MURU OFUNJEDHA 25
NYUMBO 96 Baibulo Ndi Chuma
Vyongo vinofunjedhavo i-yo va ulosi wa Yakobo anga-adhi vang’ono wukwa—Ikundu yanambili
“Mutu uliwethene atoova-iwa maraeli-o ofwanelela.”—MARO. 49:28.
VINOFUNA I-YO FUNJEDHA
Muyofunjedha yei, ninoona moda munafunjedhele i-yo va ulosi wenuo Yakobo waongile liye anga-adhi vang’ono wukwa vyokhuza a-imee 8.
1. N’nga ninofunjedha n’ni mu yofunjedha yei?
A-ima a Yakobo tatoogumaneya morungunuwa no vuruwana vyongo mopwaseya vyafuna awandela babiwa vakadha mutu ekhene. Ninga muoni i-yo mu yofunjedha ivirile, Rubeni, Simioni, Levi na Yuda vinooneya ira tatoodabwa maningi. Ee-no pyooneelatu ira tali opwaseya ira tavuruwane vyongo vyafuna onga Yakobo na a-imee 8 awo. Va ee-ni dhoweni nioneni vinafunjedhevo i-yo va vyongo vyaongile Yakobo vowandela Zebuloni, Isakara, Dani, Gadi, Aseri, Nafitali, Josefi, na Bejamim.a
ZEBULONI
2. N’nga Yakobo aongile n’ni wa Zebuloni, n’nga madhu enala akwakwaneli-edhiwe a-vi? (Maromelo 49:13) (Muone thitho kwadru.)
2 Muleri Maromelo 49:13. Yakobo atoonga ira a-ima a Zebuloni anodha khala uikhundu ya gombe muilambo yolanyedhiwa. Vangavirile vyawa 200, a-ima a Zebuloni tatoowachela yotuviwa. Ee-no yotuviyo yali wu ikhundu ya i-nje wau Galileya na Mediterania. Naliyene thitho Mose atooro-edha ira: “Usangalale wee Zebuloni, vaulendwaa.” (Dot. 33:18) Liye atoonga vyevi na mwasa oi vyali vyo-orucha ira ziza leli liire magoso naatu avilambo vinango, na mwasa oi isa iwa yali yorungunuwiwa na mi-inje minli. Thitho vamwasa unango, ziza la Zebuloni latokaana myasa yovweya ira likalenga losangalala.
3. N’nga chini inofuna nikami-a kalave osangalala na vyongo vina i-yo?
3 N’nga ninofunjedhavo n’ni? Kavinobala unokala i-yo venango mukalele aliwa vyongo vaingumi yi-u, hora dhothene nitokaana myasa yokalelanga osangalala. Mbwenye ira nidhowenave kala osangalala, ninofwanela kala okwakwanana vyongo vina i-yo. (Sal. 16:6; 24:5) Hora dhinango vinokala vyorucha ira nisangalalenga na vyongo vina i-yo namwasa othuulela vyongo vikhondile i-yo a-khaana. Ee-no dhoweni nivilimbi-edheni onanga vyapama vinoniireela.—Agl. 6:4.
ISAKARA
4. N’nga Yakobo aongile n’ni wa Isakara, n’nga madhu enala takwakwanele a-vi? (Maromelo 49:14, 15) (Muone thitho kwadru.)
4 Muleri Maromelo 49:14, 15. Yakobo atoofwanafwani-edha Isakara na buru inyama yolimba makuva thitho yooda tukula mitolo yonyemela. Mwaimbarimbari weo wali simba namwasa oi liye ali namalaba wapama. Yakobo thitho atoonga ira liye unodha kaana ilambo yapama. Ndi vyevyodi vyaireile. Ziza la Isakara latoowachela ilambo yapama thitho yali ilambo yolapa dhowa mafiya wu Yorodani. (Yos. 19:22) Aliwa tatoolaba mwathindhi thitho lima ilambo iwa, mbwenye thitho tanoovilimbi-edha kami-a atu enango. (1 Ma. 4:7, 17) Mofwanafwani-a, ziza la Isakara lali lokozeya dhowa makoma kondo vobarela Sasa, ninga hora ya namatonga Baraki thitho namaongela Debora.—Ana. 5:15
5. Mwasiwa ngwan’ni ninofwanela vilimbi-edha ira nikale anamalaba apama?
5 Vinofunjedhavo i-yo: Yohova unosimba basa linolaba i-yo mwathindhi vom’labela liye, ninga mwemo mwasimbele liye basa lalabile ziza la Isakara. (Nam. 2:24) Kathuulelani ifwanafwani-o yaabali enao anodhilimbi-edha laba mwathindhi vosamalela pingo. (1 Ti. 3:1) Aliwa katinofuneeleya koma kondo, mbwenye anovilimbi-edha ira tabarele atu a Nlungu mwauzimu. (1 Ak. 5:1, 5; Yud 17-23) Aliwa tanoodhilimbi-edha kozeela myasa dhedho dhinolimbi-a atu thitho pingo.—1 Ti. 5:17.
DANI
6. N’nga ndi basa liivi lawachenle ziza la Dani? (Maromelo 49:17, 18) (Muone thitho kwadru.)
6 Muleri Maromelo 49:17, 18. Yakobo atoofwanafwani-a Dani ninga nyowa yeniyo inoombela uwali mwidani nlukulu kwaranya liye, mofwanafwani-a inoombela uwali buru na mulimbo gwela vaburunivo. Mofwanafwani-edha na ulosi wen’na, ziza la Dani latookala lolimba rima, lokozeya dhowa makoma khondo na amwidani a Isiraeli. Vyevi vatookwakwaneli-edhiwa. Tangali ndhila vodhowa wu ilambo yolanyedhiwa ziza la Dani lanoowenda nduli “tatoo-ela anamaing’anela ira tabarele mwinji waatuo.” (Num. 10:25) Ngumwasiwa maziza othene kataona vyongo vyothene vyaira ziza la Dani. Masiki vingalive ee-no, yen’na yali basa yofuneya maningi.
7. N’nga hora dhothene nithuulelenga n’ni?
7 Vinofunjedhavo i-yo: N’nga mwatoolabavo basa linangolee thitho nyo ona ira kavali uoni viirile nyo venango mwatookami-avo cheni-a nosaka-edha Nyumba ya Umwene, volaba basa lodhivelela vagumano waisa, vagumano wagawo venango vosamalela mabasa enango? Ee-no nyo munofwanela simbiwa, hora dhothene muthuulelenga ira Yohova unoona thitho unosimba vyongo vyothene vinom’mwirela nyo thitho liye unosangalala maningi mwairangana vyevyo, a-kala ira atu tauoneni, mbwenye muthonyi-edhe ira munomdhiveliwana kumela vathi varima.—Mat. 6:1-4.
GADI
8. Mwasiwa ngwan’ni vyali vyo-orucha ira maziza enango aamwidani adhimbinuwele ziza la Gadi? (Maromelo 49:19) (Muone thitho kwadru.)
8 Muleri Maromelo 49:19. Voonga vya Gadi Yakobo aongile ira gulu la mapanga linodha mdhimbinuwela Gadi. Vyawa vyokwaranya 200 vasogolovee ziza la Gadi latookala ilambo ya makumelo a dhuwa wa i-nje wa Yorodani muilambwiyo tatoofwanyamo mitundu inango yaamwidani. Ee-no mitundu yen’na yangaodile dimbinuwela tundu wa Gadi mo-orucha masiki vingali ee-no, ziza la Gadi lanoofuna kala wewo namwasa oi isa yeniyo watookala maminda manjinji odyi-edhawo vifuwo. (Num. 32:1, 5) Mwaimbarimbari ziza la Gadi lali lolimba rima maningi. Angalive ee-no tanoororomela ira Yohova unodha akami-a muilambo yeniyo yaava-idhe liye. Iroromelo yiwa wa Yohova yali yolimba maningi, moi wavyawa vinjinji tanookami-a maziza enango vogonji-a amwidaniwa muilambo yolanyedhiwa kombela wa i-nje wa Yorodani. (Num. 32:16-19) Aliwa tonooidhiwa ira Yohova unodha barela a-iyaniwa a-imiwa aliwa tadha kuma. Yohova atooraeli-a limba rima wiwa nofunechecha kala odhimana vokami-a atu enango.—Yos. 22:1-4.
9. N’nga ninaoni-e a-vi ira ninomʼnyindela Yohova?
9 Vinofunjedhavo i-yo: Naroromelanga Yohova, ninodha dhowanave m’labela masiki va hora yorucha. (Sal. 37:3) Malamboano, atu anjinji tanothonyi-edha ira tanororomela Yohova vodhivelela vokami-a va basa lomangamanga, dhowa malaleela unofuneela anamalaleya anjinji venango volaba mabasa enango. Aliwa tanoirana vyevi namwasa oi anororomela ira Yohova unowasamalela hora dhothene.—Sal. 23:1.
ASERI
10. N’nga ziza la Aseri lafwanela iran’ni? (Maromelo 49:20) (Muone thitho kwadru.)
10 Muleri Maromelo 49:20. Yakobo atoonga ira ziza la Aseri linodha kala lofuma maningi. Thitho ndivyevyo vyaireiledi. Ilambo ya ziza la Aseri yali yandimo maningi mu Israeli. (Dot. 33:24) Sidadila yali duzi na bara ya Mediteraniya thitho lali gombe lafiyelecha mabaruku vevo vairiwecha goso naatu anjinji, lelo lali gombe la Sidoni. Mbwenye namwasa wafuma yanaaliwa thitho namwasa wa vyothakala vyairecha Akanani, enao tafwanela aliwa ira taatamangi-e mutatamo liwa, thindhi lana ziza la Aseri volambela ochena latooroma yeva. (Ana. 1:31, 32) Mofwanafwani-a namatonga Baraki angavepile Aisraeli ira tamakome khondo na Akanani, ziza la Aseri latookonda dhowa makoma. Ngumwasiwa aliwa tatootatila ngari yoona ganyali wodabwi-a wewo “Yohova wairele liye Aisraeli va ma-inje a Megido.” (Ana. 5:19-21) Atu a ziza la Aseri tatookaana manyadho tangavwide nyumbo yeniyo Yohova yawandele liye Baraki na Debora ira talembe: “Aseri atookala chereerani mwa bara angali ovikumbanyedha.”—Ana. 5:17.
11. Mwasiwa ngwan’ni ninofwanela onanga mofwanelela va mwasa wa kobiri?
11 Vinofunjedhavo i-yo: Ninofuneela mva-a Yohova vile vinaode i-yo. Mbwenye ninofuneeleya ira polepole ira na-akalenga ninga atu amuilamboi dhiveliwangana kobiri noonanga kala yofuneya maningi vaingumi yi-u. (San. 18:11) I-yo ninofwanela onanga kobiri mofwanelela. (Nam. 7:12; Aeb. 13:5) I-yo kaninofuneela mala hora indendai, kopolo dhi-u, vosakasakanga vyongo vya-anafuneela i-yo, namwasa oi vyevi vinooda dodomi-a vyongo vinoira i-yo vomlabela Nlungu. Yen’na ndi hora yoira vyongo vyothene vinaode i-yo vomlambela Yohova namwasa oi nitoidhiwa ira liye ngunofuna dhaniva-a ingumi yapama thitho nibarela sogolou.—Sal. 4:8.
NAFITALI
12. N’nga madhu aongile Yakobo vom’mwandela Nafitali takwakwaneli-edhiwe moi a-vi? (Maromelo 49:21) (Muone thitho kwadru.)
12 Muleri Maromelo 49:21. “Madhu oriya” enawo aromonle Yakobo anooda onga vya mwemo Yesu mwaongele liye muurumiwee. Yesu wenuo uwidhiweile ira ngu namafunji-a wapama atoomala hora indendai maningi wu kafarnau sidadi la isa ya ziza la Nafitali. Ngumwasiwa sidadili latooidhiweya nadhina loi “sidadi linyu.” (Mat. 4:13; 9:1; Ju. 7:46) Thitho Esaya atooro-edha ira Yesu unodha kala njeza ilukulu waatu awu Zebuloni na wu Nafitali. (Esa. 9:1, 2) Dhela muvyongo vyafunji-a liye, Yesu “ali njeza yaimbarimbari yeniyo yamoneela mitundu yothene yaatu.”—Ju. 1:9.
13. N’nga ninaire a-vi ira madhwi-u tasangalali-enga Yohova?
13 Vinofunjedhavo i-yo: Yohova unovuruwana madhu thitho na mwemo munowaongela i-yo. N’nga madhwi-u tanakale a-vi apama na om’sangalali-a Yohova? Yoroma, ninofwanela onganga imbarimbari. (Sal. 15:1, 2) Vingalive ee-no, ninofwanela thitho alimbi-a atu enango vothonyi-edha asimba maningi, vowasumulula, nowakumbanyedha. (Aef. 4:29) Mbwenye thitho ninooda kaana ifunelo youlukuli-a dodoliso li-u loromi-a taphanya voroma amwenyula nalaleelanga.
YOSEFI
14. N’nga ulosi wa Yosefi wakwakwaneli-edhiwe moi a-vi? (Maromelo 49:22, 26) (Muone thitho kwadru.)
14 Muleri Maromelo 49:22, 26. Yakobo anom’gayela maningi mwanee Yosefi. Yohova atoomsakula vari va abalee ira am-indi-edhele basa mwavakundu. Yakobo atoom’monga ira “tambi ya muri yandimo.” Yakobuo ali murio thitho Yosefi ali tambiyo. Yosefi ali mwana oroma wa Yakobo na i-yanee wamdhiveliwana liye Rakeli. Yakobo atoonga ira Yosefi unodha wachela vyotuva vinli vyevyo vyaluzile Rubeni, mwanee oroma wenuo wabanleena liye i-yanee Leya. (Mar. 48:5, 6; 1 Li. 5:1, 2) Vokwakwaneli-edha ulosi wen’na, a-ima a Yosefi Efuraimu na Manase, tatookala maziza menli thitho uliwethene atoowachela yotuva yo-iyana muilambo yolanyedhiwa.—Mar. 49:25; Yos. 14:4.
15. N’nga Yosefi avilenle a-vi na vyongo vyo-olongomana?
15 Yakobo atoonga thitho naatu enao “amʼponyedha mafimo [Yosefi] nonlokotedha vya rimani.” (Mar. 49:23) Abalee a Yosefi tatooponya mafimo na mwasa om’mwirela sanje thitho tatom’mwirela vyongo mo-olongomana. Mbwenye Yosefi kaanyanyuwele abalee venango m’momba landu Yohova va vyongo vyaireilevyo. Voonga vya Yosefi Yokobo aongile ira: “Urwee utokaatheya thitho mandhee mbakopolo na olimba.” (Mar. 49:24) Vahora yagumanana Yosefi nyarwa liye anyindela Yohova. Ee-no kaate alevelela abalewo baa-i, mbwenye atoavwela tangaranga. (Mar. 47:11, 12) Yosefi atoofwanya ngari va nyarwa dhagumanana liye ira akale mutu wapama. (Sal. 105:17-19) Ee-no Yohova unooda u-indi-edhelani basa ira muire vyongo vinjinji vyodabwi-a.
16. N’nga ninasazi-edhe a-vi ifwanafwani-o ya Yosefi volimbanana vyowesedha?
16 Vinofunjedhavo i-yo: Kanirumeli-e ira nyarwa dhiniimwanani-e kala vaixamwali wapama na Yohova thitho abali-u. Hora dhothene nithuulelenga ira Yohova unodha rumeli-a ira vyongo vyorucha viwesedhe iroromelo yi-u vofuna nifunji-a. (Aeb. 12:7, na madhu achindo.) Nifunji-a weu unodha nikami-a ira nitukulenga makalelo a Yohova ninga tangaranga nolevelela. (Aeb. 12:11) Ninooda sikimizela ira navilela Yohova unodha niraeli-a ninga mwemo mwairile liye na Yosefi.
BEJAMIM
17. N’nga ulosi wa Bejamim wakwakwaneli-edhiwe moi a-vi? (Maromelo 49:27) (Muone thitho kwadru.)
17 Muleri Maromelo 49:27. Yakobo atoonga ira ziza la Bejamim linodha kala ninga mimbulu thapulela ira anodha kala adodoliso vokoma kondo ninga mimbulu. (Ana. 20:15, 16; 1 Li. 12:2) Ali “namaebe-i” venango maromelo wa limbili la mamwene a Israeli, vevo Sauli, wa ziaza la Bejamim, vyakanle liye mwene wa Aisraeli. Thitho liye atookhomadi khondo molimba rima na Afilisiti. (1 Sa. 9:15-17, 21) Thitho “namaulo” venango ira komoni wa limbili la mamwene a Aisraeli, atu ambili a ziza la Bejamim, Mwene wa-iyana Estere na ndimuwa mwinango waizo Mordekai tatooira vyongo vyofuneya maningi. Aliwa tatoovulumucha Aisraeli, aliwa mkondi-a mwene wa Percia ira kadhowe mapha ziza la Aisraeli.—Est. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. N’nga ninasazi-edhe a-vi iroromelo ya ziza la Bejamim?
18 Vinofunjedhavo i-yo: A-ima a Bejamim tatoosangalala voona Sauli wa ziza liwa angali mwene. Mbwenye Yohova angasakunle Davide wa ziza la Yuda nokala mwene mpya ziza la Bejamim latookami-a chinja wewu vahora yoyeva baa-i. (2 Sa. 3:17-19) Vangavirile vyawa, maziza enango tangaadhimbinuwele, a-ima a Bejamim tatookalave ororomeleya wa ziza la Yuda thitho wa mwene osakuliwa na Yohova. (1 Ma. 11:31, 32; 12:19, 21) I-yo thitho ninofwanela kami-a mororomeleya atu enao Yohova asakunle liye ira tasogolele atwee.—1 At. 5:12.
19. Mwasiwa ngwan’ni funjedha ulosi waongile Yakobo tipama wa-iyo?
19 Ndipama wa i-yo funjedha ulosi oongiwa na Yakobo. Thuulela mwemo madhwala mukwakwaneli-edhiwile aliwa unowenjedhela nyindela wi-u maulosi enango a Yohova anofwanyeya Bibilyani. Thitho ona mwemo mwaaraeli-idhe liye a-ima a Yakobo unonikami-a vwechecha mwemo munasagalali-edhele i-yo Yohova.
NYUMBO 128 Tipirire Mpaka Mapeto
a Yakobo atooraeli-a Rubeni, Simiyoni, Levi na Yuda romela oroma baliwa fiyedhela wang’ono. Mbwenye kaa-arele moda mwaraeli-ela liye a-imee enango.