Vyongo vinofunjedhavo i-yo va ulosi wa Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa—Ikhundu yoroma

1-2. N’nga Yakobo airilen’ni anga-adhi vang’ono wukwa, n’nga mwasiwa ngwan’ni? (Muone thitho yavakapani.)

VALI vangavirile vyawa 17 kumela vevo Yakobo wenuo ali rumiwi ororomeleya wa Yohova vyakumile liye Ukanani dhowa wu Iguputu na banjalee. (Mar. 47:28) Vahoriyo liye atoosangalala maningi gumana okoka na mwanee Yosefi wenuo am’dhiveliwana liye maningi thitho ona banjalee lothene lingali vambo-ive. Vahoriyo liye atooidhiwa ira a-adhi vang’ono wukwa ee-no atooira masaka-edho oi aonge na banjalee lothene.—Mar. 49:28.

² Vahora yeniyo kavyali vyailendo ira muru wabanja aitani-e banjalee lothene ira aava-e malangi-o omari-a. (Esa. 38:1) Vagumano wenuo, vinooneya ira atoom’monga thitho afuna dhasogolela banjalo liye adhakwa.

3. Movwelana na Maromelo 49:1, 2, mwasiwa ngwan’ni vyongo vyaongile Yakobo ndi vyofuneya maningi?

³ Muleri Maromelo 49:1, 2. Wen’na kwaali gumano baa-i. Yakobo ali namaongela thitho vagumanula, Yohova atoom’mwandela rumiweeula ira aonge vyongo vyofuneya maningi vyokuza a-imee vyevyo vinofuna dhaireya sogolou. Ee-no vyongo vyaongile Yakobo vahoriyo vyali ulosi.

4. N’nga nithuulelenga n’ni natapanyangani ulosi waongile Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa? (Muone kwadru loi “banja la Yakobo.”)

⁴ Muyofunjedha yei, ninoonani vyongo vyaongile Yakobo wandela a-imee 4: Enao ndi Rubeni, Simioni, Levi, na Yuda. Muyofunjedha yo-arela, ninoona vyongo vyaongile liye vowandela a-imee 8. Ninga mwemo munofuna i-yo onela, vyongo vyaongile Yakobo naa-imee vyanookuza thitho maziziwa, enao tafuna kala a-ima Aisraeli. Vyongo vyaireile muzizali vinonikami-a ona mwemo ulosi wa Yakobo mwakwakwaneli-edhiwe aliwa. Ninotapanya vyongo vyaongile Yakobo, thitho ninoona makhundo enao ananikami-e ira nim’sangalali-enga Babi-u wadhulu Yohova.

RUBENI

5. N’nga Rubeni adedi-edhela wachela maraeli-o oi a-vi okumela wa babee?

⁵ Voonga na mwanee Rubeni, Yakobo aongile ira: “Wee uli mwananga oroma baliwa.” (Mar. 49:3) Ninga mwana oroma baliwa, Rubeni vinooneya ira adedi-edhela wachela fuma injinji kwaranya abalee. Thitho ira adedi-edhela kala namasogolela wa banjalo babee adhakwa nova-a a-imee yotuviyo.

6. N’nga yaireile chini ira Rubeni a-awachele yotuva ya mwana oroma baliwa? (Maromelo 49:3, 4)

⁶ Rubeni atootatila ngari yowachela yotuva ya mwana oroma baliwa. (1 Li. 5:1) Mwasiwa ngwan’ni? Vyawa vingasi ndulimu, liye atoogonana i-yana wa babee dhinalee Biliya. Biliya ali namalaba wa Rakeli wenuo ali i-yana odhiveliwiwa wa Yokobo. (Mar. 35:19, 22) Rubeni ali mwana abanle Yakobo na-iyanee Leya. Vinooneya ira Rubeni atoogonana na Biliya namwasa oimwanana dhikondi-a venango thitho aova ira babee unongom’dhiveliwana maningi Biliya kwaranya m’mee. Akhala liye airile vyevi na myasa yoi a-vi, vyairile liyevyo kavyam’sangalali-idhe Yohova thitho babee.—Muleri Maromelo 49:3, 4.

7. N’nga chini yam’mwireele Rubeni na zizalee? (Muone thitho kwadru loi ulosi wa “Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa.”)

⁷ Yakobo atom’mwandela Rubeni ira: “Khunodha khala wavadhulu kwaranya abalaa.” Madhu enala tatookwakwaneli-edhiwa namwasa oi kavali mwana uliothene wa Rubeni akhanlevo mwene, mulimbo velela sembe venango namaongela. Mbwenye Yakobo atom’va-a Rubeni yotuva thitho banjalee latookala vambo-i na maziza Aisraeli. (Yos. 12:6) Rubeni atoothonyi-edha makalelo apama va vyoireya vinango thitho kavali valivothene vevo vanoonga ira liye atooira thitho vyamararuo.—Mar. 37:20-22; 42:37.

8. N’nga ninofunjedhavo n’ni kumela wa Rubeni?

⁸ N’nga ninofunjedhavo n’ni? Ninofwanela khala odhilimbi-edha ira nikhale odhikondi-a vorambela mararuo. Akhala nitowesedhiwa ira niire yodawa, nirome imela nothuulela moda munam’khuzele aliwa Yohova, banja li-u thitho atu enango. Nithuulelenga thitho ira “yongo iliyothene idhalile mutu, unodha a-nda thitho yeyo.” (Agl. 6:7) Vyongo vyam’mwireele Rubeni vinonithuucha ira Yohova ngwatangaranga. Masiki ira Yohova kananibarele va vyo-arelavo vya vidawi-idhe i-yo, liye unodha niraeli-a navilimbi-edha iranga vyapama.

SIMIONI NA LEVI

9. Mwasiwa ngwan’ni Yakobo kaasangalanle na Simioni na Levi? (Maromelo 49:5-7)

⁹ Muleri lemba la Maromelo 49:5-7. Ee-no Yakobo atoonga madhu akopolo vothonyi-edha ira kaasangalalile na Simioni na Levi. Vyawa vingasi ndulimu, mwana wa i-yana wa Yakobo dhinalee Dina, atoo-indeliwa na lombwana mwinango Waukanani dhinalee Sekemu. Pyaimbarimbari ira a-ima a Yakobo tatoonyanyuwa na vyongo vyam’mwireele rongoliwa, mbwenye Simioni na Levi tatooimwanana tonga nyanyuwa wiwa. Aliwa tatoonama ira anokaathi-a rendele naalombwana awu Sekemu akhala anorumela ineliwa thitho aliwa tatoorumela. Alombwanao tavwangave upha, Simioni na Levi, “aliwa tatootukhula masarasadiwa volowa sidadinimo atwao mwa-adedi-edhela aliwa thitho tatoopha lombwana uliothene.”—Mar. 34:25-29.

10. N’nga ulosi wa Yakobo okuza Simioni na Levi wakwakwaneli-edhiwe moi a-vi? (Muone thitho kwadru loi ulosi wa “Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa.”)

¹⁰ Yakobo atoosukwala maningi na vyauwalanga vyairile a-imee ambili. Liye atooro-edha ira maziziwa tanodha mwadheya thitho balalechiwa Muisraeli. Ulosi wen’na watookwakwaneli-edhiwa vangavirile vyawa 200 vevo Aisraeli vyavolowile aliwa muilambo yolanyedhiwa. A-ima a Simioni tatoova-iwa masidadi enango vari va yotuva ya ziza la Ayuda. (Yos. 19:1) A-ima a Levi tatoova-iwa masidadi 48 muilambo yothene Yaisraeli.—Yos. 21:41.

11. N’nga ndi vyongo vivi vyapama vyairile ziza la Simioni na Levi?

¹¹ A-ima a Simioni na Levi kataweli-edhe vyothakala vyevyo vyairile anamabaliwa. A-ima a ziza la Levi tanoolabela Yohova mororomeleya. Vevo Mose vyadhowile liye mwango wa Sinai dhowa mawachela ilamulo yokhumela wa Yohova, Aisreli anjinji tatooroma lambela fwano la mwana wa ng’ombe. Mbwenye a Levi tatookalave uikhundu ya Mose thitho tatom’kami-a vononga fwanolo thitho atu enao tailambela. (Eki. 32:26-29) Yohova atoopambula tundu wa Alevi thitho atoowava-a ngari yapereso yavadhulu ira tam’labelenga ninga alimbo velela sembe. (Eki. 40:12-15; Num. 3:11, 12) Vevo vyavolowa aliwa muilambo yolanyedhiwa, a-ima a Simioni molimba rima aliwa tatookhoma khondo naa-ima Ayuda movwelana na moda mwafuna Yohova.—Ana. 1:3, 17.

12. N’nga ninofunjedhevo n’ni vaifwanafwani-o ya Simioni na Levi?

¹² N’nga ninofunjedhavo n’ni? Kanirumelega sakula venango irana vyongo ningali onyanyuwene. Pyaimbarimbari ira i-yo venango mutu unom’dhiveliwana i-yo aireliwa vyongo vyo-olongomana ninooda sukwala. (Sal. 4:4) Mbwenye nithuulelengani ira Yohova kanosangalala akhala ira ninaaonga venango irana vyongo vinothonyi-edha ira nitothakaleliwa. (Yak. 1:20) Kristau fwi-u venango mutu mwinango aniirela vyongo vyo-olongomana, nino-indi-edhela basa madhu a Bibilyani naifunelo yoi vyoonga venango vyoira vi-u kaviphei-e atu enango. (Aro. 12:17, 19; 1 Pe. 3:9) Masiki anamabalinyu tangairile vyongo vya-anam’sangalali-a Yohova, muthuulelenga ira kamunofwanela tukhulela ifwanafwani-o iwa. Kamuthuulelenga ira kamunaode m’sangalali-anga Yohova venango ira liye kanauraeli-eni. Yohova unodha uraeli-ani thitho ukami-ani ira mudhowenave iranga vyongo vyofwanelela.

YUDA

13. N’nga Yuda vinooneya ira akhumbanyedha vyan’ni ingafiile hora yoi babee am’mwandele?

¹³ Ee-no yatoofiya hora ira Yakobo aonge na mwanee Yuda. Angavwide vyongo vyaonga babee vowandela abalee, vinooneya ira Yuda anoovikhumbanyedha. Naliyene thitho ali angadawi-idhe vyongo vinango. Liye atookami-a abalee vodhowa matukhula vyongo mu sidadi la Sekemu. (Mar. 34:27) Liye thitho atoovwelana naabalee vom’guli-a Yosefi ninga dhaari thitho vom’nami-a babiwa na vyongo vyaireile. (Mar. 37:31-33) Vasogolovee, atoogonana mbongo-ee Tamara vothuulela ira liye ali nyambi.—Mar. 38:15-18.

14. N’nga ndi vyongo viivi vyapama vyairile Yuda? (Maromelo 49:8, 9)

¹⁴ Movudheleliwa, Yakobo atoovelela maraeli-o thitho m’simba Yuda. (Muleri Maromelo 49:8, 9.) Yuda atoothonyi-edha ira anom’dhiveliwana thitho m’thuulela babee wenuo ali oulula. Ee-no vahora inango atoothonyi-edha ira anom’dhiveliwana maningi ng’onwee Bejamim.—Mar. 44:18, 30-34.

15. N’nga vyolanyedha vyawandeliwile Yuda vyakwakwaneli-edhiwe moi a-vi?

¹⁵ Yakobo atooro-edha ira Yuda unodha sogolela abalee. Mbwenye vatoovira hora indendai ira ulosula ukwakwaneli-edhiwe. Vangavirile vyawa 200, vevo Aisraeli vyakhuma aliwa wu Iguputu virana u-runi dhowanga ilambo yolanyedhiwa, ziza la Ayuda ndi lelo laroma khuma khala vasogolo vamaziza enangweao a-arelanga. (Num. 10:14) Vyawa vyo-arela ziza la Ayuda ndi lelo lasogolela va khondo yogonji-a Akanani muilambo yolanyedhiwa. (Ana. 1:1, 2) Mbwenye Davide, wenuo ali mu ziza la Ayuda, ngwenuo ali oroma khala mwene khumela mu ziza leli. Mbwenye kai vyevi baa-i.

16. N’nga ulosi wava Maromelo 49:10 wakwakwaneli-edhiwe moi a-vi? (Muone thitho kwadru loi ulosi wa “Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa.”)

¹⁶ Yakobo atoonga ira namatonga unofuna dhatonga atu fiyedhela dhowa nodhowa unodha khumela mu ziza la Ayuda. (Muleri Maromelo 49:10 na madhu achindo.) Namatonga wenuo ndi Yesu Krisu wenuo Yakobo wam’romonle liye ira Silo. Voonga vya Yesu, ngelo aongile ira: “Yohova Nlungu lukhulu unodha m’va-a pando wa umwene wa Davide babee.” (Luk. 1:32, 33) Yesu atooromoliwa thitho ira “Khalamu wa ziza la Ayuda.”—Apk. 5:5.

17. N’nga ninam’sazi-edhe a-vi Yohova vamwasa wa mwemo munoonela i-yo thitho na memo munairele i-yo vyongo naatu enango?

¹⁷ N’nga ninofunjedhavo n’ni? Yohova atom’raeli-a Yuda masiki ira liye atoodawi-a vyongo vinango. N’nga pyovweya ira abalee a Yuda tatoodabwa ona ira Yohova aoni n’ni mwa liye ira am’raeli-e? Akhala tathuulela vyoi a-vi, Yohova atoona vyapama mwa Yuda thitho atom’raeli-a namwasa wa vyevyo. N’nga ninam’sazi-edhe a-vi Yohova? Kristau fwi-u ava-iwa ngari inangwee yaurumiwi ninooda roma thuulela vyongo vyadawi-idhe liye. Mbwenye ninooda ira pama thuulela ira Yohova unosangalala na makalelwee apama. Yohova unoona vyapama mwaarumiwee. I-yo thitho nivilimbi-edhenga irangana vyevyo.

18. Mwasiwa ngwan’ni ninofwanela kala oleva rima?

¹⁸ Yongo iliothene inafunjedhevo i-yo va vyongo vyam’mwireele Yuda ndi funeya khala oleva rima. Hora dhothene Yohova unokwakwaneli-edha vyongo vilanyedhile liye mbwenye kai hora dhothene munokwakwaneli-edha liye vyongo mundhila venango hora inodedi-edhela i-yo. Ziza la Ayuda khalaromile hora yeniyene sogolela atu a Nlungu. Mbwenye aliwa tanookami-a mororomeleya atu enao Yohova aasakhunle liye, peno ndi Mose wenuo ali Levi Yoswa wenuo ali wa ziza la Efuraimu, venango Sauli wenuo ali wa ziza la Bejamim. I-yo thitho nikami-enga uliwethene wenuo Yohova um’sakhunle liye ira anisogolelenga malamboano.—Aeb. 6:12.

19. N’nga ninofunjedhavo n’ni va vyongo vyokhuza Yohova kumela va ulosi waongile Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa?

¹⁹ N’nga vofiya va-eeni nifunjedhile n’ni va ulosi waongile Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa? Pyooneelatu ira “moda munoonela mutu kai mwemo munoonela Yohova.” (1 Sam. 16:7) Yohova ngoleva rima maningi thitho ngolevelela. Masiki ira kanolevelela vyothakala, kanodedi-edhela ira arumiwee tairenga vyongo mo-odawi-a yongo iliyothene. Liye unooda raeli-a mutu wenuo udawi-idhe vyongo maningi ndulimu akhala utochinyuwa noroma irangana vyongo vyapama. Muyofunjedha yo-arela, ninodha tapanya vyongo vyaongile Yakobo vowandela a-imee 8.