Pa Inge Pal In Oru Sulela Mwo
“Putaka komwos fwa tui in maslon nunak luoa?”—1 TOGUSRA 18:21.
1. Mea oru tu pal lasr siena liki na ke pal somla?
YA KOM lulalfongi la Jeova el pa God paye mukefwanna? Ya kom lulalfongi pa la kas palu puspus in Baibel el akkalemye pal lasr oana “len safla” ke akwuk koluk lal Setan? (2 Timote 3:1) Kom fwin lulalfongi ka, kom ku in insese ka la ke pal inge, oasr ma enenu nu ke oreyen sulela mwo. Moul lun met puspus oasr ke me sensen ke pal inge upa liki na in pal somla.
2. Mea sikyak ke togusrai lun sruf sengoul lun Israel ke lusen pal in kolyuk lal Togusra Ehab?
2 In century aksengoul B.C.E., mutanfwal Israel elos enenu in oru sie sulela yok sripe. Nu sin su elos fwa kulansapu? Togusra Ehab, su akkolukyeyuk sin mutan pegan kiyel, Jesebel, el akkeye orekma in alu nu sin Beal nu sin togusrai lun sruf sengoul lun Israel. Beal el sie god kikiap su lulalfongiyuk mu ku in sang kasru in oasr af a oru sak u in oasr fwako pukanten ka. Met puspus su alu nu sel Beal elos akfulatyel ke elos ngok a kolla paulos nu sel ku epasr nu ke me srulela lun god lalos. In akkeyel Beal in akinsemwomwoye fwokinsak sunelos a un kosro natulos, met su alu nu sel elos oru orekma lun kosro nu sin mutan kosro in temple. Oasr pa fasin lalos in sipuk ku kante manolos in aksurorye sralos.—1 Togusra 18:28.
3. Fuka orekma in alu nu sel Beal kufwusla met kulansap lun God?
3 Oasr met lula sin met Israel su piselos oasr ke 7,000 su srunga in wi ke orekma in alu nu ke ma srulela, orekma lun kosrao, a orekma sulallel ku orekma koluk lun alu. (1 Togusra 19:18) Elos sruokye oaru lalos nu ke mwuleang su elos orala nu sin Jeova, a ke sripe se inge elos kalyaiyuk. Ke sie me pupulyuk, Kasru Jesebel el uniye met palu puspus lun Jeova. (1 Togusra 18:4, 13) Ke sripen oiya upa puspus inge, pus sin met Israel elos moulkin interfaith ku wi ke alu puspus, elos srike in akinsemwomwoye Jeova a Beal kemwana. Tusruktu nu sin sie met Israel oiya inge arulanu koluk su pangpang apostasy ke elos forla liki Jeova a alu nu sin god kikiap. Jeova el mwolela la el fwa akinsemwomwoye met Israel fwin elos lungse el a akos masap nukemwa lal. Tusruktu, el sang kas in sensen nu selos la fwin elos tia “alu nu sel mukena,” elos fwa mise.—Duteronomi 5:6-10; 28:15, 63.
4. Mea Jisus a met sap puspus lal palye tari ka mu fwa sikyak inmasrlon met Kristian, a fuka ma inge akpayeyuk?
4 Oasr pa oiya su oana sie su sikyak ke alu puspus lun Kristendom ke pal inge. Met su wi ke alu puspus inge elos fwak mu elos met Kristian, tusruktu len in akfulat lalos, ellalos, a lulalfongi lalos lain me luti lun Baibel. Oana Jesebel, met kol puspus lun Kristendom elos akkeye in oasr me kalyai orek nu sin Met Lo lun Jeova. Met kol puspus lun Kristendom inge oasr pa orekma lalos ke lusen pal loeloes in sang kasru nu ke meun a ke ma inge oasr kasru lalos nu ke mise lun million puspus sin met su wi ke alu. Kain in kasru lun alu nu ke gufernment puspus lun fwalu akkalemyeyuk in Baibel oana orekma lun kosro in ngun. (Fwakyuk 18:2, 3) In wekunang ma inge, alu puspus elos lela orekma lun kosro in orek ke inkanek sesumwos, fwinne nu sin met kol lalos. Jisus Kraist a met sap puspus lal elos palye tari la oasr me luti kikiap puspus fwa orek. (Mattu 13:36-43; Orekma 20:29, 30; 2 Piter 2:1, 2) Ke saflaiye mea fwa sikyak nu sin met nukemwa su wi ke alu lun Kristendom su piselos oasr ke sie billion? A mea kunokon lun met nukemwa su alu nu sin Jeova nu sin met nukemwa su kiapeyukla ke alu kikiap inge? Kut ku in eis me top mwo nu ke kusensiyuk puspus inge fwin kut tuni ke ma sikyak in pal meeta su kol nu ke ‘kunausla lun Beal liki an Israel.’—2 Togusra 10:28.
Lungse lun God nu sin Met Kulansap Koluk lal
5. Fuka Jeova el akkalemye kulang lal nu sin met kulansap koluk puspus lal?
5 Jeova el tia insemwomwo in sang kai koluk nu selos su orekma koluk nu sel. In oana sie Papa kulang, el lungse met koluk nukemwa in auliyuk a forla nu sel. (Ezikiel 18:32; 2 Piter 3:9) In fwal nu ke me akpayeye lun ma inge, Jeova el orekmakin met palu puspus in len lal Ehab a Jesebel in sang kas in sensen nu sin met kulansap Lal ke ma koluk su fwa sikyak ke orekma lalos nu sin Beal. Elaija el sie sin met palu inge. Tokin sie pal ke sral upa sikyuk ke sripen wanginla af, su palyeyuk tari meet liki oiya inge sikyak, Elaija el fwak nu sel Togusra Ehab in oreni met Israel a met palu lal Beal nu ke Eol Karmel.—1 Togusra 18:1, 19.
6, 7. (a) Fuka Elaija el akkalemye sripe paye ke orekma koluk lun met Israel in alu nu sin god kikiap? (b) Mea met palu lal Beal elos oru? (c) Mea Elaija el oru?
6 Toeni se inge orek ke sie an loang lun Jeova “su musalla” we, saap in mu akinsemwomwoyel Jesebel. (1 Togusra 18:30) Oasr sie me asor, met Israel puspus su wi ke toeni inge elos nukin—fwin Jeova ku Beal—pa oasr ku yuru in supwema af su elos eneneyuk na paye. Oasr met palu 450 su aolyen Beal, a Elaija mukena pa met palu su aolyen Jeova. In mutamwauk in aksumwosye nunak in alolo lalos, Elaija el siyuk nu sin metu: “Putaka komwos fwa tui in maslon nunak luoa?” Tokin ma inge, ke kas fusrasr el akkalemye nu selos kas inge: “Jeova, El fwin God, fwasr tukol; a fwin Beal, na fwasr tukol.” In kasru met Israel su tia ku in oru sulela lalos in akkalemye fwin lungse lalos oasr yurin Jeova mukena, Elaija el fwak nu selos ke sie luma in sang akkalemyela su god paye. Oasr kao mokul lukwe fwa anwuki in me kise, sie me kise nu sin Jeova a sie nu sin Beal. La su God paye inmasrloltal el fwa supwema e in furreak me kise. Met palu lal Beal elos akola me kise lalos, ke lusen ao puspus elos pang nu sin god lalos pal nukemwa: “O Beal, poronge kut!” Ke Elaija el mutamwauk in aksruksruk nu selos, elos sipuk manolos ne ke oasr sra surorla, a elos wowoyuk ke pusra lulap. Tusruktu wangin me top.—1 Togusra 18:21, 26-29.
7 Inge pal lal Elaija. Ma se meet, el aksasuye loang lun Jeova a filiye kao mokul fwin loang inge. Tokin ma inge el sapkin tup eot akosr ke kof ukuiyukla nu fwin me kise. Ma inge orek pal tolu nu ke luf su raunela loang u nenela pa ke kof. Tokin ma inge Elaija el pre: “O Jeova, God lun Ebream, lun Isaak, a lun Israel, lela in eteyuk misenge tu Kom God in Israel, a tu nga met kulansap Lom, a tu nga oru ma inge nu kemwa ke kas Lom. Poronge yu, O Jeova, poronge yu, tu met inge fwa etu tu Kom, Jeova, el God paye, a tu Kom sifwil furokmu insielos.”—1 Togusra 18:30-37.
8. Fuka God el sang me top nu ke pre lal Elaija, a kain in orekma fuka met palu inge el oru?
8 God paye el sang me top nu ke pre lal ke el furreak me kise a loang ke e su tuku in kosrao. E inge furreak pa kof su oasr ke luf su raunela loang u! Nunku ke me akkeye lun ma inge nu sin met Israel. “Elos fwaksifwe; a elos fwak: ‘Jeova, El God paye! Jeova El God Paye!’” Inge Elaija el orala sie akwuk ku sulela na yok sripe, a el sapkin nu sin met Israel: “Eis met palu lal Beal! Nik komwos lela sie selos in kaengla!” Paenang met palu 450 lal Beal anwuki ye Eol Karmel.—1 Togusra 18:38-40.
9. Fuka met puspus su alu nu sin God paye srakna srifweyuk?
9 Ke len sepana inge su tia ku in mulkinyukla, Jeova el supwema af nu fwalu ke pal se meet ke lusen yea tolu a malem onkosr! (Jemes 5:17, 18) Kom ku in nunku ke me sramsram nu kemwa inmasrlon met Israel ke elos folokla nu in loom selos; Jeova el akmutalye el sifwana oana God paye. Tusruktu, met puspus su alu nu sel Beal elos tia fuleak. Jesebel el tafwela orekma lal in kalyai met kulansap puspus lun Jeova. (1 Togusra 19:1, 2; 21:11-16) Ke ma inge oaru lun met kulansap lun God sifwilpa srifweyuk. Ya elos fwa akkalemye lungse lalos nu sin Jeova mukena ke pal se len in nununku lal in lain met nukemwa su alu nu sin Beal tuku?
Kom Oru Sulela Mwo Ingena
10. (a) Ke pal inge, mea met Kristian akmusrala elos oru ke lusen yea puspus? (b) In akos masap su simusyukla in Fwakyuk 18:4 mea kalmeyen ma inge?
10 Ke pal inge, met Kristian akmusrala elos orala sie orekma oana orekma lal Elaija. Ke inkanek in sramsram sumwos nu sin met a ke me rid puspus, elos sang kas in sensen nu sin met in mutanfwal nukemwa fwinne elos wi ku tia ke alu lun Kristendom ke me sensen ke alu kikiap. Ke sripe se inge, million puspus sin met elos oru sulela mwo lalos tari in tia wi ke alu kikiap nukemwa. Elos mwolela moul lalos nu sin Jeova a baptaisla oana met tuma lutlut lun Jisus Kraist. Aok, elos porongo kas in sensen lun God nu ke alu kikiap: “Illa lukel, met Luk, tu komwos in tia eis ipen ma koluk lal, a tu komwos in tia eis ma lokwalok lal.”—Fwakyuk 18:4.
11. Mea ma eneneyuk nu ke me insemwomwo lun Jeova?
11 Kutupa million sin met, fwinne elos lungse peng mwo su tuku in Baibel su lutiyuk sin Met Lo lun Jeova, tusruktu elos tia etu la sulela fuka elos enenu in oru. Kutu selos kutupal elos wi ke toeni ku meeting lun met Kristian, oana len in akfulatye Mongo in Eku lun Leum, ku elos wi ke toeni lulap lun district. Kut kaifwe met nukemwa inge in nunku yok ke kas lal Elaija: “Putaka komwos fwa tui in maslon nunak luoa?” (1 Togusra 18:21) Elos enenu in oru sulela mwo ingena a moniyuk in akpayeye sulela lalos nu ke elos ekla met kulansap su mwolela moul lalos nu sin Jeova, a baptaisla. Fwinsrak lalos nu ke moul ma patpat oasr ke me sensen!—2 Tessalonika 1:6-9.
12. Ke oiya fuka su arulanu sensen sikyak nu sin kutu met Kristian su baptaisla, a mea elos enenu in oru?
12 Oasr me asor, meyen kutu sin met Kristian su baptaisla elos ekla met orekma su munasla suka wi ku tila wi ke orekma nukemwa lun alu lalos. (Hibru 10:23-25; 13:15, 16) Kutu selos tula oiyen moniyuk lalos ke sripen sangeng ke me kalyai, nunkela yok in suk ma enenu lun moul, kaifweang suk in ekla met kasrup, ku in suk me akengan nu selos sifwana. Jisus el sang kas in sensen nu ke ma inge nukemwa la e fwa me aktukulkul, kupowiye, a orala me srifwe nu sin kutu met tuma lutlut lal. (Mattu 10:28-33; 13:20-22; Luk 12:22-31; 21:34-36) Elos tia enenu in ‘sruokye nunuk luo,’ a met puspus inge elos enenu in “moniyuk a auliyuk” ke elos oru sulela mwo in akpayeye mwolela lalos nu sin God.—Fwakyuk 3:15-19.
Saflaiyen Alu Kikiap
13. Aketeye ke ma sikyak in an Israel ke pal se Jihu el akmosrela oana sie togusra.
13 Sie sripe paenang metu enenu in silaklak orala sulela mwo ingena pa ke ma sikyak nu sin met Israel tokin yea 18 ke kusensiyuk su siyukyak ke God paye fwin Eol Karmel. Nununku lun Jeova nu sel Beal a nu sin met nukemwa su alu nu sel sa akkalemyeyuk a metu tia nunku ka ke lusen pal in orekma lal Elaisa, met palu se su aolal la Elaija. Joram, mwen nutal Togusra Ehab, el kol fwin an Israel, a Jesebel el srakna moul oana nine kasra. Ke oiya su tia eteyuk sin met nukemwa, Elaisa el supwela met kulansap lal in akmusrala met kol lun met meun inge, Jihu, oana togusra sasu. In pal sa, Jihu el muta leyen kutalap lun an Jordan in Remot-giliad, el kol sie meun lain met lokwalok lun met Israel. Togusra Joram el oasr in fwalfwal se su apkurun nu in an Megiddo, tu lan kela liki kinet su el eis ke meun.—2 Togusra 8:29–9:4.
14, 15. Masap fuka sapkinyuk nu sel Jihu in oru, a oiya fuka el akkalemye?
14 Pa inge ma Jeova el sapkin nu sel Jihu in oru: “A kom fwa uniye loom sel Ehab leum lom, tu Nga fwa eis foloksak ke sran met kulansap Luk met palu, a sran met kulansap lun Jeova nu kemwa, ke paul Jesebel. Tu loom sel Ehab na fon fwa wanginla; . . . A kosro ngalngul fwa kangulla Jesebel in ipen an Jezriel, a wangin met fwa puknilye.”—2 Togusra 9:7-10.
15 Jihu el sie met su lungse in oru sulela mwo a akpayeye ma inge. El tia muta sano, a el sroang nu ke sariot lal a el kasrusr mui nu Jezriel. Sie met san in an Jezriel el akilen oiyen kasrusr lal Jihu a fwak ma inge nu sel Togusra Joram, ke ma inge Joram el sroang nu ke sariot lal a som in sonol Jihu. Ke elos sun sie sin sie, Joram el siyuk: “Ya oasr misla, Jihu?” Jihu el topuk: “Misla su, ke kosro lun nine kiom Jesebel, a susfwe lal puslanu?” Ke ma inge, meet liki Joram el ku in kaengla, Jihu el kufwulye me pus natul, a fwaksilye Joram ke sie me pus su sasla in imwel sun insiel.—2 Togusra 9:20-24.
16. (a) Kain in oiya fuka met kol puspus ke court lal Jesebel elos sun? (b) Fuka kas lun Jeova kel Jesebel akpayeyuk?
16 Jihu el silaklak in kasrusr ke sariot lal som nu ke siti u. Jesebel su yunela sifwel a sroalela mutal el ngetla in windou a painglul Jihu ke kas in aksruksruk koluk a kas in aksangeng. Jihu el tia loang mwo nu sel, a el siyuk ke kasru: “Su met fwa wi yu? Su?” Inge met kulansap lal Jesebel enenu in oru sulela lalos. Luo sin met kol tolu ke court elos ngetla nu sel ke windo. Paye la ke pal se inge, oiyen oaru lalos srikeyuk. Jihu el sapkin: “Sisella!” Met kol luo inge elos sisella nu ten, a ors natul Jihu a sariot lal longilye. Ke ma inge mutan se inge su kol orekma in alu nu sel Beal in an Israel el sun safla lal su fwal in orek nu sel. Meet liki pal in pukpuki lal, kosro ngalngul puspus kangla ikwel, oana ma palyeyuk tari.—2 Togusra 9:30-37.
17. Nununku lun God nu sel Jesebel ku in akkeye lulalfongi lasr nu ke ma su fwa sikyuk fuka ke pal fwasru?
17 Safla e fwa tuku oana sie me lut nu sin mutan kosro in ngun inge “Babulon Lulap.” Mutan kosro se inge el lumeyuk ku el aolyen alu kikiap nukemwa, su mutamwauk lalos tuku ke siti lun Babulon in pal meeta. Tokin alu kikiap nukemwa kunausyukla, Jeova el fwa loang mwo nu sin met nukemwa su wi ke akwuk nukemwa lal Setan, oana politic a business. Ma inge nukemwa fwa kunausyukla pa, in akola akwuk mwomwo nu ke fwal sasu su fwa oasr oiyen moul sumwosmwos we.—Fwakyuk 17:3-6; 19:19-21; 21:1-4.
18. Tokin Jesebel el mise, mea sikyuk nu sin met puspus su alu nu sel Beal?
18 Tokin Jesebel el mise, Jihu el salka in anwuki met nukemwa in loom sel Ehab a met pengpeng nukemwa su kasrel. (2 Togusra 10:11) Tusruktu srakna oasr met Israel puspus lula su alu nu sin Beal in an we. Ke ma inge, Jihu el akpayeye sulela lal a akkalemye “moniyuk lal nu sin Jeova,” ke el tia lela kutena met in alu nu sin god saye. (2 Togusra 10:16) El orek luma na ke el sifwana pa alu nu sin Beal, Jihu el orala sie akwuk in oru sie kofwo lulap ke temple lal Beal su Ehab el musaela in an Samaria. Met Israel nukemwa su alu nu sin Beal elos tuku in wi kofwo se inge. Ke elos nukemwa oasr tari luen temple, elos nukemwa anwuki sin met kulansap puspus lal Jihu. Baibel el aksafyela me sramsram ke kas inge: “Oinge Jihu el kunausla Beal liki in Israel.”—2 Togusra 10:18-28.
19. Fwinsrak mwolana fuka sanoeyuk nu sin “u lulap” lun met oaru nukemwa su alu nu sin Jeova?
19 Orekma in alu nu sin Beal kunausyukla a wanginla liki an Israel. Ma na paye se, la alu kikiap nukemwa fwin fwalu e fwa sun saflaiya in oana sie me lut. Leyen su kom fwa wi fwin len in nununku lulap inge tuku? Kom orala sulela mwomwo ingena, a kom fwa ku in akinsemwomwoyeyuk in wi “u lulap” lun met su fwa moliyukla ke “ongoiye lulap.” Tokin ma inge kom fwa ku in eis me insemwomwo in esamak ma nukewa ke pal somla a sang kaksak nu sin God su oru nununku nu sin “mutan kosro lulap, su akkolukye fwalu ke kosro lal.” Kom ku in wi met nukemwa su wi ke alu paye, su inse sefwanna a insese ke kas mwolana su onkinyuk ke pusra lulap in kosrao. “Kaksakin Jeova, tu Jeova God lasr, Ku liki ku, El Togusra.”—Fwakyuk 7:9, 10, 14; 19:1, 2, 6, NW.
Kusensiyuk In Nunkeyuk
• Kain in orekma fuka ke alu nu sel Beal met Israel elos oru in pal meeta?
• Kain in orekma fuka lun met luti kikiap Baibel el palye tari ka, a fuka kas palu inge akpayeyuk?
• Tia pat mea fwa sikyak nu ke alu kikiap nukemwa?
• Mea kut enenu in oru in moulla liki len in nununku lun God?
[Map on page 24]
(For fully formatted text, see publication)
Soko
Efek
Helkath
Jokneam
Megido
Taanach
Dothan
SAMARIA
En-dor
Shunem
Ophrah
Jezriel
Ibleam (Gath-rimmon)
Tirsa
Beth-shemesh
Beth-shean (Bet-shian) (Scythopolis)
Jabesh-gilead?
Ebel-mihola
House of Arbel
Remot-giliad
Mountain Peaks
Eol Karmel
Mt. Tabor
Moreh
Eol Gilboa
[Bodies of water]
Mediterranean Sea
Mwea lun Galili
[River]
Infwal Jordan
[Spring and well]
Well of Harod
[Petsa ke sra 25]
In wi pal nukemwa ke orekma in luti peng mwo lun Togusrai a meeting nukemwa lun met Kristian yok sripe nu ke orekma lun alu paye
[Petsa ke sra 26, 27]
In oana Jihu, met nukemwa su lungse in moulla liki len lun Jeova elos enenu in oru sulela mwo