Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat su Tuku ke Buk lun Haggeai a Zekaraia
PAL SE inge oasr ke yea 520 B.C.E. Yea sengoul onkosr somla mutamwauk ke pal se met Ju su folokla liki an Babulon oana met sruo elos filiye pelung nu ke temple lun Jeova fwin an Jerusalem. Tusruktu, temple inge tia aksafyeyukla, a oasr masap su tulokinye orekma in musa inge. Jeova el srusrngiye met palu Haggeai a tokin malem luo el srusrngilye pa met palu Zekaraia in akkalemye kas Lal.
Oasr niyen sun sefwanna lal Haggeai a Zekaraia: Pa in akkeye met Ju nukewa in tafwela in oru orekma in sifwil musaela temple. Kafweang lun met palu luo inge eis kutangla ka, a temple se inge aksafyeyukla tokin yea limekosr. Ma Haggeai a Zekaraia elos akkalemye simusyukla in buk in Baibel inge Haggeai a Zekaraia. Buk lal Haggeai aksafyeyukla in yea 520 B.C.E. a buk lal Zekaraia aksafyeyukla in yea 518 B.C.E. In oana ke met palu luo inge, oasr pa orekma su God el sapkin kut in oru, su enenu in aksafyeyukla meet liki saflaiyen akwuk puspus ke pal inge. Pa inge orekma in luti Togusrai a orekma in oru met tuma lutlut. Lela kut in liye ke me akkeye su kut ku in eis ke buk lal Haggeai a Zekaraia.
“NUNKU KE INKANEK LOMWOS”
Ke lusen len 112, Haggeai el sulkakin kas lun God su oasr me akkeye akosr ka. Ma se meet pa: “‘Nunku ke inkanek lomwos. Utyuk nu fwin eolu, a wise saku. A musai loom se inge, a Nga fwa insemwomwo ka, a Nga fwa akmwoyeyuk,’ Jeova el fwak.” (Haggeai 1:7, 8) Metu elos akpayeye kas inge. Peng akluo pa oasr ke mwulela inge: “Nga [Jeova] fwa nekla loom se inge ke mwolanu.”—Haggeai 2:7.
In fwal nu ke peng aktolu, ke sripen elos tia loang akmwoye in sifwil musaela temple oru ‘metu a orekma lun paulos’ tia nasnas ye mutun Jeova. Tusruktu, ke pal se orekma in sifwil musaela mutamwauk, Jeova el “fwa akinsemwomwoyelos.” In fwal nu ke peng akakosr, Jeova el “kunausla ku lun togusrai lun mutanfwalu” a srusrngilye Governor Zerubbabel oana ring in sang “me akul.”—Haggeai 2:14, 19, 22, 23.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:6—Mea kalmen kas inge “komwos nim, a komwos tia muti ka”? Kas inge el akkalemye la arulana srikla wain. Meyen wangin me insemwomwo lun Jeova, paenang supply ke wain el arulanu srikla, su tia ku in oru metu in sruila.
2:6, 7, 21, 22—Su a mea oru in mokle mutanfwalu, a mea fwokin ma inge? Jeova el ‘mokle mutanfwal nukewa’ ke inkanek lun orekma in sulkakin peng mwo lun togusrai fwin fwalu nafon. Orekma in sulkakin peng mwo oasr pa fwako mwo ka meyen ma inge oru “ma saok lun mutanfwal nukewa” in tuku nu ke loom sin Jeova, a nekla loom se inge ke mwolanu. Tia pat, “Jeova lun un meun” el e “mogmogle tia fwalu mukena, a oayepa kosrao,” su fwa oru akwuk nukewa lun fwalu ke pal inge in mokleyuk a wanginla.—Hibru 12:26, 27.
2:9—Inkanek puspus fuka ‘mwolana se tok lun loom se inge fwa yok liki ma meeta’? Ma inge el oasr ke inkanek tolu: pisen yea puspus temple se inge el oasr, su oru orekma in luti we, a su tuku nu we in alu nu sin Jeova. Fwinne temple mwolanu se meet su Solomon el musaela el oasr ke lusen yea 420, mutamwauk ke yea 1027 B.C.E. nu ke 607 B.C.E., tusruktu “loom se tok” inge el orekmakinyuk ke lusen yea 580, mutamwauk in yea 515 B.C.E ke temple el musaeyukla nu ke yea 70 C.E ke pal se su ma inge kunausyukla. Sayen ma inge, Messaia—Jisus Kraist—el oru orekma in luti in “loom se tok,” a oasr met puspus su tuku nu we liki “loom se meeta” in alu nu sin God.—Orekma 2:1-11.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:2-4. Orekma in lain nu ke orekma in luti lasr el tia enenu in kufusla nunak lasr liki orekma in “suk meet togusrai” nu ke orekma in suk ma lasr sifwana.—Mattu 6:33.
1:5, 7. Mwo nu sesr kut fwin ‘nunku ke inkanek lasr’ a nunku yok ke inkanek su kut moulkin moul lasr in sang kasru fototo lasr nu sin Jeova.
1:6, 9-11; 2:14-17. Met Ju in len lal Haggeai elos alken in suk ma puspus lalos sifwana tusruktu elos tia insemwomwokin fwako lun orekma lalos. Elos mwulkunla ma eneneyuk in orek nu ke temple, ke ma inge wanginla yurolos me insemwomwo lun Jeova. Kut enenu in oru meet orekma nukewa in akinsemwomwoye God a oru orekma in kulansap nu sin God ke inse kewa lasr, a lela kut in esam pal nukewa la fwinne kut sekasrup ku kasrup, ‘me insemwomwo lun Jeova me akgasrupye met.’—Soakas 10:22.
2:15, 18. Jeova el kaifwe met Ju elos in nunku yok ke orekma lalos in sifwil musai temple mutawauk ke pal se, a tia ke ma koluk lalos meeta. Kut enenu pa in loang akmwoye nu ke orekma in alu lasr nu sin Jeova mutamwauk ke pal inge.
“TIA KE PENG, KU KE KU, A KE NGUNIK”
Zekaraia el mutamwauk ke orekma lal oana sie met palu ke el akkalemye me solsol nu sin met Ju in ‘foloko nu sin Jeova.’ (Zekaraia 1:3) Me aruruma oalkosr su el liye tok el sang me akpayeye ke kasru lun God nu ke orekma in sifwilpa musai temple. (Liye pok se inge “Aruruma Oalkosr lal Zekaraia.”) Orekma in musa fwa aksafyeyukla tia ke “pengpeng, ku ke ku, a ke ngunin Jeova.” (Zekaraia 4:6) Mokul se su pangpang Laa “el fwa musai temple lun Jeova” a “el fwa sie met tol fwin tron lal.”—Zekaraia 6:12, 13.
An Bethel el supwela un met puspus in siyuk met tol puspus ke me akfulatye ke orekma in lalo in akesmakinye kunanela lun an Jerusalem. Jeova el fwak nu sel Zekaraia la orekma in memelil ke pal akosr su lalo orek in akesmakinye ma koluk su sikyak ke Jerusalem fwa ekla nu ke “engan a me insemwomwo a kofwo in engan.” (Zekaraia 7:2; 8:19) Me fwakak luo su akkalemyeyuk tok weang orekma in nununku lain mutanfwal puspus a met palu kikiap nukewa, a ke kas palu ke Messaia, a ke sie mwulela in sifwil akmwoye ma puspus ke met kulansap lun God.—Zekaraia 9:1; 12:1.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
2:1—Efu ku sie met el srukeya an Jerusalem ke sie sul? Kalem la, orekma se inge el akkalemye ke orekma in musai sie pot ka su raunela siti sa in sang me loeyuk nu ka. Lipufan se el akkalemye nu sin mokul se la an Jerusalem el fwa akyokyekelik a fwa oasr me karungin lun Jeova ka.—Zekaraia 2:3-5.
6:11-13—Ya orekma in filiye tefuro fwin sifwen Met Tol Fulat Josua orel sie togusra a met tol? Mo, Josua el tia tuku ke sruf lal Devid. Tusruktu orekma inge el sie me lumluma su petsaela Messaia. (Hibru 6:20) Kas palu ke “Laa” el akpayeyuk nu sin Jisus Kraist su Togusra a Met Tol nu in kosrao. (Jeremaia 23:5) Josua el oru pa orekma yok sripe su sang kasru in aksafyela orekma in musaela temple, a Jisus Kraist el sang kasru yok in aksafyela orekma nukewa ke temple in ngun.
8:1-23—Ngea kas palu sengoul su akkalemyeyuk ke sapta inge akpayeyuk? Ke kais sie kas palu su akkalemyeyuk tari, kas inge akkalemyeyuk pa tok “pa inge ma Jeova lun un met meun el fwak” a kas inge el mwulela lun God ke misla nu sin met kulansap nukewa lal. Kutu sin kas palu inge akpayeyuk in century akonkosr B.C.E., tusrutku kas palu nukewa inge akpayeyeyuk mutamwauk in yea 1919 C.E. ku akpayeyuk ke pal inge.a
8:3—Efu ku Jerusalem el pangonyuk “siti lun paye”? Meet liki kunanela lun siti se inge in yea 607 B.C.E., Jerusalem el sie “siti su akkemkatu,” su oasr met palu a met tol koluk puspus a met seoaru puspus su muta we. (Zefenaia 3:1; Jeremaia 6:13; 7:29-34) Tusruktu, ke temple se inge sifwil musaeyukla a metu elos akpayeye alu lalos nu sin Jeova, ma paye ke alu paye enenu in sramsramkinyuk we, a ke sripe se inge Jerusalem el pangonyuk “siti lun paye.”
11:7-14—Mea kalmeyen orekma lal Zekaraia in pakelik sikal su pangpang “Oasku” a siepa sikal su pangpang “Me Kapur”? Zekaraia el supweyukla in “kite u su ma nu ke mise”—kalme met puspus su oana sip su akkolukyeyuk sin met kol lalos. Ke kunokon lal oana met seperd, Zekaraia el petsaella Jisus Kraist, su supweyukla nu sin met kulansap nukewa lun God tusruktu elos tia eisel. Orekma in pakela sikal ke “Oasku” el pupulyukkin ke God el fwa aksafyela mwuleang ke Masap lal nu sin Met Ju a el fwa tui in akkalemye insemwomwo lal nu selos. Orekma in pakela sikal lum “Me Kapur” el kalmekin nu ke orekma in kunausla inse sefwanna su oasr in masrlon Juda a Israel ke sripen orekma lalos in alu nu sin Jeova.
12:11—Mea se inge “memelil lun Hadadrimon infwalfwalu Megiddon”? Togusra Josaia lun an Juda el anwuki ke sie meun in lainul Fero Niko lun an Ijipt ke “infwalfwal lun Megiddon,” a mise lal oru met puspus in akkalemye asor yok lalos ke inkanek lun “eoksra” ke lusen yea puspus. (2 Kronikel 35:25) Ke ma inge, “memelil lun Hadadrimon” el ku in sramsramkinyuk nu ke asor yok lun metu ke mise lal Josaia.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:2-6; 7:11-14. Jeova el akinsemwomwoyeyuk a forla nu selos nukewa su auliyuk liki ma koluk lalos a eis me aksumwos a forla nu sel in oru alu lalos nu sel ke inse kewa lalos. Ke luma saye, el tia long me siyuk ke kasru lun met puspus su ‘srangesr porongo, a amakunla fwinpiselos, a fonosye srelos, tu elos in tia long’ kas lal.
4:6, 7. Wangin kutena me kutong su ngunin Jeova el tia ku in kutongya in aksafyela orekma in sifwil musaela temple. Kutena ma upa su kut sun ke orekma in kulansap lasr nu sin Jeova tia ku in kutongkuti liki lulalfongi lasr nu sin Jeova.—Mattu 17:20.
4:10. Ke orekma lun God in liye a tuni ma nukewa, Zerubbabel wi met nukewa lal elos aksafyela temple fwal nu ke akwuk fulat lun God. In akfwalye moul nu ke masap lun God el tia arulana upa nu sin met sesumwos.
7:8-10; 8:16, 17. In eis me insemwomwo lun Jeova, kut enenu in orekmakin nununku sumwos, akpayeye lungse kulang, akkalemye pakoten, a kaskaskin ma paye nu sin sie sin sie.
8:9-13. Jeova el akinsemwomwoye kut fwin ‘paosr ku’ in oru oekma su el sapkin nu sesr in oru. Me insemwomwo puspus su tuku ka pa misla, moul mwomwo, a kapkapek lun fototo lasr nu sin God.
12:6. Met nukewa su oasr kunokon in liaung met lun Jeova elos enenu in “oana sie kap furur”—kalme pa elos in arulana moniyuk.
13:3. Oiyen paye a oaru lasr nu sin God paye a u lal enenu in yok liki kutena kain in akwuk paye lasr nu sin kutena met, fwinne kut arulana fototo nu sin met puspus inge.
13:8, 9. Met nukewa su som liki Jeova paenang el forla lukelos arulana pus, piselos oasr ke luo tafwu tolu ke pisen metu. Sie tafwu tolu elos eis me aksumwosye oana ke orekma in aknasnasye ma se ke e. Ke pal lasr inge, Kristendom su met puspus wi ka su fwak mu elos met Kristian, elos pulesreyuk sin Jeova. Oasr met na supus, pa met Kristian akmusrala, su ‘pang nu ke inen Jeova’ a elos akpusiselyelos nu ke me aksumwos nukewa. Elos a met nukewa su welulos ke lulalfongi elos akpayeye la elos Met Lo lun Jeova tia ke e mukena a ke orekma pa.
Kut Akkeyeyuk in Moniyuk nu ke Orekma
Mea kas su Haggeai a Zekaraia akkalemye su ku in kasre kut ke pal inge? Kut fwin nunku ke kas su elos akkalemye, ma inge ku in sang me akkeye nu sin met Ju in loang akmwoye nu ke orekma in sifwil musai temple, ya kut tia akkeyeyuk pa in moniyuk in wi pal nukewa ke orekma in sulkakin peng mwo lun Togusrai a oru met tuma lutlut?
Zekaraia el palye la Messaia el fwa tuku “fwin soko ass fwusr,” a el fwa tukakinyukyak ke “ipen silfer tolngoul,” a fwa anwuki el, a “sip fwa fwasrelik.” (Zekaraia 9:9; 11:12; 13:7) Arulana yok me akkeye su tuku ke orekma in sifwilpa nunku ke me akpayeye lun kas palu puspus lal Zekaraia kel Messaia su ku in me kasru yok nu ke lulalfongi lasr! (Mattu 21:1-9; 26:31, 56; 27:3-10) Lulalfongi lasr nu ke Kas lun Jeova a ke akwuk lal nu ke molela lasr el akkeyeyuk.—Hibru 4:12.
[Footnote]
a Srike liye Tauer in San ke kas English, January 1, 1996, sra 9-22.
[Picture on page 31]
ARURUMA OALKOSR LAL ZEKARAIA
1:8-17: Aruruma su oasr ke fus inge el sang me akpayeye nu ka la temple el fwa aksafyeyukla a akkalemye la an a kutupa siti in an Juda fwa akinsemwomwoyeyuk.
1:18-21: Aruruma ke ma simusla inge oasr mwulela ka in aksafyela ‘koe akosr su akfwasryelik an Juda,’ su kalmekin nu ke guferment puspus su lain orekma in alu nu sin Jeova.
2:1-13: Aruruma ke fus nukewa inge el akkalemye la an Jerusalem fwa akyokyeyukelik a Jeova el fwa oana “sie pot e raunella”—ku el fwa sie me loeyuk nu sel.
3:1-10: Aruruma su akkalemyeyuk ke ma simusla inge akkalemye la Setan el wi lain orekma su orek nu ke temple a met tol fulat Josua el moliyukla a el aknasnasyela.
4:1-14: Aruruma su simusyukla ke fus inge oasr mwulela ka la me kutong nukewa fwinne oana eol fulat e fwa wanginla a Governor Zerubbabel el fwa aksafyela orekma in musai temple.
5:1-4: Aruruma inge el akkalemye kas in selngawi nu sin met koluk nukewa su tia eis me kai.
5:5-11: Aruruma ka el akkalemye kas palu nu ke saflaiyen ma koluk.
6:1-8: Aruruma ke fus inge el mwulela ke orekma lun lipufan in liaung a sang me karunginyuk.
[Picture on page 28]
Mea niyen sun lun kas palu lal Haggeai a Zekaraia?
[Picture on page 30]
Fuka met liaung nukewa elos “oana sie kap furur”?