“Traduction du monde nouveau” Mosala ya mayele na sembo

“MOSALA motondi na bokosi!” Ezali motindo wana nde na ekeke ya zomi na motoba, batemeli babengaki libongoli ya Biblia oyo lisalemaki na Martin Luther. Balobaki ete bakokaki komonisa ete libongoli yango lizalaki na “mabunga 1 400 to makambo na lokuta” oyo bazalaki kobenga ete “lipengwi.” Na mikolo na biso, Biblia ya Luther etalelami lokola libongoli oyo eumeli mingi. Mokanda Kobongolama ya Biblia (na Lingelesi) ezali nkutu kobenga yango ete “mosala moko ya mayele”!

Na ekeke ya ntuku mibale, bato balobaki ete Traduction du nouveau esili kolongola makambo mosusu. Mpo na nini? Mpo ete ba versets mingi ya mabongoli mosusu oyo bato bameseni na yango, ezali te kati na traduction du monde nouveau, mpe yango ezali kotya nkombo ya Nzambe, Jéhovah, na esika ya liboso. Ezali solo ete, na kosaláká bongo, yango emikesenisi na mabongoli mosusu oyo bato bameseni na yango. Kasi yango elimboli ete ezali solo te? Soko moke te. Esalemi malamu mpenza mpe na mposa ya komonisa makambo polelepolele Oyo ekoki bongo komonana lokola ete ezali likambo ya sika, ezali bobele ete molende oyo mosalemaki mpo na komonisa na sikisiki, bilobeli bikeseni ya monoko na liboso oyo bakomelaki na yango Biblia. Teolojié moko, M. Houtman alimboli mpo na nini Traduction du monde nouveau ekeseni na mabongoli mosusu: “Lokola maloba mingi ya ntina na makomi ya ebandeli, malako oyo mayebani na bato masili kolongolama, esengeli kosala bongo mpo na kokóma na boyebi malamu [ya makomi].” Totalela mwa makambo ya sikisiki oyo mamonisami na maloba oyo.

Kokesena, kasi mabunga te

Yango emonani liboso kati na maloba oyo mazali na ndimbola ya penepene na oyo ya minoko oyo Biblia ekomamaki na ebandeli. Na bisika bikoki, maloba yango masili kobongolama na maloba ya Lifalansé mpo ete ebenda likebi ya motangi likoló na bilobeli bikeseni oyo bikoki komonana. Na yango, liloba na greke syn·teʹlei·a libongolami na “kosuka,” mpe teʹlos na “nsuka,” nzokande kati na mabongoli mosusu, maloba oyo mibale na greke mabongolami bobele lolenge moko ete “nsuka.” (Matai 24:3, 13) Liloba koʹsmos libongolami na “mokili,” ai·onʹ na “ebongiseli na biloko ya ntango oyo” mpe oi·kou·meʹne na “mabelé mafandami.” Wana lisusu, atako bandimbola ekeseni kati na maloba oyo misato ya greke, ebele na mabongoli ya Biblia ezali kobongola maloba yango mibale to mpe misato, bobele na liloba “mokili.”​—Matai 13:38, 39; 24:14.

Na yango, Traduction du monde nouveau ezali komonisa malamu mpenza kokesena oyo ezali kati na gnoʹsis (“boyebi”) mpe e·piʹgno·sis (oyo yango ebongoli na “boyebi ya solo”). Kokesena oyo emonisami te kati na mabongoli mosusu. (Bafilipi 1:9; 3:8) Ezali lisusu kokesenisa taʹphos (“liyita,” esika moto akundami), mneʹma (“nkundá”), mne·meiʹon (“nkundá na kokanisama”) mpe haiʹdes (“Hades,” oyo emonisami kati na Biblia na liyita epai bato banso bakokendeke). (Matai 27:60, 61; Yoane 5:28; Misala 2:29, 31) Na Matai 23:29, mabongoli mingi ya Biblia mazali kokesenisa taʹphos mpe mne·meiʹon, kasi bazali mpenza kosala lolenge ya polele te na bisika mosusu.​—Tala Matai 27:60, 61, Votre Bible.

Babongolaki ba verbe na lolenge ya sikisiki mpenza. Na ndakisa, kati na Bible de Glaire, mokapo ya 1 Yoane 2:1 motangami boye: “Soko moto akosala lisumu, tozali na molobeli na biso liboso na Tata, Yesu Klisto.” Mwa liboso, yango moko ebongoli 1 Yoane 3:6 ete: “Moto nani akoumela kati na ye, akosala lisumu moko te.” Bongo, soki moyekoli na Yesu moko te akosala lisumu, ndenge nini 1 Yoane 2:1 ekolimbolama?

Traduction du monde nouveau ezali kolongola bongolabongola wana. Elobi na 1 Yoane 2:1 ete: “Nakomeli bino makambo oyo ete, bosala lisumu te. Kasi soko moto nani akosala lisumu, tozali na molobeli epai na Tata, Yesu Klisto, moyengebene.” Na verset oyo, Yoane asalelaki verbe mpo na komonisa ntango eleki, mpo na koloba na ntina na moto oyo akosala lisumu likanelami te, likambo oyo ekómelaka biso banso na ntango mosusu, likoló na kozanga kokoka. Na kokesena, 1 Yoane 3:6 etangami boye: “Soko moto nani akoumelaka elongo na ye, akosalaka lisumu te; moto na moto akosalaka lisumu amoni naino ye te mpe ayebi naino ye te.” Awa, Yoane asaleli verbe ya greke na sasaipi mpo na koloba na ntina na lisumu oyo lizali koumela, oyo lizali kosalema mbala na mbala, mpe lizali bongo kopekisa mosali na yango na komiloba ete azali moklisto.

Balimboli mosusu ya Biblia bandimi likanisi oyo

Bilobeli mosusu biyebani na bato mingi te, oyo ekolobamaka na lokuta ete euti na ba Témoins de Jéhovah, endimami na mabongoli mosusu ya Biblia to na mikanda mosusu mikolobelaka makambo wana. Na Luka 23:43, Traduction du monde nouveau ebongoli maloba oyo Yesu ayebisaki na mosali na mabe oyo abomamaki penepene na ye ete: “Solo nazali koloba na yo lelo ete: ‘Okozala na ngai elongo na Paradiso.”’ Kati na makomi ya greke na ebandeli, ezali na ba points mpe ba virgules te; kasi babongoli bakobakisaka ba points mpe ba virgules mpo na koyeisa botangi petee. Nzokande, na Luka 23:43, babongoli mingi basili kotya ba points mpe ba virgules mpo na komonisa ete Yesu mpe mosali mabe, basengelaki kokutana bobele mokolo wana kati na Paradis. Biblia Boyokani ya Sika (1977) elobi ete: “Nalobi na yo, ya solo: lelo okozala esika moko na ngai na paradiso.” Bato nyonso bandimi likanisi oyo te. Profesere Wilhelm Michaelis abongolaki verset oyo lokola ete: “Na solo, uta lelo napesi yo elaká ete: (mokolo moko) okozala elongo na ngai kati na paradis.” Libongoli oyo lizali malamu mpenza koleka oyo na Boyokani ya Sika. Wana akómaki pene na kokufa, mosali na mabe akokaki te kokende mokolo yango elongo na Yesu na Paradis. Yesu asengelaki kosekwa te liboso ete mikolo misato ekoka. Na ntango wana, azalaki kati na Hadés, nkunda epai bato nyonso bakokendeke​—Misala 2:27, 31; 10:39, 40.

Engebene botangi ya Matai 26:26 oyo tozali kosala kati na Traduction du monde nouveau, ntango Yesu asalaki Elambo na Nkolo, alobaki na ntina na limpa ete: “Oyo elakisi nzoto na ngai.” Mabongoli mingi makolobaka ete, “Oyo ezali nzoto na ngai,” libongoli oyo bazali kosalela mpo na kondimisa liteya likolakisaka ete, na Elambo na Nkolo, limpa likómaka solo mosuni na Klisto mpenza. Liloba libongolami kati na Traduction du monde nouveau na “elakisi” (es·tinʹ, na lolenge ya ei·miʹ) euti na liloba ya greke oyo ndimbola na yango ya yambo ezali ete “kozala,” kasi oyo ekoki kolobela “kolimbola” to “kolakisa.” Na yango, Bailly alobaki kati na mokanda na ye Dictionnaire grec-français ete, verbe yango ekoki kokokana na “kozala lolenge moko na, kozala na motuya to ndimbola ya, kolimbola.” Tokoki bongo kokuta verbe “kolakisa” kati na verset yango. Ntango Yesu asalaki Cène to Elambo na Nkolo, azalaki na nzoto na ye ya mosuni. Ndenge nini limpa ekokaki bongo kozala mosuni na ye?a

Kati na Traduction du monde nouveau, Yoane 1:1 ekotangamaka ete: “Liloba azalaki nzambe.” Kati na ebele na mabóngoli, liloba oyo mabongolami ete “Liloba azalaki Nzambe,” mpe bazali kosalela yango mpo na kondimisa liteya ya Trinité. Ezali likambo ya kokamwa te ete bateyi ya Trinité baboya libongoli ya Traduction du monde nouveau. Nzokande, mokapo ya Yoane 1:1 mobongolamaki te na mokano ya kondimisa ete Yesu azali Nzambe Mozwi-na-Nguya Nyonso te. Ba Témoins de Jéhovah, mpe ebele mosusu na bato, baboyaki kokoma “nzambe” na nkomá monene liboso nkutu ete babimisa Traduction du monde nouveau, libongoli oyo lizali kosala nyonso mpo na kobongola monoko ya ebandeli na sembo mpenza. Kati na verset yango, babongoli mitano ya Biblia, bango ba Allemands, basaleli motindo moko liloba “nzambe moko.”b Epai mosusu, mabongoli mosusu 13 masaleli maloba lokola “na bonzambe” to “na lolenge na Nzambe.” Maloba oyo mayokani na biteni mosusu ya Biblia mpo na komonisa mpenza ete, na etelemelo na ye ya likoló, Yesu azali nzambe na ndimbola oyo ete azali ekelamu na bonzambe. Na kokesena, Jéhovah mpe Yesu bazali moto moko te, kosaláká Nzambe bobele moko.​—Yoane 14:28; 20:17.

Nkombo na Nzambe

Engebene Traduction du monde nouveau, na Luka 4:18 Yesu akokisaki mpo na ye moko, esakweli ya Yisaya oyo elobi ete:“Elimo na Jéhovah ezali likoló na ngai.” (Yisaya 61:1, MN) Mingi bakotemelaka kosalelama ya nkombo Jéhovah kati na verset wana, nkombo oyo nkutu tozali kokuta koleka mbala 200 kati na Traduction du monde nouveau na Makomami ya greke na boklisto, to “Kondimana na Sika.” Ezali solo ete ata moko te na makomami ya greke na kala ya “Kondimana na Sika” oyo tozali na yango lelo, ezali na nkombo ya Nzambe na kati na yango. Kasi soki nkombo na Nzambe ekótisamaki kati na Traduction du monde nouveau, ezali na bantina ebongi, mpe euti na makanisi mpamba te. Nkutu babongoli mosusu basili kosala lolenge yango. Na yango, bobele mpo na lokótá Allemand, mabongoli koleka 11 mazali kosalela nkombo “Jéhovah” (to “Yahvé,” na lolenge ekokisami na makomi na hébreu) kati na makomami ya “Kondimana na Sika,” mpe babóngoli minei bazali kotya nkombo yango kati na ba paranthèses nsima na “Nkolo.”c Mabóngoli na Allemand koleka 70 ezali kosalela nkombo na ba notes to na ba commentaires.

Na Yisraele, nkombo na Nzambe esalelamaki mpenza na boumeli ya bambula mingi. Ezali nkombo oyo emonani mbala mingi kati na Makomami na hébreu (“Kondimana na Kala”). Lisusu, elembeteli moko ezali te ete na ekeke ya liboso ya ntango na biso, wana baklisto Bayuda oyo bapemamaki mpo na kokoma mikanda ya “Kondimana na Sika,” nkombo yango eyebanaki lisusu te epai na bato to mpe babosanaki lolenge ya kobenga yango.​—Luta 2:4.

Kati na zulunalo ya bansangó jésuite (Entschluss/​Offen, Avril 1985), Wolfgang Feneberg amonisi ete: “[Yesu] abómbelaki biso te nkombo ya tata na ye YHWH; na kokesena, ayebisaki biso yango. Soki te, mbele tokoyeba kososola te ntina na maloba ya yambo na libondeli ya Tata na Biso ete: ‘Tika nkombo na yo ekumisama!’” Feneberg amonisi na nsima ete, “kati na makomami ya liboso na boklisto masalelami mpo na Bayuda ya monoko ya greke, nkombo na Nzambe elimbolamaki te na kyrios [Nkolo], kasi ekomamaki na makomi minei [YHWH] na hébreu ya kala. Tozali kokuta bilembo ya nkombo yango na mikanda ya ba Pères to bakonzi ya mangomba, kasi bango bazali komonisa motuya na yango mpenza te. Na kobongoláká nkombo yango na kyrios [Nkolo], bakonzi ya mangomba bazali nde koluka kopesa lokumu ya kyrios epai na Yesu Klisto.” Traduction du monde nouveau ekótisi lisusu nkombo kati na makomami ya Biblia epai yango esengeli mpenza kotyama.​—Tala appendice 1 ya ebimeli ya Lifalansé.

Bamosusu bazali koloba mabe na ntina na ebengeli “Jéhovah” oyo esalelami kati na Traduction du monde nouveau mpo na kozongisa nkombo na Nzambe. Kati na makomami na hébreu, nkombo ekomami na ba consonnes minei, YHWH, mpe mingi bakolobaka ete ebengeli na yango ezali mpenza ete “Yahvé,” kasi “Jéhovah” te, mpe ete kosalelama ya ebengeli oyo ezali na moboko te. Kasi balimboli na Biblia bazali mpenza kondima te ete ebengeli “Yahvé” ekokani na lolenge oyo bazalaki kobénga nkombo yango na ebandeli. Tosengeli koyeba ete soki Nzambe abatelaki lolenge ya kokoma nkombo na ye koleka mbala 6 000 kati na Biblia, nzokande abómbáki te lolenge oyo yango esengeli kobengama, lokola Moĩse ayokaki yango likoló na ngomba na Sinaï. (Exode 20:2) Ebengeli na yango ezali mpenza na motuya monene te na mikolo na biso.

Na Mpótó, liloba “Jéhovah” lisalemaki na boumeli ya bikeke mingi mpe lisalelamaki kati na Biblia mingi, kati na yango mabongoli ya Bayuda. Ekomonanaka mbala mingi na bandako minene, na palata ya misolo to na biloko mosusu. Ezali mpe kotukama kati na mikanda mingi, ata mpe kati na banzembo mingi ya mangomba. Na esika ya kosalela bobele ebengeli ya ebandeli, Traduction du monde nouveau esaleli lolenge oyo nkombo na Nzambe eyebani na minoko mikeseni oyo yango esili kobimisama. Yango ezali lolenge oyo losalelami na mabongoli nyonso mpo na oyo etali bankombo na bato na Biblia.

Mpo na nini bifundeli motindo oyo?

Biblia ya Luther efundamaki mingi mpo ete Luther amonisaki lokuta ya Lingomba ya ebandeli na eleko na ye. Libongoli na ye elingaki kosalisa bato batangi mingi te na koyeba solo ya maloba na yango. Bobele bongo, Traduction du monde nouveau efundami mpo ete yango ebimisami na ba Témoins de Jéhovah, baoyo bakoyebisaka polele mpenza ete mateya mingi ya boklisto ya lokuta mazali kati na Biblia te. Lokola mpo na Biblia nyonso, Traduction du monde nouveau ekomonisaka yango polele.

Traduction du monde nouveau ezali solo mosala ya mayele. Na 1989, profesere Moyisraelié, Benjamin Kedar alobaki ete: “Na boumeli na bolukiluki na ngai mpo na nkótá na ntina etali Biblia na hébreu mpe mabongoli na yango, namikundolaka mbala mingi mpo na ebimeli [ya Biblia] na Lingelesi oyo ebéngami Traduction du monde nouveau. Kotalelaka yango, namoni ete ezali mosala mouti na mokano malamu ya kokóma na bososoli ya sikisiki mpenza na makomami. Komonáká boyebi monene na monoko ya ebandeli, ezali kobongola maloba na monoko ya ebandeli na motindo oyo moto akoki kokanga ntina, mpe kozanga ete etangwa mosika na monoko na hébreu . . . Ntango nyonso bonsomi ezalaka mpo na kolimbola to mpo na kobongola likanisi nyonso lipesami na monoko mosusu. Kobakisama ya liloba moko ekoki kozala ntina na ntembe. Kasi naino namoni te ete kati na Traduction du monde nouveau, balobi likambo oyo makomami elobi te.”

Kati na mokili mobimba, bamilió na batangi na Biblia bazali kosalela Traduction du monde nouveau mpo ezali libongoli ya monoko mozali kolobama na ntango na biso oyo ezali bongo kobongola maloba ya Biblia na sikisiki. Biblia na mobimba na yango ebimisami sikawa na minoko libwa, mpe Makomami na greke na boklisto yango moko ebimisami na minoko 11. Ezali kobongolama na minoko misusu 20. Ekosengaka bambula mingi mpo na kobimisa libongoli ya sikisiki, kasi tozali kozela na motema likoló mpo na kozwa Traduction du monde nouveau na minoko yango, mpo ete ebele na bato bakoka kozala na boyebi malamu ya “liloba na bomoi.” (Bafilipi 2:16) Mpo ete yango esili kosalisa bamilió na bato na nzela wana, tosengeli bobele kosɛnga yango na móto mpenza.

[Maloba na nse ya lokasa]

[Likanisi ya paragrafe on page 28]

Traduction du monde nouveau ezali kobongisama mpo na kobima na minoko misusu 20

[Etanda na lokasa 29]

LIBONGOLI YANGO MOKO NDE EKOMONISAKA MOTUYA NA YANGO

Moalema moko ya mwasi oyo azali Témoin de Jéhovah, atangelaki mobangé mwasi moko oyo azalaki kosolola na ye, mokapo ya Habakuku 1:12 (MN): “Yo ozali longwa na kalakala te, O Jéhovah? O Nzambe na ngai, Mosantu na ngai, yo okokufaka te.” Mwasi wana andimaki te, mpamba te Biblia na ye elobaki ete: “Tokokufa te.” Témoin alimbolaki ete Traduction du monde nouveau ezali kolanda mpenza makomi na ebandeli. Nzokande mwasi yango ayebaki monoko ya hébreu. Akendeki bongo kokuka Biblia na ye ya hébreu mpe akamwaki na komona ete Traduction du monde nouveau elobaki solo. Esili koleka ntango mingi mpenza, Basoferime (Sophérims), to bakomeli Bayuda, babongolaki yango mpo ete mokapo wana emonanaki na bango lokola ete ezangaki maloba na botósi epai na Nzambe. Longola bobele mwa ndambo na yango, mabongoli na monoko Allemand masembolaki te mabongwani oyo makótisamaki na bakomeli. Nzokande, Traduction du monde nouveau ezongisi makomi ya ebandeli.

[Elilingi na lokasa 26]

Traduction du monde nouveau na mobimba na yango esili kobimisama sikawa na minoko milandi: Allemand, Danois, Espanyole, Italien, Japonais, Lifalansé, Lingelesi, Néerlandais mpe Portugais