N’nga muna-indi-edhe a-vi basa makhundo a Bibilya ira mufunji-e ithuulelariminyu?

1-2. (a) N’nga ndi yotuva iivi yava-iwile Adamu na Eva? (b) N’nga aliwa tafwanela iranan’ni ira tathonyi-edhe simba?

VINYAMA vinoira vyongo mwaibaliwelo. Makina o-iyana-iyana anolaba basa mundhila inangwee namwasa oi atoosaka-edhiwa ira airengana vyevyo. Mbwenye vyevi pyo-iyana maningi naatu. Vahora yapanduchiwa i-yo, natoova-iwa yotuva yavakhundu yoi njofuneya maningi wa i-yo. Yotuva yen’na ndi ufulu osakula thitho inonikami-a ira nisakulenga okhene vyoira na vinodhiveliwana i-yo vaingumii-u. Bibilya linoonga ira mutu oroma Adamu atoopanduchiwa muifwanafwani-o ya Nlungu. (Maro 1:26, 27) Ninga vyopanduchiwa vyazelu, Adamu na Eva tatoova-iwa ngari ira tasakulenga vyongo mwaokhene.

² Yohova kaava-idhe Adamu na Eva thandha wa malamulo. Liye aawandenle ira tasamalelenga ilamboi, tabale a-ima nolemeza utongi wa Yohova okaathei-a madile a vyongo vyafwanela aliwa irana. (Maro 1:28; 2:16, 17) N’nga Adamu na Eva tafwanela iranan’ni ira tathonyi-edhe simba yotuva ya ufulu osakula? Aliwa tafwanela vwela vyongo vyo-orucha vyaavepile Yohova. Mwandhila yen’na, aliwa tangathonyi-edhe ira tanoom’dhiveliwana Yohova, tanoofuna m’sangalali-a thitho tanoosimba vyongo vyothene vyaava-idhe liye.—Sang. 23:15.

3. N’nga Adamu na Eva ta-indi-edhe a-vi basa ufulwiwa osakula vyongo?

³ Bibilya linothonyi-edha ira Adamu na Eva kata-indi-edhe basa pama ufulwiwa osakula vyongo mwazelu. Malomwee, aliwa tatoosakula a-vwela Yohova. Aliwa katathonyi-edhe udhivela nosimba wa Namapanduchiwa, malomwee tali odhidhiveliwana. (Maro 3:1-7) Vyo-arelavo va vyosakula viwavi vyatooromi-a nyarwa dhinjinji fiyedha ee-ni.—Aroma 5:12.

4. (a) Movwelana na Agalatiya 6:5, n’nga i-yo othene ninofwanela iranan’ni? (b) N’nga ndi yotuva inango iivi inofuna i-yo ona muyofunjedha yei?

⁴ Ingumii-u malamboano kai yokweya. Malambo othene ninofwanela sakula vyoira. (Muleri Agalatiya 6:5.) Vyosakula vinango vinokala vyo-orucha, mbwenye vyosakula vinango pyorucha. N’nga ninaire a-vi ira nisakulenga vyongo vinam’sangalali-e Yohova? Yoroma, ninofwanela zindiyela ira ninofuneela kami-iwa na liye. (Sang. 16:3; Jer. 10:23) Angalive ira Yesu ali olongomana, liye anooidhiwa ira anoofuneela kami-iwa na Nlungu. (Aeb. 5:7) Ee-no voi nili o-olongomana, ninofuneela maningi malangi-o a Yohova ira niodenga sakula vyoira mwazelu. Vofuna nikami-a irana vyevi, Yohova utoniva-a yotuva inango: ithuulela rima. Piyevyo vinofuna i-yo tapanya muyofunjedha yei.

N’NGA ITHUULELA RIMA CHINI?

5. (a) N’nga ithuulelarima chini? (b) N’nga ithuulela rima inonikami-a a-vi? (Aroma 2:14, 15)

⁵ Ithuulela rima ndi dodoliso lina i-yo loi linonikami-a idhiwa akala yongo chapama venango chothakala. Masiki mutu uliwethene oi kanoidhiwa vyokhuza malamulo a Nlungu utokaana ithuulela rima. (2 Akor. 4:2) Ithuulelarimi-u ili ninga namatonga uli mwari mwi-u oi unoniwandela akala vinothuulela i-yo pyapama venango pyothakala. (Muleri Aroma 2:14, 15.) Inooda niwenjeli-a thitho ira na-aire yongo inango yothakala. (1 Sam. 26:8-11) Thitho aliwa inooda nilimbi-a ira niirena yongo yapama. Ninofwanela thuulela ira Yohova viniva-idhe liye ufulu osakula, kaiira unosangalala na yongo iliyothene inasakulenga i-yo. Ninofuneela ira ithuulelarimi-u inikami-enga idhiwa akala vyongo visakunle i-yo pyapama venango pyothakala.

6. N’nga ndi vyorucha viivi vinakhuze ithuulelarimi-u?

⁶ Mbwenye vatokala yorucha yokhuza ithuulelarimi-u. Mofwanafwana na i-yo, aliwa thitho njo-olongomana. Aliwa inooda tapuli-iwa na moda mwaulukhunle i-yo, ikalelwi-u na naluveluve othakala. Bibilya linoonga ira ithuulela rima inooda kala ‘yofooka,’ ‘yothakali-iwa,’ “ninga damba lodha namwasa ovya na fero ya mulo” thitho “yothakala.” (1 Akor. 8:12; Titu 1:15; 1 Timo. 4:2; Aeb. 10:22) Ithuulela rima ninga yei kinaode nikami-a ira nisakule vyongo mwazelu. Aliwa ili ninga balansa yoi kinolaba basa pama thitho inofwanela sakanyiwa okoka. Ee-no, ninofwanela funji-a ithuulelarimi-u ira idhowenave laba basa pama. (1 Pe. 3:16) N’nga ninaire a-vi vyevi?

N’NGA NINAFUNJI-E A-VI ITHUULELARIMI-U?

7-8. (a) N’nga chini inanikami-e funji-a ithuulelarimi-u? (b) N’nga makhundo a Bibilya ananikami-e a-vi? Muonge ifwanafwani-o. (Muone thitho iruthiruthi.)

⁷ N’nga ninafunji-e a-vi ithuulelarimi-u? Ninofwanela leri Bibilya hora dhothene ira niidhiwe vyongo vinoona Yohova ira pyapama venango vyothakala. Funjedha malamulo a Nlungu unooda nikami-a vwechecha moda munothuulela Yohova. Ninga muoni i-yo muyofunjedha ivirile, malamulo a Nlungu anonifunji-a va vyongo vyo-iyana-iyana. Moi ee-no aliwa venango anooda nikami-a muvyoireya vinango baa-i. Ngumwasee ninofwanela vwechecha makhundo a malamulo, namwasa oi anonikami-a vwechecha pama moda munothuulela Yohova na moda munoonela liye vyongo.—Esaya 55:9.

⁸ Ingumii-u inooda fwanafwani-edhiwa nowenda kokolani. Kathuulelani ira munowenda kokolani mo-okala ndhila venango vikwangwani. Pyaimbarimbari ira moda munooneela dhuwa na nyenyedi venango vinooda nikami-a ira niidhiwe ndhila inofwanela i-yo vira ira nimafiye unodhowa i-yo. Mbwenye mapa anothonyi-edha vyongo vinango vinafwanye i-yo ndhila, ninga mwango venango i-nje, vinooda nikami-a maningi. Mapa enala anooda nikami-a zindiyela akala ninowenda mundhila yofwanelela venango yodaweya. Thitho ifunelwi-u ilukhulu kum’sangalali-a Yohova. Bibilya ili ninga mapa, aliwa linoniva-a malangi-o ovweya pama anonikami-a irana vyevi. Thitho makhundo a Bibilyani ali ninga vyongo vinofwanya i-yo ndhila. Akala ithuulelarimi-u nitoifunji-a pama thitho nino-arela makhundo a Bibilyani, ninooda kwakwaneli-edha ifunelwi-u yoi kum’sangalali-a Yohova.

9. N’nga lemba la Aroma 9:1 linoonga thitho vya yongo inango ivi inonikami-a funji-a ithuulelarimi-u?

⁹ Ira nifunji-e ithuulelarimi-u mwandhila yofwanelela, ninofwanela kami-iwa na zimu ochena wa Nlungu. (Muleri Aroma 9:1.) Zimu ochena unonikami-a vwechecha moda munothuulela Yohova vamyasa yo-iyana i-yana. Aliwa thitho unooda nilimbi-a noniva-a kopolo inofuneela i-yo ira niode irana vyongo movwelana naifunelo ya Yohova. (Afil. 2:13) N’nga zimu ochena unanikami-e a-vi?

10. N’nga zimu ochena unanikami-e a-vi? (Luka 11:10, 13)

¹⁰ Mulobelenga vepha zimu ochena. (Muleri Luka 11:10, 13.) I-yo ninooda kaana inyindelo ira Yohova ngofunechecha nikami-a na zimu ochena. (Ju. 3:34) Thitho liye unoirana vyevyo modhala mandha waatu ale ano-arela malangi-oee. (Sang. 1:23; Yak. 1:5) N’nga chini thitho inofuna nikami-a ira nifunji-e ithuulelarimi-u?

11. (a) N’nga ifunelo ilukhulu vaingumii-u inofwanela kala yan’ni? (b) Mwasiwa ngwan’ni pyofuneya maningi kaana ithuulela rima yofunji-iwa pama thitho i-indi-edha basa mundhila yofwanelela?

¹¹ Hora dhothene mudhilimbi-edhenga m’sangalali-a Yohova. (Sang. 8:34, 35) Yen’na ikale ifunelwi-u ilukhulu vaingumii-u. Thitho ithuulelarimi-u inooda nikami-a kwakwaneli-edha ifunelo yen’na. Ithuulelarima yofunji-iwa pama njovwelana va vyongo vinli, akala ninothuulela ninga moda munothuulela Yohova thitho akala ninothuulela moda munodhivwela Yohova. Nathuulela moda ingumi muli aliwa yorucha malamboano, ninozindiyela funeya ofunji-a ithuulelarimi-u. Hora dhinjinji ninoirecha vyosakula va myasa yoi kavali malamulwee Bibilyani. Vyevi venango vinathangani-avo myasa yokhuza vyosangalali-a, basa, mafunji-edho a xikola thitho atu anoawaredhana i-yo. N’nga ninakaena a-vi inyindelo ira Yohova unosangalala na vyosakula viirile i-yo va myasa ninga yen’na?—2 Akor. 1:12.

12. N’nga chini inofuna nikami-a idhiwa akala ithuulelarimi-u inonikami-a sakula vyongo mofwanelela? (Aefeso 5:10)

¹² Muthuulelenga modi-a vilerile nyo mu Madhu a Nlungu. (Sal. 49:3) Mwaleringa Bibilya, musakenga makhundo anaode ukami-ani vwechecha moda munothuulela Yohova. (Muleri Aefeso 5:10.) Akala vatokala yorucha inofuna i-yo saka-edha vaingumii-u, makhundo enala anooda nikami-a idhiwa akala ithuulelarimi-u inonisogolela vandhila yapama. (Sang. 2:4-9, 11-13) Makhundwala anooda nikami-a funji-a pama ithuulelarimi-u naifunelo yoi niirenga vinofuna Yohova.—Aeb. 5:14.

13. N’nga kaninofwanela irana’ni? Muonge ifwanafwani-o.

¹³ Kamurome sakula vyoira amala sakanga makhundo oi avwelane na visakunle nyoovyo. Kaonani ifwanafwani-o yoi kaninofwanela i-arela. Yerusalemu anganongiwile mu yawa ya 607 K.B., Aisraeli enango ta-alele wu Yuda tatoom’mwandela Jeremiya ira: “Yohova Nlunguwaa aniwandele ndhila yofwanelela wendamo na vyongo vinofwanela i-yo irana.” (Jer. 42:3-6) Mbwenye aliwa tali tangamadhi sakula wale vyoira. Voi katadhiveliwana malangi-o aava-a Yohova, aliwa kaachinjile mathuulelwiwa thitho tatoodhowanave irana vyasakunle aliwa. Vyo-arelavovyee tatoogumanana nyarwa. (Jer. 42:19-22; 43:1, 2, 4) Moi ee-no na-anaire yosakula iliyothene, ninofwanela sakasaka makhundo a Bibilyani anothonyi-edha moda munothuulela Yohova vamwasuo, amala i-yo sakula movwelana na makhundwao.

14. Mwasiwa ngwan’ni ninofwanela sakula vyoira movwelana na makhundo a Bibilyani?

¹⁴ Muirenga vyosakula movwelana na makhundo a Bibilyani. (Mat. 7:24-29; Yak. 1:23-25) Nairangana vyevi, ninoira vyongo movwelana na zimu ochena. Mwandhila yen’na, Yohova unongodhowanave niva-a zimwee ochena. (Mayir. 5:32) Mbwenye i-yo nakhonda malangi-o anoniva-a zimu wa Yohova, ninooda ‘sukwali-a’ zimu ochena venango irana vyongo mo-iyana na zimuo. (Aef. 4:30; Esaya 63:10; Mayir. 7:51) Vyevi vinooda iri-a ira Yohova akhumi-e zimwee ochena wa-iyo. (Sal. 51:11; 1 Atez. 5:19) Vyevi vinooda kala vyorucha maningi, namwasa oi ninofuneela kopolo inoniva-a zimu ochena.—Aef 3:16.

N’NGA NINAFWANYE A-VI MAKHUNDO A BIBILYANI ANAODE NIKAMI-A?

15-16. (a) N’nga ninafwanye a-vi makhundo a Bibilyani ananikami-e? (b) N’nga ndi makhundo aavi a Bibilyani anakami-e namafunjedha Bibilya kaana kopolo yo-iya fumali?

¹⁵ Mu-indi-edhenga basa pama vyongo vyofunji-ana. Ira niode indi-edha basa pama makhundo a Bibilyani vaingumii-u, yoroma ninofwanela idhiwa moda munaafwanyele i-yo mu Malembani. Mwaifwanafwani-o, n’nga munaire a-vi akala namafunjedhinyu Bibilya unorucheya vwechecha mwasee unofwanela liye i-ya fumali? Venango unooda thuulelanga ira: ‘Bibilya kalinoonga yongo iliyothene yokhuza fumali, n’nga ninaidhiwe a-vi ira fumali kodaweya?’ N’nga munaode a-vi m’kami-a fwanya makhundo a Bibilyani vamwasa wen’na? Bukhu lokami-a maningi linaodenyo li-indi-edha basa ndi Buku la Mboni za Yehova Lofufuzira Nkhani. Vamuru oi “Dziko la Satana,” va isimuru yoi “Zizolowezi Zoipa,” vaikhundu yoi “Fodya,” namafunjedhinyu unamaone mwasa oi “Kodi Mawu a Mulungu Amati Chiyani pa Nkhani ya Kusuta Fodya?” (Mu Nsanja ya Olonda ya 1 wa Junho wa 2014.) N’nga mbamakhundo aavi a Bibilyani anafwanye liye vamwasa wen’na?

¹⁶ Kaonani makhundo 5 aongiwile mu yofunjedhila. (1) Kaninofwanela kala aadhaari a vyongo vyoi vinonisogolela wuukwa. (Aroma 6:16) (2) Kaninofwanela irana yongo iliyothene inathakali-e manungwi-u. (2 Akor. 7:1) (3) Yohova unofuna ira nim’labelenga na rimi-u othene. (Mat. 22:37) (4) Vyoira vi-u kaviphei-enga atu enango. (Mat. 22:39; 1 Akor. 10:24) (5) Yohova unooda niva-a kopolo ira niode irana yongo yapama. (Afil. 4:13) Angalive ira Bibilyani kamuli malamulo anoonga vyokhuza fumali, mbwenye makhundo anofwanyeya mwemo anooda kami-a namafunjedhinyu Bibilya vwechecha vinothuulela Yohova vamwasa wen’na.

17. N’nga Makristau tali vaimweendi tanafwanye a-vi makhundo a Bibilyani anaakami-e sakula vyoira mwazelu takozeelanga kazementwiwa?

¹⁷ N’nga Makristau tali vaimweendi anafwanye a-vi makhundo a Bibilyani anaakami-e sakula vyongo mwazelu vanokozeela aliwa kazamentwiwa? Munooda thitho indi-edha basa bukhu loi Buku la Mboni za Yehova Lofufuzira Nkhani. Va muru oi “Moyo Wabanja,” va isimuru yoi “Ukwati ndi Phwando la Ukwati,” vatokala thandha wa myasa yokaana makhundo o-iyana-iyana a Bibilyani oonga vya mwasula. Kaonani makhundo 6 anaode kami-a atu tali vaimweendi. (1) Yongo iliyothene inaire nyo vokozeela dambo la kazamentwinyu ikale yotitimi-a Yohova. (1 Akor. 10:31, 32) (2) Vyowara vi-u kavikale vyosukwali-a atu enango, mbwenye vikale vyapama. (1 Timo. 2:9; 1 Pe. 3:3, 4) (3) Kaninofwanela dhioneli-edha waatu enango, ninga munoirela atu amuilambo ya Satanila. (Ju. 17:14; Yak. 1:27; 1 Ju. 2:15, 16) (4) Mbwenye vyongo vyothene viireyenga mofwanelela thitho mundhila yapama. (1 Akor. 14:40) (5) Pwandolee kalikale lamadugudugu fiyedha atu umwa mokwaranyi-a madile. (Agal. 5:21) (6) Vanofwanela kala bali oi aing’anelenga pwandolo.—Ju. 2:8, 9.

18-19. (a) N’nga ndi vyongo vinango viivi vyofunjedha vinanikami-e? (b) N’nga muna-indi-edhe a-vi basa vyongo vyevi ira mufwanye makhundo anaukami-eni sakula vyoira mwazelu vamwasa wa mafesta? (Muone kwadru loi “Makhundo anafwanye nyo”)

¹⁸ Yongo inango inanikami-e ndi bukhu loi Malemba Othandiza pa Moyo wa Chikhristu. Va muru uliwethene vatokala vyofuka vyo-iyana-iyana vambo-i na malemba a Bibilyani anonikami-a zindiyela makhundo a Bibilyani. Mofwanafwani-a, venango Kristau unooda kaikela akala pyofwanelela maira ikhundu vafesta. Ee-no, liye unooda ona vaisimuru yoi “Zikondwerero zimene Akhristu sachita nawo” va muru oi “Zikondwerero.”

¹⁹ Vaisimuru yen’na vanofwanyeya yofuka na malemba o-arelala: “N’chifukwa chiyani n’kulakwa kuchita nawo zikondwerero zokhudzana ndi chipembedzo chonyenga? (1Akor 10:21; 2Akor 6:14-18; Aef. 5:10, 11).” Wenjedhela veva, vatokala vifwanafwani-o vyamafesta enango. Vaisimuru yoi “Zikondwerero zam’dziko lanu” Ninofwanyavo malemba anaode kami-a Kristau akala unofwanela irana ikhundu vamafesta okhuzana na vyandale, vyakhondo, venango mafesta okhuza lemeza atu ovweya. Ninosimba maningi gulu la Yohova voniva-a vyongo vinonikami-a funji-a ithuulelarimi-u.

MUTHONYI-EDHENGA IRA MUTOKAANA ITHUULELA RIMA YOFUNJI-IWA PAMA

20. N’nga ninathonyi-edhe a-vi ira ithuulelarimi-u natooifunji-a pama?

²⁰ Ninofwanela onanga ira ufulu una i-yo osakula vyongo ngofuneya maningi. Mbwenye ira nii-indi-edhe basa yotuva yen’na, ninofwanela funji-a ithuulelarimi-u. Ithuulelarima yofunji-iwa pama inonikami-a ira niodenga sakula vyongo mwazelu vyevyo vinam’lemeze Yohova thitho irana vyongo vyovwelana na ifunelwee. Vamwasa wen’na, ninofwanela kami-iwa na zimu ochena wa Yohova. Ee-no ninofwanela dhowanave vepha zimu ochena thitho irana vyongo movwelana na malangi-o anovelela liye. Wenjedhela veva, thitho makhundo a Bibilyani anonikami-a ira nifunji-e ithuulelarimi-u. Dhoweni ni-indi-edhenga basa pama vyotuvavi thitho naira e-no ninodha ona mwemo Madhu a Nlungu munanikami-edhenga aliwa vaingumii-u.—2 Timo. 3:16, 17; Aeb. 4:12.