Akmwuk in Sang Su Kol Nu Ke Insemwomwo

GENIVAL, el sie met su muta ke sie mura lun met sikasrup in an northeastern Brazil, el sang me enenu lun mutan kiel a tulik nutul ke inkanek lun mani srisrik su el eisla ke orekma lal oanu security guard ke sie lom ono. El fwinne sikasrup na paye, tusruktu, Genival el sang sie tafwu siengoul ke oaru. “Kutu pal sou luk arulanu musrensral,” pa inge ma el esam a sromon in pal se na el srukye insiel in akkalemye sral, “tusruktu Nga lungse in sang nu sin God ma mwo emeet ke moul luk, fwinne wanginla ma luk.”

Tokin el tula orekma lal, Genival el tafwela in sang sie tafwu siengoul. Met kol lal ke alu sapkinyuk nu sel in srike God ke inkanek in sang me sang lulap. Met kol lun alu el akkalemye nu sel la God el e fwa akinsemwomwoyel na paye. Ke ma inge Genival el nunku in kukakin loom sel a sang mani nu ke alu lal.

Tia Genival mukena pa oasr kain in oiye se inge su insemwomwo in sang. Met sikasrup pukanten elos akfwalye kunokon lalos in sang sie tafwu siengoul meyen elos lutiyuk sin alu lalos la ma inge sie ma sap in Baibel. Ya ma inge paye?

Tithing Ku Sie Tafwu Siengoul a Ma Sap lun Moses

Ma sap ke tithe ku sie tafwu siengoul ku in konoiyukyuk ke Ma Sap lun Jeova su el sang nu sin sruf 12 lun mutanfwal Israel in pal meeta pus liki 3,500 yiu somla. Ma sap inge sapkinyuk nu sin met in sang nu sin sruf lun Livai sie tafwu siengoul nu kemwa lun futen fwalu ku fwokin saku a sie tafwu siengoul lun kosro nu kemwa in akkeye orekma in loom nuknuk in tukeni.​—Livitikus 27:30, 32; Oekyuk 18:21, 24.

Jeova el akkalemye nu sin met Israel la Ma Sap inge ‘tia arulanu upa nu selos.’ (Duteronomi 30:11) Elos fwin akos ma sap lun Jeova ke oaru, wekunang tithing ku sie tafwu siengoul, el mwolela nu selos ke sie kosrani yok lun fwokin an u. A tu in oasr pal nu kemwa ke me enenu lalos, siepa akmwuk ke tithe ku sie tafwu siengoul elos enenu in sang a esani ke yiu nu kemwa, ma inge elos orekmakinyuk ke pal in kofwo lalos in alu. Ke ma inge ‘metsa, met mukaimtal, a katinmas’ elos ku in wi pa eis me insemwomwo.​—Duteronomi 14:28, 29; 28:1, 2, 11-14.

Ma Sap lun Moses el tia akkalemye kutena kai nu sin met su tia sang tithe ku sie tafwu siengoul, tusruktu, kais sie met Israel elos pulakin na paye kunokon yok in akkeye alu paye ke inkanek inge. Aok Jeova el akkalemye ke mulat la met Israel nu kemwa su mulkunla tithing ku sang sie tafwu siengoul in len lun Malakai elos oanu met su ‘pusrapasr nu sin God ke sie tafwu siengoul a ke me kise.’ (Malakai 3:8, New International Version) Ya fwal pa in akkalemye ou inge nu sin met Kristian nu kemwa su tia tithe ku sang sie tafwu siengoul?

Inge, lela kut in loang nu ke ma inge. Kut nu kemwa etu la ma sap lun sie an fwal nu sin met mukena lun an inge a tia nu sin met lun mutanfwal ngie. Ke sie me pupulyuk, ma sap in an Britain su sapkinyuk nu sin met nu kemwa su kasrusr ke sitosa in kasrusr mukena ke lese tia fwal nu sin met nu kemwa su kasrusr ke sitosa in an France. In oupanu, ma sap ke tithing ku sie tafwu siengoul ipen sie mwoleaung pa inge lun God nu sin mutanfwal Israel mukena. (Exodus 19:3-8; Sam 147:19, 20) Met Israel mukena pa enenu in akos ma sap inge.

Sayen ma inge, fwinne God paye el tia ekyek, tusruktu, ma el siyuk kutupal ekla. (Malakai 3:6) Baibel el akkalemye na paye la mise lun Jisus oanu me kise in yiu 33 C.E., el “iyukla,” ku “el sisla,” Ma Sap lal Moses su wikin ma inge pa “ma sap in siyuk ke sie tafwu siengoul.”​—Kolosse 2:13, 14; Efesus 2:13-15; Hibru 7:5, 18.

Akmwuk in Sang lun Met Kristian

Fwinne ou inge, me kasru ke mani a ma puspis saye in akkeye alu paye srakna eneneyuk. Jisus el sang kunokon nu sin met tuma lutlut lal in ‘orek lo nu ke yen loesilanu fwalu.’ (Orekma 1:8) Ke pal se met lalalfongi elos puseni, na oasr enenu nu sin met luti Kristian a met liaung in oru muteta a akkeye congregation nu kemwa. Mutan katinmas, tulik mukaimtal, a kutupa met su oasr enenu elos enenu in kurunginyuk ke kutupal. Fuka met Kristian in century se meet elos akfwalye me enenu lalos inge ke mani?

Apkurun nu ke 55 C.E., sie me siyuk orekla nu sin met Kristian su tia met Ju in an Europe a Asia Minor in sang kasru nu ke congregation in an Judea su arulanu sikasrup. Ke leta lal nu ke congregation lun Korint, met sap Poul el akkalemye fuka orekma in ‘esani inge ke me sang nu sin met mutal’ oakiyuki. (1 Korint 16:1) Saap kom e fwa lut na paye ke ma Poul el fwak ke akmwuk lun met Kristian in sang.

Met sap Poul el tia kaifwe alukela ma fwal nu sin met lili wielos in sang. Aok, met Kristian in an Macedonia su “keok” a arulanu sikasrup” elos ‘siyuk ke kaifwe lulap ke ma kulang inge a sie nu sin sie in orekma nu sin met mwo.’​—2 Korint 8:1-4.

Paye, Poul el akkeye met lili Kristian wiel su kasrup in an Korint in etawi oiye kulang lun met lili wielos in an Macedonia. Aok, oanu sie reference work el fwak, el ‘srunga in sap, a el sulela in siyuk, in kaifwe, in akkeye, ku in purakak insielos. Met Korint elos e tia tafwela in oru ou inge ke insemwomwo fwin sapkinyuk nu selos in oru ou inge ke inkanek sufwal.’ Poul el etu la “God el lungse el su insemwomwo in sang,” a tia met su “sromwos, ku srungesr.”​—2 Korint 9:7.

Lalalfongi yok a etauk wikin lungse nu sin met lili Kristian pa purakak met Kristian nu kemwa in sang pal nu kemwa.​—2 Korint 8:7, 8.

‘Oanu Papu Insiel’

Poul el tia sramsram ke sie lupa ku percent, a ma el kaifwe pa “in len se omeet in wik, kais sie . . . enenu in pakiye sie lupan mani fwal nu ke ma tuku sel.” (Italics ours; 1 Korint 16:2, NIV) Ke inkanek in orala plan a in pakiye sie lupan mani pal nu kemwa, met Korint elos tia pulakin sromwos ku srungesr in sang fwin Poul el tuku. Nu sin kais sie met Kristian, sulela ke lupan mani su enenu in sang ma na lalos sifwanu, sie su fwal nu ke ‘papu lun insielos.’​—2 Korint 9:5, 7.

Elos fwin lungse in kosrani yok, met Korint elos enenu in taknelik pus. Wangin kutena kas in kaifwe nu selos in sang nu ke na wanginla ma lalos ku sikasrupla. ‘Tu Nga tia fwak ma inge, tu met ngie fwa insemwomwo a komwos toasr,’ Poul el fwak nu selos. Me kasru nu kemwa akinsemwomwoyeyuk ‘fwal nu ke ma on yurin sie met, a tia fwal nu ke ma wangin yurol.’ (2 Korint 8:12, 13; 9:6) Ke sie leta lal toko, met sap Poul el sang kas in sensen: “A sie met fwin tia liaung . . . kelos su muta in loom sel sifwanu, el lafwekin lalalfongi, a koluk liki met su tia lalalfongi.” (1 Timote 5:8) Poul el tia sapkin sie akmwuk in sang su kunausla ma sap inge.

Loang akmwoye meyen Poul el liaung orekma in ‘esani me kasru nu sin met mwo’ su oasr enenu. Kut tia ku in rid in Ma Simusla su akkalemye la Poul a kutu sin met sap elos oakiye sie akmwuk in eis mani nu sin met ku eis sie tafwu siengoul in akkeye orekma lun forfor lalos sifwanu. (Orekma 3:6) El sang kulo ke me sang nu kemwa su congregation elos sang nu sel, tusruktu Poul el arulanu taran in tia “me toasr” nu sin met lili wiel.​—1 Tessalonika 2:9; Filippai 4:15-18.

Me Sang Su Tuku Ke Inse Ke Len Inge

Arulanu kalem, ke lusen century se meet, met tuma lutlut nu kemwa lun Kraist elos sang me kasru lalos su tuku ke insielos, a tia ke inkanek lun sie tafwu siengoul. Tusruktu, saap kom nunku fwin pa inge inkanek mwo emeet nu ke pal inge in akkeye orekma in luti ke peng mwo a in kurunganang met Kristian su oasr enenu.

Nunku ke ma se inge. In yiu 1879 editor lun me rid inge el akkalemye la elos “tia ngusr ku siyuk sin met ke kasru.” Ya ma elos oru inge kosroila kaifweung lun Met Lo lun Jeova in sulkakinelik ma paye lun Baibel?

Ke pal inge, Met Lo lun Jeova elos kitelik Baibel, buk puspis lun met Kristian, a kutupa me rid in an 235. Ke mutamwauk oasr ke 6,000 Tauer In San na ma kut kitelik nu sin met, orekla ke kas siefwunnu. Ke pal inge kut kitakut magasin inge pal luo ke malem nu kemwa a pisen ma kut orala oasr ke 24,000,000 copy ke kas 146. In oakiye mwo orekma in luti lalos ke Baibel fwin fwalu nu fon, Met Lo lun Jeova elos musaiyuk ofus puspis in an 110. Sayen ma inge, elos musa nien toeni puspis lalos wekunang assembly hall lulap puspis in akkeye met sasu in akyokye etauk lalos ke Baibel ke inkanek in lutlut.

Fwinne orekma in kurunganang me enenu in ngun pa yok emeet, tusruktu, Met Lo lun Jeova elos tia mulkunla me enenu in ikwe lun met lili wielos in lalalfongi. Ke pal se met lili wielos sun ma upa a keok ke sripen meun, kusrusr, pao a fol, a paka, elos silaklak in supwela ono, mongo, nuknuk, a kutupa me enenu nu selos. Mani nu kemwa su orekmakinyuk nu ka tuku ke me kasru lun kais sie met Kristian a congregation nu kemwa.

In sang me kasru pal nu kemwa su tuku ke inse akfwusesrye ma upa lun kutu met su sikasrup, oanu Genival, su akkalemyeyuk ke mutamweyen me sramsram inge. Sie me insemwomwo, meyen meet liki el kukakunla loom sel, Maria, sie sin Met Lo lun Jeova su oru orekma lun forfor pal nu kemwa el muteta nu sel Genival. “Me sramsram lasr molela sou luk ke kain in ma upa puspis su wangin sripe,” pa inge ma Genival el esam.

Genival el koneak la orekma lun Leum tia oakiyuki nu ke tithes ku sie tafwu siengoul. Aok, Ma Simusla el tia sulpa siyuk sin met ke sie tafwu siengoul in len lasr. El lotela pa la met Kristian nu kemwa akinsemwomwoyeyuk ke pal se elos sang ke insemwomwo a wangin kunokon lalos in sang alukela liki ku lalos.

In sang ke insiel sang insemwomwo paye nu sel Genival. El akkalemye ke kas inge: “Nga ku in sang sie tafwu siengoul ku tia, aok, Nga arulanu insemwomwo ke me sang luk, a Nga etula Jeova el arulanu insemwomwo pa ke ma inge.”

[Box/Pictures on page 6]

Ya Un Met Inge Su Pangpang Church Fathers in Pal Meeta Elos Luti ke Tithing ku Sie Tafwu Siengoul?

“Met kasrup insmaslosr enenu in sang kasru nu sin met enenu . . . Elos nu kemwa su oasr ma puspis selos, a insemwomwo, enenu in sang ma elos nunku mu fwal in sang.”​—The First Apology, Justin Martyr, c. 150 C.E.

“Oasr tithes ku akmwuk ke sie tafwu siengoul lun met Ju ke ma lalos su elos mwolela nu sin God, tusruktu elos nu kemwa su sukosok tari elos orekmakin ma lalos nu kemwa nu sin God, . . . oanu ma mutan katinmas sikasrup se el oru ke pal se el sang ma lal nu kemwa ke pok in kasru lun God.”​—Against Heresies, Irenaeus, c. 180 C.E.

“Fwinne oasr pok in kasru lasr, tusruktu tia orekla pa inge in molela moul, oanu ke sie alu su oasr molo. Pal se ke malem se, el fwin lungse, el ku in sang me kasru srisrik; tusruktu el oru ou inge el fwin lungse mukena a el fwin ku: tia forse kutena met; ma nu kemwa tuku ke insemwomwo in sang.”​—Apology, Tertullian, c. 197 C.E.

“Ke pal se Alu yokyokelik a kain in laa puspis sikyuk, oasr enenu in orala ma sap su ku in kasru na paye met kol lun alu pal nu kemwa. Akmwuk lun tithes ku sie tafwu siengoul elos eisla nu ke Ma Sap lal Moses . . . Pal in oakiye ma inge oanu ma sap su oasr ke leta lun bishops nu kemwa su tukeni nu sie in an Tours, France in yiu 567 a ke canon lun Council akluo lun Macon in 585.”​—The Catholic Encyclopedia.

[Credit Line]

Coin, top left: Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

[Picture on page 4, 5]

Me sang ke inse wise me insemwomwo

[Pictures on page 7]

Me sang su tuku ke inse sang kasru nu ke orekma in luti, me kasru ke pal in ongoiye, a in musa nien toeni puspis