvulu nimakonu.—Rom. 5:12.
4. (a) Kwesekeja naAÑalija 6:5, yumanyi yitwatela kwila wejima wetu? (b) Chawaananyi chikwawu chitukuhanjekahu muchinu chibaaba?
4 Makonu chihandilu chetu chinakali nankashi. Ifuku niifuku kudi yuma yayivulu yitwafuukulañahu. (Tañenu AÑalija 6:5.) Yuma yikwawu yaswayi kufuukula, ilaña yikwawu yakala nankashi. Tunateli kufuukula ñahi yuma yikumuzañalesha Yehova? Twatela ntahi kwiteja netu twakeñekaña wukwashu waYehova. (Yish. 16:3; Yere. 10:23) Nimuntu wawanina, Yesu, welukili nindi chalema kulomba wukwashu kudi Nzambi. (Heb. 5:7) Chineli twawanina wanyi, twakeñekaña nankashi kutulombola kudi Yehova kubadika nichakeñekeleñayi Yesu. Tuhanjekenu hachawaana chikwawu chatwinkayi Nzambi chatukwashaña kufuukula chiwahi. Ichi chawaana hichinleji chetu chamuchima.
CHINLEJI CHAMUCHIMA HICHUMANYI?
5. (a) Chinleji chamuchima hichumanyi? (b) Chinleji chamuchima chatukwashaña ñahi? (ARoma 2:14, 15)
5 Chinleji chetu chamuchima hiwuntu wetu wamukachi watulejaña yuma yaloña niyatama. Nimuntu wabula kwiluka nshimbi jaNzambi wukweti chinleji. (2 Kor. 4:2) Chinleji chetu chidi neyi nsompeshi wudi mukachi ketu watufwishaña namuloña hela kutuyiñisha hayuma yitwatoñojokañahu niyitwelaña. (Tañenu ARoma 2:14, 15.) Chinleji chetu chinateli kutusoñamisha kulonda tubuli kwila chuma chitweluka netu chatama. (1 Sam. 26:8-11) Hela chinateli kutukojeja kwila chuma chitweluka netu chaloña. Kwikala hohu nachawaana chawuswa wakudifuukwila hikwatalisha mukwila nawu yuma yejima yitukufuukulaña ayiteja kudi Yehovaku. Chinleji chetu chinateli kutukwasha kwiluka neyi yuma yitunakukeña kufuukula yayiwahi hela yatama.
6. Kukalanyi kunateli kumwekena chinleji chetu chamuchima?
6 Hela chochu, chinleji chetu chamuchima hichatukwashaña mpinji yejimaku. Chineli twawanina wanyi, chinleji chetu nichena chawanina wanyi. Chinateli kuluwankana muloña wankulilu yetu, chisemwa chetu niyuma yatama yitunakufwila. Bayibolu yahosha nawu chinleji chamuchima chinateli ‘kuzeya,’ “kutamishewa,” “[kuuma] neyi kwiji anachochi nachikuñu chitaata,” hela chinateli kubalumuka nakwikala ‘chatama.’ (1 Kor. 8:12; Tit. 1:15; 1 Tim. 4:2; Heb. 10:22) Chinleji chamuchidiwu hichinateli kutukwasha kufuukula yuma chachiwahiku. Chidi neyi nkoloku yinakubula kuzatika chiwahi nawa yinakukeñeka kuyiwahisha. Dichi chinleji chetu chakeñekaña kuchihemba chachiwahi hakwila chitwalekihu kuzatika chiwahi. (1 Pet. 3:16) Tunateli kwila ñahi mwenimu?
CHITUNATELI KUDIZISHA CHINLEJI CHETU CHAMUCHIMA
7-8. (a) Yumanyi yinateli kutukwasha kudizisha chinleji chetu chamuchima? (b) Yishina yamuBayibolu yinateli kutulombola ñahi? Shimunenu chakutalilahu. (Talenu nimwevulu.)
7 Tunateli kudizisha ñahi chinleji chetu chamuchima? Twatela kutañaña Bayibolu mpinji yejima nikudiza kulonda twiluki Yehova chamonañayi yuma yaloña niyatama. Neyi tudizaña nshimbi jaNzambi, tukwiluka chatoñojokañayi. Ilaña neyi chitwashimwini muchibaaba chinafumihu, nshimbi jinateli hohu kuzatika muyuma yikwawu. Dimuloña waweni wutwatela cheñi kuzatishilaña yishina, chineli yatukwashaña kutiyishisha chikupu chatoñojokañayi Yehova nichatiyañayi.—Isa. 55:9.
8 Lwendu lwetu lwakuwumi tunateli kulwesekeja nakuhita mwisaña. Fwikijenu munakuhita mwisaña munabuli jinjila hela yinjikijilu. Tunateli kwiluka kwiluña kutunakuya neyi tutalaña chinakwenda itena hela tutumbwa. Ilaña chuma chikutukwasha nankashi himapu yinakumwekesha yinjikijilu yayuma yidi mwisaña mutunakuhita, chidi neyi jimpidi nituloña. Iyi mapu yikutukwasha kwiluka kukabadi kutunakuya, nawa yikutukwasha kwiluka neyi tunasenuki nakuya kukabadi kacheñi. Chuma chitwafwilaña kwila muchihandilu hikumutiyisha Yehova kuwaha. Bayibolu yidi neyi mapu yatukwashaña kwiluka kutunakuya. Yishina yamuBayibolu yidi neyi yinjikijilu yitunakuwana hampinji yitunakwenda. Kuzatisha iyi yishina kukutukwasha kwila chuma chitunakufwila.
Yishina yamuBayibolu yidi neyi yinjikijilu yayuma yitunakumona yidi mwisaña mutunakuhita yinakutukwasha kukuhwelela netu tukushika kutunakuya (Talenu paragilafu 8)
9. Wukwashinyi wukwawu washimunawu haARoma 9:1 wukutukwasha kudizisha chinleji chetu chamuchima?
9 Hakwila nawu tudizishi chiwahi chinleji chetu chamuchima, twakeñekaña spiritu yajila yaNzambi. (Tañenu ARoma 9:1.) Spiritu yajila yikutukwasha kwiluka Nzambi chatoñojokañayi hanoyu nsañu. Yinateli cheñi kutusañumuna nikutwinka ñovu yakwila yuma kwesekeja nankeñelu yaYehova. (Fwili. 2:13) Hanu dinu yumanyi yitunateli kwila hakwila spiritu yajila yaYehova yitukwashi?
10. Chumanyi chitwatela kwila hakwila spiritu yajila yitukwashi? (Luka 11:10, 13)
10 Lombenu kulonda ayinki spiritu yajila. (Tañenu Luka 11:10, 13.) Twatela kukuhwelela chikupu netu Yehova wekala wakasunuka kutwinka spiritu yindi yajila. (Yow. 3:34) Antu amwovwahilaña wayinkaña iyi spiritu chakufuma hamuchima. (Yish. 1:23; Yak. 1:5) Hanu dinu chumanyi chikwawu chitwatela kwila chikutukwasha kudizisha chinleji chetu chamuchima?
11. (a) Chumanyi chitwatela kufwilaña nankashi muchihandilu chetu? (b) Muloñadi chichalemena kudizisha chinleji chetu chamuchima nikumona kwila nawu chinakuzatika chachiwahi?
11 Mpinji yejima ilenuña yuma yikumutiyisha Yehova kuwaha. (Yish. 8:34, 35) Dichuma chitwatela kufwilaña nankashi muchihandilu chetu. Neyi twanukaña netu twatela kumutiyisha Yehova kuwaha muyuma yejima yitwelaña, chikutukwasha kudizisha chiwahi chinleji chetu chamuchima. Neyi tutoñojokaña neyi chatoñojokañayi Yehova nawa tubulaña kwila yuma yikumuneñesha, tukwikala nachinleji chazataña chiwahi. Neyi tutoñojoka hachinakutaminaku yuma makonu, tukwiluka chichalemena kwikala nachinleji chadizishewa chiwahi. Kakavulu twamonaña kukala kwabula kushimunawu jiika muBayibolu. Chakutalilahu, twatela kutonda chiwahi yisela yitwatela kutala hela kutiyililaku hampinji yitunakunooka, nyidimu yitwatela kwiñila, shikola yitwatela kutonda hela antu itwatela kudikunda nawu. Hanu dinu, tunateli kwiluka ñahi neyi chakwila Yehova neteji mutunafuukuli kutalisha haniyi yuma?—2 Kor. 1:12.
12. Chumanyi chikutukwasha kwiluka neyi chinleji chetu chamuchima chinakutukwasha kufuukula chachiwahi? (AEfwesesa 5:10)
12 Toñojokenuñahu chikupu hayuma yimunatañi Mwizu daNzambi. (Mas. 49:3) Neyi munatañi Bayibolu, wanenu yishina yikuyikwasha kwiluka chatoñojokañayi Yehova. (Tañenu AEfwesesa 5:10.) Hampinji yitunakuhita mukukala kweneni muchihandilu, twatela kuwana yishina yamuBayibolu yikutukwasha kwiluka neyi chinleji chetu chamuchima chinakutukwasha kufuukula chachiwahi. (Yish. 2:4-9, 11-13) Iyi yishina yinateli kutukwasha kwolola chinleji chetu kulonda chitukwasheña kutwalekahu kwila yuma yaloña.—Heb. 5:14.
13. Chumanyi chitwatela kutondolwela kwila? Shimunenu chakutalilahu.
13 Bayi tusambila kufuukula kuhiñahu dinu hitukusandujola yishina yikukolesha mutunafuukuliku. Tunakukeña wanyi kwimbujola aIsarela ashalili mwituña daYuda hanyima yakujilumuka kwaYerusalema mu 607 B.C.E. Amulejeli Yeremiya nawu: “Yehova Nzambi yeyi atuleji njila yitwatela kwendamu niyuma yitwatela kwila.” (Yere. 42:3-6) Ilaña adiña afuukula dehi chuma chakeñeleña kwilawu. Chelili yuma yayilejeliyi Yehova nindi eli yibuli kuyitiyisha kuwaha, elili mwafuukwiliwu awenawu. Kwila mwenimu kwaletesheli amoni yuma yomisha mbaña. (Yere. 42:19-22; 43:1, 2, 4) Dichi henohu kanda tufuukuli, twatela kusandujola yishina yamuBayibolu yamwekeshaña yitoñojoka yaYehova, kuhiñahu dinu tufuukula kwesekeja nanoyu yishina.
14. Muloñadi chitwatela kuzatishila yishina yamuBayibolu hampinji yitunakufuukula?
14 Zatishenuña yishina yamuBayibolu hampinji yimunakufuukula. (Mat. 7:24-29; Yak. 1:23-25) Neyi tuzatishaña yishina yamuBayibolu hampinji yitunakufuukula, tukwilaña yuma kwesekeja nawunlomboli waspiritu yajila. Chikufumamu, Yehova wukutwalekahu kutwinka spiritu yindi. (Yilw. 5:32) Hela chochu, neyi tudiwula wunlomboli waspiritu yaYehova, tukutachika ‘kuneñesha’ hela kudikaña naspiritu yajila. (Efwe. 4:30; Isa. 63:10; Yilw. 7:51) Yehova nateli nikututambula spiritu yindi. (Mas. 51:11; 1 Tes. 5:19) Neyi chuma chamuchidiwu chimwekana, mukufuma yuma yatama nankashi muloña twakeñekaña ñovu yatwinkaña spiritu yajila.—Efwe. 3:16.
CHAKUWANA YISHINA YAMUBAYIBOLU YIKUTUKWASHA
15-16. (a) Tunateli kuwana ñahi yishina yamuBayibolu yinateli kutukwasha? (b) Yishinanyi yamuBayibolu yinateli kukwasha kadizi waBayibolu kwikala nañovu yakuleka kunwa makanya?
15 Zatishenuña yitwa yitwazatishaña hakudiza. Henohu kanda tuzatishi yishina yamuBayibolu, twatela ntahi kwiluka yishina yidi munoju Nsona. Chakutalihu, munateli kwila ñahi neyi kadizi wenu waBayibolu nakushintajala kuleka kunwa makanya? Nateli kutoñojoka nindi: ‘Bayibolu yahoshahu wanyi hakunwa makanya. Hanu dinu tunateli kwiluka ñahi netu chatama kwila mwenimu?’ Tunateli kumukwasha ñahi kuwana yishina yamuBayibolu yinateli kumukwasha kwiluka nindi kunwa makanya kwatama? Munateli kumuleja kutaña chibaaba chidi namutu nawu “Nzambi Wamonaña Ñahi Kunwa Makanya?” muKaposhi Kakutalila kaJuly 1, 2014. Chikutañañayi ichi chibaaba, nsonanyi niyishina yikuwanayi?
16 Talenu yishina yitanu yashimunawu munichi chibaaba. (1) Hitwatela kwikala anduñu achuma chinateli kututwala kukufwaku. (Rom. 6:16) (2) Twatela kutondolwela yuma yejima yikukisañana mujimba wetu. (2 Kor. 7:1) (3) Yehova wakeñaña nindi tumukalakeleña nawumi wetu wejima. (Mat. 22:37) (4) Hitwatela kwila akwetu chuma chatama muloña wayuma yitwelañaku. (Mat. 22:39; 1 Kor. 10:24) (5) Yehova nateli kutwinka ñovu yakwila chuma chaloña. (Fwili. 4:13) Dichi, hela chakwila kunwa makanya hiyakushimuna jiika muBayiboluku, yishina yekalamu yinateli kumukwasha kadizi wenu kwiluka Yehova chatoñojokañayi hakunwa makanya.
17. Eyala namumbanda aYinsahu anakuloñesha chawija chawu chawulu anateli kuwana ñahi yishina yamuBayibolu yikuyikwasha?
17 Eyala namumbanda aYinsahu anakuloñesha chawija chawu chawulu, anateli kuwana ñahi yishina yamuBayibolu yikuyikwasha kufuukula yuma chiwahi? Yishina yamuBayibolu yidi muchibaaba chinakwila nawu “Chakuloñesha Chiwahi Chawija chaWulu Chikumulemesha Yehova,” muKaposhi Kakutalila kaDecember 15, 2025, yinateli kuyikwasha. Talenu yishina 6 yinateli kutoñojokahu anakudisumbula. (1) Ntanjikilu yejima yatela kumulemesha Yehova. (1 Kor. 10:31, 32) (2) Yakuvwala yetu yatela kwikala yatelela, yakalemesha nawa yikubula kuhukesha antu. (1 Tim. 2:9; 1 Pet. 3:3, 4) (3) Twatela kutondolwela kudisamba nayuma yitukweti neyi chelañawu antu mukaayi kaSatana. (Yow. 17:14; Yak. 1:27; 1 Yow. 2:15, 16) (4) Yuma yejima yatela kwenda mukuloña. (1 Kor. 14:40) (5) Yawija hiyatela kwikala neyi yidika yamapumba kudi antu anakunwa walwa nakushetaku. (Ñal. 5:21) (6) Kwatela kwikala manakwetu anenkiwu mudimu wakutala chinakwenda chidika.—Yow. 2:8, 9.
18-19. (a) Chumanyi chikwawu chinateli kutukwasha? (b) Yishinanyi yimunateli kuwana hampinji yimunakuzatisha iwu mukanda yikuyikwasha kufuukula chiwahi kutalisha hayidika? (Talenu chikasha chinakwila nawu “Komana Mukutwesha Kuwana Yishina?”)
18 Chuma chikwawu chinakwashi antu amavulu himukanda waNsona Jatukwashaña Kumukalakela Yehova. Muniwu mukanda mudi nsona jidi munyitu yashiyashana yalema. Chimwatonda mutu, mukuwana mudi malwihu ninsona jinateli kuyikwasha kwiluka yishina yamuBayibolu. Chakutalilahu, mukaKristu nateli kutachika kujinoka neyi chakwila chidi hohu chiwahi kuya kuchidika hela nehi. Neyi yaya hamutu wunakuhosha nawu “Yidika,” wukuwana kamutu kanyanya kanakuhosha nawu “Yidika Yabulaña Kwanakanawu AkaKristu.”
19 Talenu nsañu yashimunawu munichi chibalu: “Muloñadi chichatamina kwanakana yidika yanakanañawu munsakililu jakutwamba? (1 Kor. 10:21; 2 Kor. 6:14-18; Efwe. 5:10, 11).” Kuhiñahu dinu ashimuna nyitapu yayidika yadiñijañamu antu. Mukamutu kanakuhosha nawu “Yidika yanakanañawu mumatuña,” ashimunamu Nsona mudi yishina yinateli kuzatishayi mukaKristu hampinji yinakufuukulayi neyi chakwila watela kwanakana yidika yanakanañawu mwituña dawu. Yidika yeniyi munabombeli kwanuka antu afwili kunjita mwituña dawu hela kwanakana yidika hekalaña kwinka antu aya mpuhu kalemesha kamutelela Yehova. Twasakililaña nankashi muloña kuloñesha kwaYehova kwatwinkaña iyi yuma yatukwashaña kudizisha chiwahi chinleji chetu chamuchima!
MWEKESHENU HATOOKA NENU MUKWETI CHINLEJI CHAMUCHIMA CHADIZISHEWA CHIWAHI
20. Tunateli kumwekesha ñahi netu tukweti chinleji chamuchima chadizishewa chiwahi?
20 Twalemesha nankashi chawaana chitukweti chawuswa wakudifuukwila. Ilaña tweluka cheñi netu twatela kudizisha chinleji chetu chamuchima kulonda chitukwasheña kuzatisha chiwahi wuswa wutukweti wakudifuukwila. Neyi tudizishaña chiwahi chinleji chetu, chikutukwashaña kufuukula chiwahi yuma yikumulemeshaña Yehova nawa yinesakani nankeñelu yindi. Hakwila twili mwenimu, tukukeñekaña wukwashu waspiritu yajila yaYehova. Dichi twatela kutwalekahu kulomba spiritu yajila nikuzata kwesekeja nachiyinakutulombola. Yishina yamuBayibolu yinateli cheñi kutukwasha kudizisha chinleji chetu. Dichi tuzatisheña iyi yawaana chachiwahi kulonda ñovu Yezu daNzambi yitukwasheña muchihandilu chetu.—2 Tim. 3:16, 17; Heb. 4:12.
KAMINA 135 Yehova Nindi: ‘Eyi Mwanami, Ikalaku naMaana’