JULY 6-12, 2026
KAMINA 98 Nsona Ayonena Kudi Nzambi
Yishina yamuBayibolu Yalemenadi?
“Hanenu nyijimba yenu yiikali . . . mudimu wajila wakuzata nawuswa wenu wakutoñojoka.”—ROM. 12:1.
TUKUDIZA
Chalumbululawu chekala yishina nichitunateli kuyiwana hampinji yitunakutaña Bayibolu.
1-2. (a) Bayibolu ayisonekeli mpinjinyi? (b) Muloñadi Bayibolu chiyinatwalekelihu kukwasha antu nimakonu?
BAYIBOLU himukanda wasonekeliwu kushankulu. Atachikili kuwusoneka kubadika hayaaka 3,500 yinahitihu, nawa awumanishili kwakwihi nayaaka 2,000 yinahitihu. Hela chochu, “izu daNzambi” dekala muniwu mukanda dadumi nawa dinatwalekihu kwikala nañovu. (Heb. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17) Antu amavulu ahoshaña nawu Bayibolu yinayikwashi kuumika kukala kunakumonawu makonu.
2 Hanu dinu iwu mukanda wakushankulu wunatwalekihu ñahi kukwasha antu nimakonu? Kudi yuma yiyedi yalema yaletesha. Chatachi, nsañu yekala muBayibolu yafuma kudi “Nzambi wamumi,” Nleñi wekala namaana abadika chikupu. (1 Tim. 4:10; Rom. 16:26, 27) Chamuchiyedi, muBayibolu mwekala yishina yabulaña kuhimpika mukuhita kwampinji, nawa yinatwalekihu kukwasha antu makonu nakukala kuyanakuhitamu, neyi chiyakwashileña antu kunyima.
3. Malwihwinyi itukwakula muchinu chibaaba?
3 Yishina yamuBayibolu hiyumanyi? Muloñadi chiyalemena kudi etu makonu? Tunateli kuwana ñahi yishina hampinji yitunakutaña Bayibolu? Achinu chibaaba chikwakula awa malwihu. Tukumona cheñi yuma yatañishileñayi Yesu chiyamwekeshaña chalemena yishina.
YISHINA YAMUBAYIBOLU HIYUMANYI?
4. Yishina yamuBayibolu hiyumanyi?
4 Yishina yamuBayibolu hinsañu yalala yalema hashindamena nshimbi jaNzambi. Mpinji jikwawu, chishina anateli kuchilumbulula chiwahi mulushimbi. (Mat. 22:37) Ilaña yishina yalema kubadika nshimbi. Nshimbi jikweti mwakukumina. Anateli kushaku nshimbi kushindamena hachidi yuma hanoyu mpinji hela muloña wakukala kunakumwekana. Ilaña yishina yamuBayibolu yamwekeshaña yitoñojoka yaYehova chiyabadika. Yishina diyuma yalumbululaña chiwahi mwatalisha lushimbi. Kudi chuma chaletesha Yehova yashiku nshimbi. Ilaña yishina hashindamena iji nshimbi, anateli kuyizatisha mukukala kwamboka-mboka nawa yahaya nyaaka. (Mas. 119:111) Nshimbi mpinji jikwawu ajihimpaña, ilaña yishina hiyamanaña ñovu hela kuleka kuzatikaku.—Isa. 40:8.
5. Shimunenu chakutalilahu chinakumwekesha chaambu chekala hakachi kanshimbi nayishina? (Talenu ninyevulu.)
5 Hakwila tutiyishishi chaambu chekala hakachi kanshimbi nayishina, toñojokenu hanichi chakutalilahu. Mama yawantu nateli kumuleja mwanindi wanyanya nindi, ‘Kukwata hakesi nehi.’ Ilu hilushimbi. Ilaña chishina chidi munilu lushimbi chidi chakwila nawu: Bayi wukwata chuma chitaataku; neyi nehi, wukuha. Ichi chishina hichinakutalisha hohu hakukwata hakesiku. Chinateli cheñi kutalisha kukubula kukwata ndehu yitaata, mbambula hela chuma chidi chejima chinateli kumwocha muntu. Ichi chishina twachizatishaña hetala nikwejima kutudi. Hela chochu, mwana wanyanya chinakukulayi, chakadi nikujina wukuchiinaña wanyi kuzatila kwijiku. Ilaña nihaniyi mpinji, watela kwikala wasoñama neyi nakukwata chuma chitaata hakwila chibuli kumwocha. Dichi lushimbi lunateli kuhimpa, ilaña chishina chidi munolu lushimbi hichahimpikañaku.
Lushimbi lunateli kuhimpa, ilaña chishina chalema chidi munolu lushimbi hichahimpikañaku (Talenu paragilafu 5)
YISHINA YAMUBAYIBOLU YALEMENADI?
6. (a) Yumanyi yatwinkayi Yehova Mwizu dindi? (b) Yehova wamwekeshaña ñahi nindi watulemesha?
6 Muloña wakutukeña, Yehova watulombolaña kuhitila mukutwinka nshimbi jatukwashaña kutondolwela wubanji. (Yak. 2:11) Nawa watukwashaña kutiyishisha yishina yidi munoju nshimbi. Kuhitila Mwizu dindi, watwinkaña wunlomboli watukwashaña muyuma yayivulu yitwelaña muchihandilu chakadi nshimbi. Yishina yamuBayibolu yatukwashaña kufuukula yuma chachiwahi nikwila yuma yaloña. Muloña wakutwinka iyi yishina, Yehova watulemesha nawa watwinka wuswa wakudifuukwila etu aweni yuma yamwekeshaña chitwamukeña yena ninshimbi jindi.—Ñal. 5:13.
7. Shimunenu chakutalilahu chinakutukwasha kwiluka chalemena yishina yamuBayibolu. (Talenu nimwevulu.)
7 Hakwila tutiyishishi chatukwashaña yishina yamuBayibolu, toñojokenu hayinjikijilu yahamukwakwa yalondelañawu añendeshi, yekala munyikwakwa yamaneni mumatuña amakwawu. Yinjikijilu yayivulu yayikwashaña añendeshi kwiluka nshimbi jatela kwovwahilawu hampinji yinakwendeshawu. Chakutalilahu, yinjikijilu yikwawu yinateli kumukwasha ñendeshi kwiluka hatela kukuminayi kutemuka motoka hela hetala kwimanayi. Neyi ñendeshi yadiwula nshimbi jahamukwakwa, anateli kumubabesha kudi akanshimbi. Hela chochu, yinjikijilu yikwawu yayivulu yayikwashaña añendeshi kutondolwela wubanji wunateli kumwekana. Chakutalilahu, iyi yinjikijilu yinateli kumukwasha ñendeshi kwiluka nawu mukwakwa wunaseneni hela hanidi iluña hekala anyama akilukaña mukwakwa. Ñendeshi wendeshaña chiwahi wazatishaña kashinshi, nawa wekalaña wasoñama hanakwendeshayi neyi yamona yinjikijilu yinakumwekesha nawu hambidi hadi wubanji. Chakutalilahu, neyi kudi nvula hela mbundu, ñendeshi watela kwendesha chovu-chovu kulonda yatondolweli wubanji. Munjila yoyimu, akaKristu atondolwelaña chikupu chilwilu chejima chakaanishawu Mwizu daNzambi nikutoñojoka hela kwila chuma chejima chinateli kuyiletesha afumpi nshimbi jaNzambi. Kashinshi dikayikwashaña kwila mwenimu.
Yinjikijilu yayivulu yahamukwakwa yakwashaña añendeshi kwikala asoñama nawubanji wunateli kuyimwekena. Yishina yamuBayibolu niyena dichiyinateli kutukwasha (Talenu paragilafu 7)
8. Kwesekeja naARoma 12:1, 2, kusandujola hayishina yamuBayibolu kunateli kutukwasha kwila yumanyi?
8 Hela chochu, kudi yuma yayiwahi yafumañamu neyi tusandujolaña hayishina yamuBayibolu nikuyizatisha muchihandilu chetu. Chakutalilahu, atudizisha kwiluka chatoñojokañayi Yehova hansañu yikwawu. Neyi tunakutaña nsañu yamuBayibolu, twashaña muchima hakwiluka yuma yalema yitunakudizilaku. Twadihulaña chaletesha Yehova ashi iyi nsañu yalema Mwizu dindi dasonekewa nichitwatela kwila hakwila yitukwashi. Neyi twila mwenimu, tukwiluka chakuzatisha chiwahi ‘wuswa wetu wakutoñojoka’ hampinji yitunakumukalakela Yehova. Tukwiluka “nkeñelu yaNzambi yayiwahi, yetejayi nawa yawanina chikupu.”—Tañenu ARoma 12:1, 2.a
9. Yumanyi yikwawu yayiwahi yafumañamu neyi tuzatishaña yishina yamuBayibolu? (AHeberu 5:13, 14)
9 Kuzatisha yishina yamuBayibolu kukutukwasha kwikala akaKristu apama. Neyi tuzatishaña yishina yamuBayibolu, wubwambu wetu naYehova wukukolelañaku chikupu. (Tañenu AHeberu 5:13, 14.) Kakavulu anvwali alejaña anyanawu anyanya nshimbi jajivulu hakwila nawu eleña yuma yaloña nikutondolwela kwila yuma yatama. Anateli kwovwahila iji nshimbi muloña hohu wakuchiina kuyibabesha. Ilaña etu chineli twapama, Yehova hatwinkaña nshimbi jajivulu neyi chelañawu anvwali nawanyanawuku. Watukuhwelela nindi tunateli kufuukula yuma kwesekeja nachakeñañayi. Nawa neyi twila mwenimu, muchima windi wazañalalaña nankashi.—Mas. 147:11; Yish. 23:15, 26; 27:11.
TUNATELI KUWANA ÑAHI YISHINA YAMUBAYIBOLU?
10. Tunateli kuwana ñahi yishina yamuBayibolu?
10 Neyi tunakusandujola muBayibolu tukuwana yishina yikutukwasha kwiluka chatoñojokañayi Yehova nichatiyañayi hanoyu nsañu. Tunateli cheñi kuwana yishina neyi twiluka yuma yaletesha Yehova yashiku oju nshimbi. Neyi tufwilaña kwila mwenimu, tukumwiluka Yehova chiwahi nankashi. Ilaña hakwila twiluki chatoñojokañayi Nzambi, twatela kumulomba kulonda atukwashi. Twatela cheñi kwiluka chakutoñojoka chikupu hayuma yitunatañi. (Yish. 2:10-12) Tunateli kudihula awa malwihu netu: ‘Muloñadi Nzambi chahanininiyi ilu lushimbi? Neyi Yehova wahela ichi chilwilu, wukutiya ñahi neyi niila chuma chadifwanaku nanichi chilwilu? Yumanyi yinnakudizila kuniyi nsañu yamuBayibolu, nawa nateli kuyizatisha ñahi muchihandilu chami?’ Neyi twiluka yuma yaletesha Yehova ashiku nshimbi niyuma yitunakudizila kunsañu yamuBayibolu, tukufuukulaña yuma chiwahi yikwesekanaña nachakeñañayi Yehova.
11. MuMpanji yindi yahaMpidi, Yesu watuleja ñahi chitwatela kuwana yishina yamuBayibolu? (Talenu ninyevulu.)
11 MuMpanji yindi yahaMpidi, Yesu watuleja chitunateli kuwana yishina yamuBayibolu. Tuhanjekenu hayakutalilahu yisatu. Muchakutalilahu chejima chazatishiliyi, Yesu watachikilileñahu kutena lushimbi. Kuhiñahu, washimwineña yitoñojoka yaYehova hela chishina chidi munolu lushimbi. Chitukutoñojokaña hayuma yashimwiniyi Yesu, tukumona chitwatela kuzatisha iyi yishina makonu. Hampinji yoyimu, tukumona yuma yalema yitukudizila kuniyi nsañu yalema yatañishileñayi Yesu.
MuMpanji yindi yahaMpidi, Yesu watuleja chitunateli kuwana yishina yamuBayibolu yekala munshimbi jaNzambi (Talenu paragilafu 11)
12. Chishinanyi chimu chekala mulushimbi lwashimunawu haMatewu 5:21, 22? (Talenu nimwevulu.)
12 Tañenu Matewu 5:21, 22. “Bayi wujaha muntuku.” Chishinanyi chimu chekala munilu lushimbi? Yehova wakeñaña wanyi nindi tuheli antu muyuma yitwelaña nimunhoshelu yetu hela muyitoñojoka yetu. Yesu watalishili mukwila nindi hela chakwila muntu hakufuukulahu kujaha mukwawu muntuku, ilaña nateli kufumpa chishina chekala munilu lushimbi neyi yahela manakwindi. Neyi kudi muntu “wukutwalekahu kumuhilila manakwindi” hela kumuhosha kasawuntu, niyena “akumusompesha.” Kafwampi, yilwilu yamuchidiwu diyakojejaña muntu kujahañana.—1 Yow. 3:15.
13. Tunateli kuzatisha ñahi chishina chekala haMatewu 5:21, 22 muchihandilu chetu? (Talenu ninyevulu.)
13 Tunateli kuzatisha ñahi chishina chekala haMatewu 5:21, 22 makonu? Twatela kutondolwela kumuhembela muntu nkunyi hela ndulu. (Lev. 19:18; Yoba 36:13) Muloñadi? Muloña yilwilu yamuchidiwu yikusañumuna kuhelañana munyichima yetu, nawa chumichi chikuletesha twiikali nanhoshelu yatama hela kwila yuma yatama. (Yish. 10:12) Yumiyi munabombeli matuñu nikutwambila antu amakwawu yuma yinateli kukisañana hela kutamisha majina awu. (Yish. 20:19; 25:23) Dichi nihampinji yikwabulili njila yakuhanjekelamu haintaneti, mawebusayiti, Intaneti, hela njila jikwawu jakuditemeshelahu mameseji, Yesu washimwini chishina chasoñamishaña akaKristu apama hawubanji wunateli kumwekana hampinji yinakuzatishawu iyi yuma yinakutuñawu makonu. Hela chochu, muyuma yejima yitunakwila, twatela kutondolwela nhoshelu yatama yikuletesha ijina damuntu ditami kumesu awantu.
(Talenu maparagilafu 12-13)
14. Chishinanyi chimu chekala mulushimbi lwashimunawu haMatewu 5:27, 28? (Talenu nimwevulu.)
14 Tañenu Matewu 5:27, 28. “Bayi wila wujilaku.” Chishinanyi chimu chekala munilu lushimbi? Yehova wahela yilwilu yawuvumbi niyitoñojoka yaleteshaña muntu yakoñi iyi yilwilu. Yesu walumbulwili nindi neyi iyala wasumbula yatwalekahu kutala mumbanda (wabula kwikala mwinikwindi) munjila yakufwila kukaama nindi, nakoñi nshidi. Dichi twatela kutondolwela yitoñojoka yatama yejima, hela chakwila twatela kuzata nañovu hakwila twili mwenimu. (Mat. 5:29, 30) Ichi chishina chakundama niakaKristu ajiki.
15. Tunateli kuzatisha ñahi chishina chekala haMatewu 5:27, 28 makonu? (Talenu ninyevulu.)
15 Tunateli kuzatisha ñahi chishina chekala haMatewu 5:27, 28 makonu? Twatela kutondolwela kutoñojoka hayuma yinakundami kunsañu yawuvumbi. (2 Sam. 11:2-4; Yoba 31:1-3) Dichi, mukaKristu wapama watela kutondolwela kutala nyitapu yejima yanyevulu yanzekesi. Wukutachika wanyi kutoñojoka nindi chidi hohu chiwahi kutala nyevulu hela mavidiyo mudi nsañu yawuvumbi, chakala nakwila wanyi yuma yatama yidi munoyu nyevulu hela mavidiyo. Nawa wekala wanyi neyi antu amakwawu amukaayi akuhwelela nawu kudi nyevulu yikwawu yanzekesi “yidi hohu chiwahi” kuyitala, nawa yabulaña kuluwañesha antu. Mumafuku aYesu, kwadiña wanyi yozelu yazatishaña kesi kawuneñu, mavidiyo hela nyevulu yakukwata dehi. Hela chochu, Yesu watuleja chishina chatukwashaña kwiluka Yehova chatiyañayi hanyevulu nimavidiyo atama anakwidishawu haniyi yozelu yamakonu. Chumichi chinakutukwasha kwiluka netu Yehova wukuneña nankashi neyi tutemeshela akwetu nyevulu nimavidiyo mudi nsañu yawuvumbi, hela neyi tuhosha indi kwiji tutemeshela akwetu meseji mudi nsañu yawuvumbi. Neyi muntu wasumbula hela wasumbuka yovwahila ichi chishina, wukutondolwela kumukwatila mwinikwindi makasu. (Mal. 2:15) Ichi chishina chakwashaña akaKristu ejima, adi muwulu niajiki, kutondolwela kwila chuma chidi chejima chikuyiletesha eli wuvumbi.—Yish. 5:3-14.
(Talenu maparagilafu 14-15)
16. Chishinanyi chimu chekala mulushimbi lwashimunawu haMatewu 5:43, 44? (Talenu nimwevulu.)
16 Tañenu Matewu 5:43, 44. “Watela kukeña mukwenu.” Chishinanyi chekala munilu lushimbi? Yehova wakeñaña nindi tumoneña antu ejima netu hiyakwetu nawa tuyimwekesheleña kukeña. Chawushona, aYudeya adiñaku mumafuku aYesu azatishileña ilu lushimbi munjila yaheña nakuhosha nawu lwatalisha mukwila nawu atela kuhela ayilumbu jawu. Ilaña Yesu welukili nindi imu hidimwatalisha ilu lushimbiku. Welukili nindi Tata yindi wamwiwulu wukweti kukeña, wakeñaña nindi tumoneña antu ejima netu hiyakwetu, hichikweti muloña nekowa dikwetiwu indi kwiji netuña kwafumawuku.—Mat. 5:45-48.
17. Yumanyi yayiwahi yinateli kufumamu neyi tuzatisha chishina chekala haMatewu 5:43, 44 muchihandilu chetu? (Talenu ninyevulu.)
17 Tunateli kuzatishaña ñahi chishina chekala haMatewu 5:43, 44 makonu? Muloña wakukeña akwetu antu, hitukudiñija munjita nimuyikonkojola yidi mukanu kaayiku. (Isa. 2:4; Mika 4:3) Kwila mwenimu kukutukwasha kulemesha antu ekowa dacheñi, afuma kwituña dacheñi hela amukudifukula kwacheñi. (Yilw. 10:34, 35) Kukutukwasha cheñi kwanakena antu anatuneñeshi hela ananeñeshi antu itwakeña.—Mat. 18:21, 22; Maku 11:25; Luka 17:3, 4.
(Talenu maparagilafu 16-17)
DIKASENU MUMUCHIMA KUTWALEKAHU KUZATISHA YISHINA YAMUBAYIBOLU MUCHIHANDILU CHENU
18. (a) Twatela kudikasa mumuchima kwila chumanyi? (b) Chumanyi chitwakahanjekahu muchibaaba chinalondelihu?
18 Twamusakililaña nankashi Yehova muloña hatwinkaña nshimbi jajivulu jitwatela kulondelaku! Wakeñaña nindi tuzatisheña yishina yamuBayibolu hakwila nawu tufuukuleña chiwahi yuma mpinji yejima. (1 Kor. 14:20) Hampinji yitunakufuukula mwenimu, tudikasenu mumuchima kutwalekahu “[kwiluka] chidi nkeñelu yaYehova.” (Efwe. 5:17) Kumukeña Yehova kukutukwasha kufuukula yuma kwesekeja nankeñelu yindi, bayi neyi tukuchiinaña netu wukutubabeshaku. Ilaña kudi chawaana chikwawu chinateli kutukwasha kufuukula chiwahi yuma yikumuzañalesha Nzambi. Hichinleji chetu chamuchima. Ichi dichuma chitwakahanjekahu muchibaaba chinalondelihu.
KAMINA 95 Chejeji Chinakutoñeka
a AkaKristu kakavulu ayilejaña nawu elukeña chakuzatisha chiwahi yishina yamuBayibolu muchihandilu chawu. Twatela kwiluka chanuñañana yishina yamuBayibolu nichiyinateli kutukwasha muyuma yitunakukeña kufuukula. Tunateli kuzatisha wuswa wakutoñojoka chiwahi watwinkawu kudi Nzambi hakwila nawu tufuukuli yuma chiwahi yikumutiyisha Yehova kuwaha nawa yikukiswilayi. Mumafuku awakaKristu akusambila, iyi diyi njila yakudifukwilamu yatachikiliwu kulondelawu aYudeya amavulu ekalili akaKristu. Henohu kanda ekali akaKristu, aYudeya alondeleleña nshimbi jajivulu jatuñileñawu anlomboli jakudifukula.