Bukhu la Yobo linooda nikami-a navelelanga malangi-o

1-2. N’nga ndi yorucha iivi afwee araru a Yobo na Elihu yaguman’nena aliwa?

ISTORIYA yokhuza Yobo yatoomwadheya ninga mulo oophi-a waatu takalecha makhumelo adhuwa. Mutu ovweya thitho wafuma maningula atooluza vyongo vyothene. Afwee araru a Yobo Elifazi, Bilidadi na Zofari tangavwide vyevyo vyam’mwireele, tatoodhowa wu Uzi ira tamam’limbi-e. Mbwenye tangafiile tatoodabwa ona vyongo vyam’mwireele Yobo.

² Kathuulelani vyevyo vyaireile. Wahora yoyeva, Yobo atooluza vyongo vyothene vyana liye. Vifuwo vyothene vyevyo vyana liye ninga mabila, ng’ombe, ngamila, na mabulu vyatoophiwa nobiwa. A-imee othene tatookwa thitho anamalabee othene tatoophiwa. Nyumba mwakwenle a-ima a Yobo yatoosanduwa kala dembe. Vasogolo vogumanana vyongo vyothakala vyothene vyevi, Yobo atoobulela marenda malukhulu. Manungwee othene tatookaana vilonda thitho anoovwa upha maningi. Afwee ararwale tangali volapela tatom’mona Yobo angakaathide ekhene vadorani thitho angali watangaranga maningi. N’nga aliwa tairilen’ni? Aliwa tatookala vambo-i na Yobo wamalambo 7 thitho wamalambo othene enala kataongile yongo iliyothene wa Yobo angalive tanoona ira unovwa upha maningi. (Yob. 2:12, 13) Vahora inango zombwe mwinango dhinalee Elihu atokaathi vambo-i naaliwa. Vasogolovee Yobo atooroma onga notembelela dambo labaliwile liye thitho anoofuna angakwide. (Yob. 3:1-3, 11) Pyoonelatu ira Yobo anoofuneela khami-iwa. Vyaongile atwao thitho moda mwaviongela aliwa vyangathonyi-edhe ira tali afwee aimbarimbari a Yobo venango akala ira tanookhuziwa na vyam’mwireele vaingumiyee.

3. N’nga muyofunjedha yei ninotapanyan’ni?

³ Yohova atoovudelela Mose ira alembe vyongo vyothene vyaongile afwee araru a Yobo thitho Elihu namoda mwairela aliwa vyongo. Ninoira pama thuulela ira vinango mwa vyongo vyaongile Elifazi ate vudeleliwa na zimu othakala. Mbwenye vyaongile Elihu avudeleliwile na Yohova. (Yob. 4:12-16; 33:24, 25) Ngumwasee kaninodabwa ira bukhu la Yobo munofwanyeya malangi-o apama maningi thitho malangi-o enango othakala maningi. Masiki vingalive ee-no, bukhu la Yobo linooda nikami-a nafunanga velela malangi-o waatu enango. Yoroma ninoroma tapanya vifwanafwani-o viraru vyaafwee a Yobo. Namala ninotapanya ifwanafwani-o yapama ya Elihu. Vaifwanafwani-o iliyothene ninoona mwemo bukhu la Yobo mwakami-edhe aliwa Aisraeli thitho moda munanikami-edhe aliwa malamboano.

MWEMO AFWEE ARARU A YOBO MWAM’VA-EDHE ALIWA MALANGI-O

4. N’nga chini yairi-idhe ira afwee araru a Yobo taimwanena m’limbi-a? (Muone thitho iruthiruthi.)

⁴ Bibilya linoonga ira Afwee araru a Yobo tangavwide thitho oona vyongo vyam’mwireela, tatoodhowa ira “tamam’didili-e Yobo nom’limbi-a.” (Yob. 2:11) Mbwenye tatooimwanana m’limbi-a. N’nga mwasiwa ngwan’ni? Vatokala myasa miraru. Yoroma katana hora yom’vuruwana Yobo ira taidhiwe moda mwali vyongo vaingumiyee. Mwaifwanafwani-o, aliwa tatookaana mathuulelo odaweya oi Yobo unaalangiwa namwasa wamadawo airile liye.a (Yob. 4:7; 11:14) Yanambili, malangi-o othene avelenle afwee a Yobo tali o-okami-a thitho opha maningi. Mwaifwanafwani-o, vyongo vyothene vyaongile afwee ararwale, vyanooneya ninga vyapama mbwenye vyali vyo-okami-a navang’onovene. (Yob. 13:12) Mo-okaana tangaranga, Bilidadi atoom’mwandela Yobo fendo mbili ira unaasimbwa onga. (Yob. 8:2; 18:2) Zofari atoofwanafwani-edha Yobo na “mutu o-okaana zelu.” (Yob. 11:12) Yaneraru, angalive ira vahora yam’mongana aliwa Yobo kaagweli-idhe madhu, mbwenye vyongo vyaonga aliwa thitho moda mwaviongela aliwa vyanoothonyi-edha ira tanoom’momba landu, katam’lemeza thitho katam’dhiveliwana. (Yob. 15:7-11) Malo mom’didili-a nom’limbi-a, alombwanala tatoodhowanave m’mwiri-a Yobo dhionanga ira ngodawa thitho o-okaana basa.

5. N’nga malangi-o ava-iwile Yobo naafwee am’khuzile a-vi?

⁵ Pyo-odabwi-a ira malangi-o avelenle afwee araru a Yobo, tali o-okami-a. Madhwiwa tali opha maningi wa Yobo. (Yob. 19:2) Venango munooda vwechecha mwasee Yobo atoonga madhu othonyi-edha ira kaadawi-idhe yongo iliyothene. Vyevi vyatom’mwiri-a Yobo ira adodomeye mathuulelo noonga vyongo vyo-ofwanelela. (Yob. 6:3, 26) Vyongo vyaongile afwee a Yobo vyali vyo-ovwelana na mathuulelo a Yohova thitho katam’mwirele vyongo mwatangaranga. Vyo-arelavovyee Satana atoowalabi-edha basa atu enala ira tam’fooki-e Yobo. (Yob. 2:4, 6) N’nga vyevi vyakami-idhe a-vi atu andulimu, n’nga vinanikami-e a-vi i-yo malamboano?

6. N’nga andimuwa awu Israeli tafunjedhilevon’ni va ifwanafwani-o yothakala yaafwee araru a Yobo?

⁶ Mwemo mwasula mwakami-edhe aliwa Aisraeli. Angasakunle ziza la Aisraeli, Yohova atoosakula thitho andimuwa ofwanelela ira tatongenga zizalo movwelana na makhundwee olongomana. (Dot. 1:15-18; 27:1) Alombwana enala tafwanela vuruwana mwa polepole maningi ta-anavelele malangi-o venango igamulo. (2 Li. 19:6) Tanoofuneela fukanga vyofuka malo mothuulela ira tanoidhiwa mwasa othene. (Dot. 19:18)Andimuwa othene Aisraeli tanoofuneela rambela a-kaana tangaranga waatu tadha waaliwa ira taakami-e. Mwasiwa ngwan’ni? Namwasa oi akala katinoonga moriya rima vinooda m’mwimwanani-a mutu onga mothathuwa vyongo vili rimanimwee. (Eki. 22:22-24) Vyevi ndi vyafwanela funjedha andimuwa Aisraeli aakale ira tatooleri mwasa wa bukhu la Yobo.

7. Wenjedhela vaandimuwa awu Israeli, n’nga mbaatu enango avi avelela malangi-o, n’nga mwasa wa Yobo waakami-idhe a-vi? (Sanganiko 27:9)

⁷ Mwaimbarimbari kai andimuwa baa-i tafwanela velela malangi-o Waaisraeli. Mutu uliwethene wu Israeli, romela mwana, ndimuwa, lombwana venango i-yana angaodhile velela malangi-o wafwee afuneela ira achinje kalelolee venango wenjedhela vyoira volambelawee Yohova. (Sal. 141:5) Velela malangi-o mo-ovira khundu unothonyi-edha ira nili axamwali apama. (Muleri Sanganiko 27:9.) Ifwanafwani-o yothakala yaafwee araru a Yobo yangaodile kami-a Aisraeli idhiwa vyofwanela onga venango irana vovelela malangi-o.

8. N’nga ninofwanela rambela vyongo viivi navelelanga malangi-o? (Muone thitho viruthiruthi.)

⁸ Mwemo mwasula munanikami-edhe aliwa. Ninga Makristau, ninofunecha kami-a abali naarongoli-u tagumanangana nyarwa. Ira niode irana vyevi, ninofwanela rambela vyairile afwee araru a Yobo. Yoroma, ninofwanela idhiwa pama mwasa othene na-anavelele malangi-o. Yanambili malangi-o anovelela i-yo katikalenga ovwelana na mwemo munoonela i-yo vyongo ninga Elifazi mwairela liye vyongo hora dhinjinji. Malomwee takalenga okhumela m’madhu a Nlungu. (Yob. 4:8; 5:3, 27) Yaneraru, nirambelenga onga mo-okaana tangaranga thitho mom’mwiri-a mutu ira avwe upha. Muthuulele ira Elifazi naafweeale tatoonga vyongo vinango vyaimbarimbari. Vinango mwa vyongo vyaongile aliwa vyatoo-indi-edhiwa basa na mutu mwinango avudheleliwile lemba Bibilya. (Mufwanafwani-edhe na Yobo 5:13 na 1 Akoritiyo 3:19.) Mbwenye vyongo vinjinji vyaongile aliwa vyokhuza Yohova vyali vyonama thitho vyanoom’pi-a maningi rimani Yobo. Ee-no Yohova atoonga ira vyaongile aliwavyo vyali vyonama. (Yob. 42:7, 8) Malangi-o apama katinoiri-a atu enango thuulela ira Yohova ngoruchi-a vyongo venango thitho iri-a arumiwee dhivwanga ira katinodhiveliwiwa. Ee-no dhoweni nitapanyeni vinofunjedhavo i-yo vaifwanafwani-o ya Elihu.

MODA MWAVELENLE ELIHU MALANGI-O WA YOBO

9. Muonge mwasee Yobo mwafuneela liye kami-o afweeale tangamadhi onga thitho moda mwam’kami-edhe Yohova.

⁹ Yobo naafwee ararwale tatookangana wahora indendai. Aliwa tatoonga vyongo vinjinji moi vyatookwakwana makapitulu 28 a Bibilyani. Vyongo vinjnji vyaongile aliwa vyanoothonyi-edha ira tali onyanyuwa thitho osukwala. Pyo-odabwi-a ira Yobo anoodhowanave uvwa upha. Liye anoofuneela didili-iwa thitho kami-iwa. N’nga Yohova am’kami-idhe a-vi Yobo? Yohova atoo-indi-edha basa Elihu ira am’va-e malangi-o. N’nga mwasiwa ngwan’ni Elihu atoodedi-edha a-anarome onga? Liye atoonga ira: “Miyo ndili mwana thitho nyo muli andimuwa. Ngumwesee mofuna ulemezeni ndatoomiyala.” (Yob. 32:6, 7) Elihu anooidhiwa likhundo loi: Andimuwa mbanokaana zelu namwasa oi atokalao wahora yolapela thitho atogumanana vyongo vinjinji vaingumiiwa kwaranya azombwe. Mbwenye Elihu angavuruwanile moleva rima vyaonga Yobo naafwee, liye atoona ira unofuneela ongavo. Liye aongile ira: “Kai vyawa vinom’mwiri-a mutu ira akale wazelu thitho kai andimuwa baa-i anoidhiwa vyongo vyofwanelela.” (Yob. 32:9) N’nga Elihu aongilen’ni, n’nga aongile moi a-vi?

10. N’nga Elihu airilen’ni a-anavelele malangi-o wa Yobo? (Yobo 33:6, 7)

¹⁰ Elihu a-anavelele malangi-o wa Yobo atoonechecha ira vyongo vilipama. N’nga airile a-vi vyevi? Yoroma, atoonechecha ira rimee utokurudheya. Ninoidhiwa vyevi namwasa oi Bibilya linoonga ira voroma Elihu atoonyanyuwa. (Yob. 32:2-5) Angalive ira atoosukwala, kam’mongilena Yobo mo-okaana tangaranga navang’onovene. Malomwee atoom’mongana Yobo mom’limbi-a. Mwaifwanafwani-o, liye atom’mongana Yobo ira: “Miyo ndili saasawa nanyo vamethoni va Nlungu waimbarimbari.” (Muleri Yobo 33:6, 7.) Adhamale Elihu atoom’mongana Yobo ira anom’vuruwana mwapolepole thitho a-anam’va-e malangi-o, atooweli-edha makhundo malukhulu aongile Yobo. (Yob 32:11; 33:8-11) Elihu atooira saasawa vahora inango vam’va-a liye Yobo malangi-o. —Yob. 34:5, 6, 9; 35:1-4.

11. N’nga Elihu am’va-idhe a-vi Yobo malangi-o? (Yobo 33:1)

¹¹ Vahora yavelela liye malangi-o wa Yobo, Elihu atooira vyongo mundhila yothonyi-edha ira anom’lemeza mutu ororomeleula. Mwaifwanafwani-o, Elihu anoo-indi-edha basa dhina la Yobo angalive ira alombwana ararwale katairilena vyevi. (Muleri Yobo 33:1.) Venango vothuulela ira liye thitho anoofuneela ongavo vahora yakangana Yobo naafweale, Elihu atoom’va-a Yobo ngari ira aongevo vam’va-a liye malangi-o. (Yob. 32:4; 33:32) Elihu atom’mwenjeli-a Yobo ophi-a wa vyongo vyaogile liye thitho irana. Moriya rima atoom’thuucha vyamakalelo a Yohova ninga zelu, kopolo, longomano na udhivelee ororomeleya. (Yob. 36:18, 21-26; 37:23, 24) Mo-okaikela malangi-o enao Elihu am’va-idhe liye Yobo atoom’kami-a ira akozeele wachela malangi-o owenjedheleya okhumela wa Namapanducha. (Yob. 38:1-3) N’nga ifwanafwani-o ya Elihu yangakami-idhe a-vi atu awale, n’nga inanikami-e a-vi malamboano?

12. N’nga Yohova a-indi-edha a-vi basa anamaongela vokami-a Aisraeli, n’nga ifwanafwani-o yapama ya Elihu yangaakami-idhe a-vi?

¹² N’nga mwasa wen’na wangakami-idhe a-vi Aisraeli? Yohova anoo-indi-edha basa anamaongela ira tafunji-enga thitho velela malangi-o wa Aisraeli. Mwaifwanafwani-o, muhora ya Anamatonga Yohova atoo-indi-edha basa namaongela wa-iyana Debora ira avelele malangi-o waatwee. (Ana. 4:4-7; 5:7; 1 Sa. 3:19, 20) Yohova atoo-indi-edha basa Samueli ira avelelenga malangi-o waatwee romela angali mwana. Thitho muhora yamamwene Yohova atoodhowanave velela anamaongela naifunelo yoi akami-e Aisraeli ira tam’lambelenga mudhila yorumeleya thitho ira tavelelenga malangi-o waatu ta-iidhe lambela ochena. (2 Sa. 12:1-4; May. 3:24) Ifwanafwani-o yapama ya Elihu ili mubukhu la Yobo yangakami-idhe alombwana naa-iyana ororomeleya idhiwa vyofwanelela onga tavelelanga malangi-o waatu enango thitho moda munaireele aliwa vyevi mwaudhivela.

13. N’nga Makristau amalamboano tanaire a-vi ira talimbi-enga Makristau afwiwa?

¹³ Mwemo mwasula munanikami-edhe aliwa malamboano. Ninga Makristau, i-yo thitho ninokami-a atu enango idhiwa vya Nlungu naawandelanga vya Bibilyani. Ndhila inango inairele i-yo vyevi ndi i-ndi-edha basa madhu apama vodidili-a thitho limbi-a Makristau afwi-u. (1 Ak. 14:3) Simbwasimbwa andimuwa avapingoni anofwanela ira polepole ira “taongenga molimbi-a” waabali naarongola masiki waatu anowaona aliwa ira tatododomeya mathuulelo thitho “anoonga mo-othuulela pama.”—1 Atez. 5:14; Yob. 6:3.

14-15. N’nga andimuwa avapingoni tanasazi-edhe a-vi ifwanafwani-o ya Elihu tafunanga velela malangi-o wa mutu mwinagwee?

¹⁴ Kathuulelani ifwanafwani-o ila: Ndimuwa wavapingoni utoidhiwa ira rongola mwinango pingoni mwiwa unaadhikhumbanyedha. Ndimuuo vambo-i na bali mwinango atodhowa ira tamam’limbi-e. Vowaredha na rongoluo unoonga vyongo vinoom’khumbanyi-a angalive ira hora dhothene unodhowa migumanoni thitho dhowa muurumiwini, mbwenye kaasangalala. N’nga ndimuuo airen’ni?

¹⁵ Mo-okaikela, yoroma baluo unodhilimbi-edha ira avwecheche myasa inom’mwiri-a ira rongoluo adhivwenga ee-no. Ira vyevi viodeye unofwanela m’vuruwana moleva rima. N’nga unaakaikela ira Yohova kanom’dhiveliwana? Venango unaalimbanana “vyokhumbanyi-a vaingumiyee?” (Luk. 21:34) Yanambili ndimuuo unofwanela m’simba rongoluo namwasa wa vyongo vyapama vinoira liye. Mwaifwanafawani-o, unooda m’simba namwasa odhowanave kaana thindhi lodhowa muurumiwini thitho fwanyeya vamigumanoni angalive ira kai vyokweya wa liye. Yanararu ndimuuo unooda vwechecha moda muli vyongo vaingumi ya rongoluo na myasa inom’mwiri-a kala osukwala thitho unooda i-ndi-edha basa Bibilya vom’sikimizela ira Yohova unom’dhiveliwana.—Agl. 2:20.

DHOWANANIVE FUNJEDHA MAKHUNDO OKHAMI-A ALI MU BUKHU LA YOBO

16. N’nga ninaire a-vi ira bukhu la Yobo lidhowenave nikami-a?

¹⁶ Onga mwaibarimbari, vatokala vyongo vinjinji vinafunjedhe i-yo khumela mubukhu la Yobo. Muyofunjedha ivirile natoofunjedha khumela mu bukhu la Yobo mwasee urumeli-idhe Nlungu ira nigumanengana nyarwa. Thitho vyongo vinaire i-yo ira nidhowenave kala ororomeleya wa Yohova nagumanangana nyarwa. Thitho muyofunjedha yei nitoona ira i-yo othene ninooda velela malangi-o apama akala ninorambela sazi-edha ifwanafwani-o yothakala yaafwee araru a Yobo no-arelanga ifwanafwani-o yapama ya Elihu. Akala sogolou munodha funeela velela malangi-o wa mutu mwinagwee, munodha ira pama thuulela makhundo afunjedhile nyo mu bukhu la Yobo mwa-anavelele malangi-o. Akala vatovira hora mwa-analeri bukhu losangalali-a la Yoboli, vingakanle pama ira masaka-edho ira mulileri vachineneeva. Munodha ona ira tokami-a malamboano ninga mwali aliwa vahora yalembiwa aliwa.