MURU OFUNJEDHA 48
NYUMBO 129 Tipitirizebe Kupirira
Bukhu la Yobo linooda nikami-a nagumanangana nyarwa
“Mwaimbarimbari Nlungu kanoira vyothakala.”—YOB. 34:12.
VINOFUNA I-YO FUNJEDHA
Muyofunjedha yei ninoona bukhu la Yobo munonikami-edha aliwa vwechecha mwasee Nlungu murumeli-edhe liye ira nigumanengana nyarwa thitho ira nivilelenga nagumanangana nyarwa.
1-2. Mwasiwa ngwan’ni bukhu la Yobo ndi loofuneya Maningi lileri?
N’NGA nyo mwatookaana hora yoleri bukhu la Yobo chineneeva? Bukhu lawaleli, lalembiwile vyawa vaduziduzi 3.500 vivirilevyo, hora dhinjinji linooniwa ira ndi limbo-i mwamabukhu alembiwile pama maningi ndulimu. Referensiya inango yatoonga ira yatoolembiwa mundhila yapama, mova-a ifunelo, mo-orucha vwechecha thitho linoonga ira “mulimbo lemba atoolilemba pama.” Mose ngwenuo alembile bukhu lodabwi-ali, mbwenye mulimbo lemba waimbarimbari ngu Yohova Nlungu.—2 Ti. 3:16.
2 Bukhu la Yobo ndiikhundu imbo-i yapama maningi ya Bibilyani. Mwasiwa ngwani? Mwasa umbo-i ngoi linooni-a pama mwasa ulukhulu wenuo angelo vambo-i naatu munokhuzeliwa aliwa vocheni-a dhina la Yohova. Linonifunji-a thitho vyamakalelo apama a Yohova ninga udhivela, zelu, longomano na kopolo. Mofwanafwani-a, bukhu la Yobo, linoonga ira Yohova “Ngwakopolo Dhothene” fendo 31 kwaranya mabukhu othene a Bibilyani. Wenjedhela vevo, bukhuli linowakhula vyofuka vinjinji maningi vyofuneya, thangani-avo yofuka imbo-i yoi atu anjinji tanofunechecha idhiwa yowakhulayee. Mwasiwa ngwani Nlungu unorumeli-a nyarwa?
3. N’nga ninofunjedhan’ni mu bukhu la Yobo?
3 Atu tali vadhulu va mwangoni tatokaana ngari yoona pama vyongo vyothene vyaarungunuile. Mundhila imbo-ive, bukhu la Yobo linonikami-a ona nyarwa dhinogumanana i-yo ninga munodhionela Yohova. Muyofunjedha yei, ninotapanya bukhu la Yobo munanikami-edhe aliwa vanogumanana i-yo nyarwa. Ninofunjedha storiya ya Yobo mwakami-edhe aliwa Aisraeli thitho munanikami-edhe aliwa malamboano. Ninotapanya muna-indi-edhe i-yo basa bukhu la Bibilyali vokami-a atu enango.
NLUNGU ATOORUMELI-A IRA YOBO AGUMANENA NYARWA
4. N’nga Yobo athonyi-edhe a-vi ira ali o-iyana na Aisraeli tali wu Iguputo?
4 Vahora Aisraeli vaoni-iwa aliwa nyarwa ninga adhaari wu Iguputu, lombwana mwinango dhinalee Yobo akalecha wu Uzi, venango yali ikhundu ya makhumelo adhuwa a ilambo yolanyedhiwa, duzi na Arabia. Wuiguputu, Aisraeli tatooroma lambela milungu yonama. Mbwenye Yobo ali o-iyana maningi naaliwa, liye anoolambela Yohova mororomeleya. (Yos. 24:14; Zak. 20:8) Yohova atoonga vyokhuza Yobo ira: “Kavali mutu ninga liye vailambo yavathi.”a (Yob. 1:8) Wenjedhela vokala ofuma maningi, Yobo ali olemeziwa maningi vaatu othene a makhumelo a dhuwa. (Yob. 1:3) Satana atoothakaleliwa maningi voona mutu ofuneula am’labelanga Nlungu mororomeleya!
5. Mwasiwa ngwan’ni Yohova atoorumeli-a ira Yobo agumanena nyarwa? (Yobo 1:20-22; 2:9, 10)
5 Satana atoonga ira Yobo uno-iya m’lambela Yohova akala utoroma gumanana nyarwa. (Yob. 1:7-11; 2:2-5) Vyongo vyaongile Satanavi vyatoodi-a vyofuka vyofuneya maningi. Angalive ira Yohova anoom’dhiveliwana maningi Yobo, liye atoorumeli-a Satana ira am’mwesedhe vofuna m’mona akala vyaonga liye vyali vyaimbarimbari venango vyonama. (Yob. 1:12-19; 2:6-8) Satana atooiri-a ira Yobo aluze vifuwovyee, atoopha a-imee 10 thitho atoodhi-edha sau opha maningi manungo othene romela muruni mafiya manyaloni. Mbwenye uwalanga othene wairile Satana vomuiri-a ira Yobo a-iye m’labela Yohova kavyaodeile. (Muleri Yobo 1:20-22; 2:9, 10.) Vira wahora, Yohova atoom’mwili-a Yobo, atoom’mweli-edha okoka fumee thitho limbililee lapama. Yohova atoom’va-a Yobo a-ima enango 10. Yohova atoom’mwiri-a ira Yobo akaleo vyawa vinango vyowenjedheleya 140. Na maraeli-o enala, liye atooda ona adhuulu a vidhuuluvyee. (Yob. 42:10-13, 16) N’nga storiya ya Yobo yangaakami-idhe a-vi arumiwi a Yohova a ndulimu thitho inanikami-e a-vi malamboano?
6. N’nga storiya ya Yobo yangakami-idhe a-vi Aisraeli? (Muone thitho iruthiruthi.)
6 Moda waakami-eye Aisraeli. Ingumi ya Aisraeli wu Iguputu yali yorucha. Mwaifwanafwani-o, Yoswa na Kalebe tali va udhaari muuzombwiwa othene. Thitho vo-odawa iliyothene, tatoomala vyawa 40 tangali kokolani. Aakale ira Aisraeli tatooidhiwa storiya ya Yobo thitho moda mwaraeli-iwile liye, mo-okaikela vyangaodile akami-a Aisraeli othene na Aisraeli enango tafuna dhabaliwa vasogolo va vyongo vyevi. Aliwa tangaidhi ira Satana ngunoiri-a ira nigumanengana nyarwa. Wenjedhela vevo, aliwa tangavwechechile mwasee Yohova murumeli-edhe liye ira atu tagumanengana nyarwa, moda munonidhiveliwana liye thitho ira unoraeli-a atu othene anodhowanave kala ororomeleya angalive ira tanogumanana vyorucha.
Storiya ya Yobo yangakami-idhe Aisraeli taoni-iwa nyarwa ninga adhaari wu Iguputu, thitho inooda nikami-a malamboano (Muone ndima 6)
7-8. N’nga bukhu la Yobo linakami-e a-vi atu othene anogumanana nyarwa? Muonge thitho ifwanafwani-o
7 Mwemo munaganyalele i-yo. Vyosukwali-a pyoi, atu anjinji tato-iya kala ororomela wa Nlungu namwasa o-ovwechecha ira mwasiwa ngwan’ni vyongo vyothakala vinoaireela atu apama. Muone ifwanafwani-o ya Hazel,b wau Ruwanda. Angali mwana, liye anoororomela Nlungu. Mbwenye vyongo vyatoochinja mo-odedi-edhela. Anamabalee tangamwadhan’ne, liye atooulukhuli-iwa na baba om’fwanya oi anom’mwirela vyongo vyauwalanga. Iyavo vyevyo, angali sikana atoo-indeliwa. Liye atoodhowa masaka kami-o religiauniwee, mbwenye kaakami-iwile. Vasogolovee, Hazel atoolembela Nlungu karta loonga ira: “Nlungu, miyo ndatoolobela wa nyo, nodhilimbi-edha irana vyapama, mbwenye nyo mwatoondiweli-edha vyothakala. Ngumwasee, khandinofuna idhiwave vya nyo thitho ndinoira vinaode miyo ira ndikalenga osangalala.” Vyovwi-a tangaranga ndi ona atu ninga Hazel, tanami-iwanga roromela ira Nlungu ngunoiri-a nyarwa dhiwa!
8 Bukhu la Yobo linonifunji-a ira kai Nlungu unoiri-a nyarwa, mbwenye ndi Satana! Bukhuli linothonyi-edha thitho ira kaninofwanela thuulelanga ira atu anoona nyarwa tanokala ta-andanga vyongo vyadhanle aliwa. Bibilya linoonga ira “hora yasoka na vyongo vyo-odedi-edheleya” vinooda gwela mutu uliwethene vahora iliyothene. (Nam. 9:11; Yob. 4:1, 8) Storiya ya Yobo inonifunji-a thitho ira nadhowanave kala ororomeleya, ninobarela limbili la Yohova thitho ninom’kami-a ira awakhule vyonama vya Satana. (Yob. 2:3; San. 27:11) Myasa yen’na inonikami-a idhiwa mwasee i-yo vambo-i naatu enango anowadhiveliwana i-yo ninogumanana nyarwa—ngumwasiwa ninoiona kala yofuneya maningi. Vangavirile hora, Hazel atoofunjedha Bibilya na Mboni dha Yohova thitho atoovwechecha ira khaali Nlungu airi-a nyarwadhee. Liye unoonga ira: “Miyo ndatoolobela okoka wa Nlungu, dhula rimanga nom’mwandela moda mwadhivwela miyo. Miyo ndatoom’mwandela Yohova ira vahora yaongile miyo ira kandinofuna idhiwave vya nyo, khumela vathi varima kandaidhiwa vyaonga miyo. Mwasiwa ngoi kandamuidhiwa Yohova. Va-eeni nditoidhiwa ira liye unondidhiveliwana thitho ndinooda onga ira, mwaimbarimbari ndili osangalala maningi.” I-yo ninosimba namwasa oidhiwa mwasee Nlungu unorumeli-a nyarwa! Va-eeni dhoweni nitapanyeni storiya ya Yobo munanikami-edhe aliwa vanogumanana i-yo vyorucha.
N’NGA STORIYA YA YOBO INANIKAMI-E A-VI VILELA?
9. N’nga nyo munaonge a-vi vya nyarwa dha Yobo? (Yakobo 5:11)
9 Kathuulelani nyarwa dhagumanana Yobo. Manungwee othene atookaana vithungu thitho akalecha okhaathene vadorani namwasa wa vyopha vyavwa liye. Yobo atoofooka maningi, manungwee atoodimba namwasa wa vilondavyo thitho manungwee anoosuruwa. Namwasa wa vilonda vyana liye, Yobo anoodhiwarutha na mapalepale thitho anoodumbela namwasa wa upha wavwa liye. Mbwenye liye kaafuna vulumuwa baa-i, anoovilela. (Muleri Yakobo 5:11.) N’nga chini yam’kami-idhe ira avilele.
10. N’nga chini inothonyi-edha ira Yobo ali othathuwa m’mwandela Yohova moda mwadhivwela liye? Muongemo
10 Yobo atookaana uxamwali olimba na Yohova thitho anoothathuwa m’mwandela Yohova moda mwadhivwela liye. (Yob. 10:1, 2; 16:20) Mwaifwanafwani-o, kapitulu 3 linothonyi-edha ira Yobo atoodungunya namwasa wa masoka othene agumanana liyeao, vothuulela ira Yohova ngwairi-a vyotheneevyo. Adhamale, afwee araru tatoonga fendo dhinjinji ira liye aira langiwa namwasa wa vyodawa vyairile liye. Mbwenye Yobo atoodhowanave onga ira ali ororomeleya thitho fendo dhinjinji anom’momba landu Yohova. Namwasa oi vyongo vyaonga liye vyanoothonyi-edha ira vahora dhinango anoodhiona ira ngolongomana kwaranya Nlungu. (Yob. 10:1-3; 32:1, 2; 35:1, 2) Angalive ira vyali ee-no, liye atoorumela ira vyongo vyaonga liye vodhioneli-edha ira ngolongomana “ali athuulela pama” (Yob. 6:3, 26) Pyaimbarimbari ira vakapitulu 31 Yobo atoodawa vom’vepha Nlungu ira am’mwandele mwasee unogumanana nyarwa. (Yob. 31:35) Mbwenye Yobo atoodawi-a vom’khanyi-edha Nlungu ira am’mwandele mwasee unogumanana nyarwa.
11. N’nga Yohova am’mwakhunle a-vi Yobo?
11 Nathuulela vyongo vyothene vyam’mwireele Yobo, ninoidhiwa ira liye atoonga madhu enale namwasa oi ali vauxamwali olimba na Yohova thitho anoororomela ira Yohova unodham’tonga mwalongomano. Mbwenye Yohova angam’mwakhunle Yobo, Yohovuo kham’mwandenle vyongo vyothene vyam’mwiri-idhe ira Yobo agumanengana nyarwa. Thitho liye kam’sumulule Yobo namwasa odungunya venango dhioni-a ira ali olongomana. Malomwee, Yohova atom’va-a malangi-o ninga baba oriya rima munoirela liye na mwanee. Yen’na yali ndhila yapama yom’khami-a Yobo, namwasa oi vyatom’kami-a idhiwa ira modhiyevi-a kaaidhiwa iliyothene thitho ira atoonga mo-othuulela pama. (Yob. 31:6; 40:4, 5; 42:1-6) N’nga storiya ya Yobo yangakami-idhe a-vi arumiwi a Yohova andulimu n’nga inanikami-e a-vi malamboano?
12. N’nga storiya ya Yobo yangakami-idhe a-vi Aisraeli enango?
12 N’nga storiya ya Yobo yangakami-idhe a-vi Aisraeli? Vyongo vyagumam’nena Yobo vyangaafunji-idhe vyongo vinjinji. Mwaifwanafwani-o, kathuulelani moda mwafunjedhile Mose vamwasa wen’na. Ninga namasogolela wa ziza la Aisraeli, liye anoogumanana vyorucha vinjinji thitho vyosukwali-a. Mbwenye mo-iyana na Aisraeli o-ovwela hora dhinjinji taongecha vyothakala vyokhuza Yohova, Mose anoom’mwandelecha Yohova vyokhumbanyi-a vyee (Eki. 16:6-8; Num. 11:10-14; 14:1-4, 11; 16:41, 49; 17:5) Mose thitho anoofwanela vilela vahora yava-iwile liye malangi-o na Yohova. Mwaifwanafwani-o, venango Aisraeli tangamadhi vyawa 40 tangali kokolani, Mose “atoonga mopupuluma’’ thitho atooimwanana m’va-a titimi-o Yohova. (Sal. 106:32, 33) Namwasa wa vyevi, Yohova kam’rumeli-idhe ira avolowe muilambo yolanyedhiwa. (Dot. 32:50-52) Vyevi vyali vyorucha maningi wa Mose, mbwenye modhiyevi-a atoorumela malangi-oao. Storiya ya Yobo yangakami-idhe thitho Aisraeli enango tafuna dhabaliwa vasogolovee ira taode vilela vyorucha vyagumanana aliwa. Aakale ira tatoothuulela storiya ya Yobo, tangafunjedhile moda munaongelena aliwa na Yohova vya rimani mwiwa mo-odhi-elela nduli. Thitho tangaodhile funjedha kala odhiyevi-a nowachela malangi-o Yohova.
13. N’nga storiya ya Yobo inanikami-e a-vi vilela? (Aebere 10:36)
13 N’nga storiya ya Yobo inanikami-e a-vi? Ingumi yi-u malamboano njodhala na nyarwa, ee-no ninofuneela kopolo ira niode vilela. (Muleri Aebere 10:36.) Mwaifwanafwani-o, atu enango anolimbanana urenda unango tangani-avo urenda wamathuuleloni, nyarwa dha banjani, uvwa upha namwasa okweliwa mutu wan’dhiveliwana i-yo venango thitho vyorucha vinango. Hora dhinango madhu na vyoira vyaatu enango vinooda niiri-a ira nyarwa dhi-u dhiwenjedheleye. (San. 12:18) Mbwenye storiya ya Yobo inonifunji-a ira ninooda m’mwandela Yohova moda munodhivwela i-yo, nosikimizela ira unooda nivuruwana. (1 Ju. 5:14) Liye kanodha niomba landu, angalive ira hora dhinango ninooda onga mo-othuulela pama ninga mwairile Yobo. Malomwee, Nlungu unoda niva-a kopolo na zelu dhinofuneela i-yo ira niode vilela. (2 Li. 16:9; Yak. 1:5) Venango thitho Yohova unofuna anganiva-idhe ilango. Bukhu la Yobo linonifunji-a moda munawachele i-yo ilango venango malangi-o dhela m’madhu a Yohova, gululee, venango waabali olimba mwauzimu. (Aeb. 12:5-7) Ee-no ninga dhiyevi-a wate Yobo vowachela ilango ya Yohova, i-yo thitho ninodha raeli-iwa nakala odhiyevi-a no-arela malangi-o anowachela i-yo. (2 Li. 13:11) Mwaimbarimbari, Bukhu la Yobo linonifunji-a vyofuneya maningi! Mbwenye va-eeni dhoweni nitapanyeni moda muna-indi-edhe i-yo basa bukhu la Yobo vokami-a atu enango.
MU-INDI-EDHENGA BASA BUKHU LA YOBO VOKAMI-A ATU ENANGO
14. N’nga nalaleelanga ninaonge a-vi mwasee ninogumanana nyarwa?
14 N’nga mwatooroma gumanana mutu mwinango muurumiwini wenuo aufukileni ira mwasiwa ngwani ninogumanana nyarwa? N’nga mwawakhunle a-vi? Hora dhinjinji, ira niwakhule yofuka yei, ninoongecha vinoonga Bibilya vyokhuza vyaireile mundani mwa Edeni. Mwaifwanafwani-o, Ninoroma onga ira ngelo othakala unoitaniwa Satana atoonga yonama vowandela banja loroma yenio yairi-idhe ira ta-avwele Nlungu. (Mar. 3:1-6) Namala ninoawandelecha ira, namwasa o-ovwela wa Adamu na Eva, atu tatooroma gumanana nyarwa na wukwa. (Aro. 5:12) Vogomi-edha ninoongecha ira Nlungu uto-iya hora vofuna thonyi-edha ira vaongile Satana pyonama. Mbwenye vingalive ee-no, Yohova unaakami-a atu idhiwa ira vachineneeva nyarwa dhotene dhinodha mala. (Apk. 21:3, 4) Yen’na ndi ndhila yapama yotapanya mwasa wen’na thitho ndhila yen’na itokami-a atu anjinji vwechecha ira mwasiwa ngwani ninogumanana nyarwa.
15. N’nga nina-indi-edhe a-vi basa bukhu la Yobo ira ninakami-e mutu vwechecha ira mwasiwa ngwan’ni ninogumanana nyarwa? (Muone thitho viruthiruthi.)
15 Muone ndhila inango yotapanya naatu enango vamwasa wen’na—fendo yen’na mu-indi-edhe basa bukhu la Yobo. Nyo munooda roma m’simba mutuo voonga ira: “Yofuka yen’na njapama maningi!” Mwamala munooda onga ira Yobo rumiwi wa Nlungu oi atoogumanana nyarwa maningi ndulimu, atookaana yofuka ninga Yen’na. Liye atookaana mathuulelo enango oi Nlungu ngwairi-a nyarwa dhagumanana liye. (Yob. 7:17-21) Mutu unooda dabwa aidhiwa ira yofuka yei ikadi ifukiwanga wa vyawa mamiliyau ndulimu. Mwamala munooda m’mwandela ira bukhu la Yobo linonifunji-a ira namanami-a, ngwairi-a nyarwa dhagumanana Yobo a-akala Nlungu. Namanami-a atoom’moni-a nyarwa Yobo naifunelo yoi aoni-e ira atu anooda m’labela Nlungu akala anowachela yongo inangoyee. Nyo munooda onga ira kai Nlungu airi-idhe nyarwa dhagumanana Yobo, mbwenye ndi Satana. Nlungu afuna thonyi-edha ira atu anooda kala ororomeleya masiki tagumanengana vyorucha, thitho vyangaoni-idhe ira Satana ngonama. Vogomi-edha munooda awandela ira Nlungu atooraeli-a Yobo namwasa okalave ororomeleya. Ee-no ninooda adidili-a atu voasikimizela ira kai Yohova unoiri-a nyarwadho.
N’nga Muna-indi-edhe a-vi basa bukhu la Yobo vofuna asikimizela atu enango ira “Nlungu kanoirana Yongo yothakala”? (Muone ndima 15)
16. Muonge ifwanafwani-o ya bukhu la Yobo munakami-edhe aliwa atu anogumanana nyarwa.
16 Kaonani bukhu la Yobo mwakami-edhe aliwa lombwana mwinango dhinalee Mario. Mu yawa ya 2021, Rongola mwinango atoom’ligarela Mario vahora yalaleela liye na telefoni. Vyathapanya aliwa, liye atooleri lemba lothonyi-edha ira Nlungu kanoniwandela vyasogolo noniva-a idedi-edho baa-i, mbwenye thitho unovuruwana malobelwi-u. Liye angam’fukile vinothuulela liye vamwasa wen’na, Mario atoonga ira telefoni vyala aliwa liye ali alembanga karta yolanya ira unofuna adhiphe. Mario atoonga ira: “Ndinororomela Nlungu, mbwenye ndinoona ira liye utondi-iya.” Rongoluo angam’ligarenle fendo yanambili, liye atoom’mwandela vyokhuza nyarwa dha Yobo. Ee-no Mario atoosakula ira aleri bukhu lothene la Yobo. Ngumwasee rongoluo atoom’tumizela linki la Baibulo la dziko la latsopano la Malemba Opatulika. N’nga vyo-arelavovyee vyali vyoi a-vi? Mario atoorumela funjedha Bibilya thitho atoosangalala vofuna funjedha vinjinji vyokhuza Nlungu oi anom’dhiveliwana.
17. Mwasiwa ngwan’ni ninosimba Yohova namwasa o-ela bukhu la Yobo Bibilyani? (Yobo 34:12)
17 Madhu a Nlungu atokhaana kopolo ilukhulu yokami-a atu thitho didili-a atu anogumanana nyarwa. (Aeb. 4:12) Ninom’simba maningi Yohova namwasa o-ela bukhu la Yobo Bibilyani. (Yob. 19:23, 24) Bukhu la Yobo linonisikimizela ira. “Nlungu kanoira vyothakala” (Muleri Yobo 34:12.) Aliwa linonifunji-a mwasee Nlungu utorumeli-a nyarwa thitho moda munavilele i-yo nagumanangana nyarwa. Thitho linonikami-a ira nididili-ena atu anogumanana nyarwa. Muyofunjedha yo-arela, ninothapanya munanikami-edhe bukhuli nafunanga velela malangi-o.
NYUMBO 156 Na metho airoromelo
a Yobo atookalao vasogolo voi Yosefi utokwa (Mu yawa ya 1657 K.A.) Thitho Mose a-anadhowe wu Iguputu mavulumucha Aisraeli (Mu yawa ya 1514 K.A.) Ee-no, tapanya waireile vari va Yohova na Satana thitho vyowesedha vya Yobo vinooneya ira vyaireile muhora yen’na.
b Madhina enango atochinjiwa.