Jeova—El Sie Fulatlanu In Ku
“Ke ku lulap lal, a tu el yok in pen wangin sie wanginla.”—ISAIA 40:26.
1, 2. (a) Ke sropon ku fuka kut nu kemwa enenu? (b) Aketeye la efu Jeova el Sropon ku nu kemwa.
PUS sin met inmaslosr tianu nunku yok ke ku. Ke sie me pupulyuk, kut tianu loang nu ke ku lun sarom su ase nu sesr kalem a me akfwosfwos ku ke oiye mwo nu sesr su tuku ke pal kut plugiye ma puspis in loom sesr su orekmakin sarom. Kunla lun sarom ke pal su kut tia nunku, oru kut in akilen la fwin wangin ku lun sarom, ma nu kemwa tui tia orekma ke siti puspis lun met. Apkurun sarom nu kemwa su kut enenu tuku ke ku se su fwalu eneneyuk—pa fwat.a Ke kais sie secon solar reactor inge orekmakin limekosr million ton ke nuclear fuel, a ku se inge su sang kasru nu ke enenu lun ma moul nu kemwa fwin fwalu oanu af.
2 Ku lun solar inge tuku ya me? Su orala ku inge in kosrao. Jeova God el orala. In sramsram kel, Sam 74:16 el fwak: “Kom akoela malem a fwat.” Aok, Jeova pa Sropon ku lulap, a Sropon ma moul nu kemwa. (Sam 36:9) Lela kut in tia pilesru ku lal ke kutena pal. Ke inkanek lun met palu Isaia, Jeova el akismakinye kut in ngetuk nu ke ma orekla in kosrao, oanu fwat a itue, a liksreni in nunku yok ke orekla lun ma inge nu kemwa a ke akmwuki lalos. “Srukak mutomwos nu lung. A liye su orala ma inge? Su wisla u lalos ke piselos, El pangnolos nu kemwa ke elos. Ke ku lulap lal, a tu el yok in pen, wangin sie wanginla.”—Isaia 40:26; Jeremaia 32:17.
3. Fuka kut ku in eis ma lane ke ku lun Jeova?
3 Meyen oasr ku lulap lun Jeova, paenang kut ku in lalalfongi la fwatu el tia tui in ase nu sesr kalem a me akfosfos su moul lasr akmwuk nu ka. Tusruktu, kut lalalfongi ke ku lun God tia ke sripen me enenu lasr mukena in ikwe. A ke me molela lun ma koluk a mise, fwinsrak lasr ke pal fwasru, a lalalfongi lasr nu sin Jeova kapsreni nu fon orekmakinyen ku lal. (Sam 28:6-9; Isaia 50:2) Baibel el tingtingi ke me srikasrak puspis su sang me akpayeye la oasr ku lun Jeova in orala a in molela, kunausla met lokwalok lal a in molela met lal.
Ku lun God Arulanu Kalem ke Ma El Orala
4. (a) Mea pulakin lal Devid ke el tuni yen engyengu ke eku? (b) Mea ma orekla nu kemwa in kosrao akkalemye ke ku mutallanu?
4 Met sap Poul el aketeye la ‘ku ma patpat lun Met Orekutla arulanu kalem ke ma orekla lal.’ (Rom 1:20) Century puspis somla, met on Devid, su oasr sip nutul el ngetuk nu in kosrao pal nu kemwa ke eku, a el akilen mwolanu lun kosrao a ku lun Met Su Orala ma inge. El simusla: “Ke Nga nunku ke kosrao lom, orekma lun kufinpoum, malem a itue ma kom pakiye, mea met tu kom in esmakunul, a mwen nutin met tu kom in tuku nu yurol?” (Sam 8:3, 4) Arulanu srikla etauk lal ke ma orekla in kosrao, tusruktu Devid el kalem la el wangin sripel fwin srikeyuk el nu sin Met su Orala kosrao a fwalu. Ke len inge, yok etu lun met astronomer ke lupan kosrao a fwalu a ke ku su kasru ma inge. Ke sie me pupulyuk, elos fwak la ke kais sie secon fwat el supalik ku lal su fwin fokwelik oasr ke 100,000 million megaton ke TNT.b Oasr na ip srisrik ke ku inge sun fwalu; tusruktu, ma inge arulanu fwal in sang kasru ma moul nu kemwa fwin fwalu se lasr inge. Aok, tia fwat pa fukoko emeet inmaslon itue in kosrao. Kutu itue ku in orala ku lal ke secon se na, tusruktu lupan ku se inge e oupanu ku su fwat el orala ke lusen len se. Ke ma inge, nunku ke ku su oasr yurin Met su orala ma inge nu kemwa in kosrao! Elihu el sumwos in fwak la: “Fono ke el Su Ku Liki Ku, kut koflanu etal mwo; el arulanu mwo in ku.”—Job 37:23.
5. Kain in me akpayeye fuka ke ku lun Jeova kut ku in konaok ke orekma lal?
5 Kut fwin ‘tuni orekma lun God’ oanu Devid el oru meet, kut ku in liye me akpayeye ku lal in an nu kemwa—ke yen engyengu a ke nua in mwea, ke sarom lun pulal, ke kulanu lun infwal a ke mwolanu lun eol fulat puspis. (Sam 111:2; Job 26:12-14) In wekunang ma inge, oanu ma Jeova el fwakak pa nu sel Job, ke ku lun kosro nu kemwa tia oanu sie ku Lal. Inmaslon ma inge pa kosro Bihimot, ku hippopotamus. Jeova el fwak nu sel Job: “Ku lal on infulwel . . . niel oanu sikal mwusra.” (Job 40:15-18) Ku lulap lun kao mokul lemnak arulanu pengpeng pa in Baibel, a David el siyuk ke pre in moleyukla el liki “oalin laion, a liki koen kao mokul lemnak.”—Sam 22:21; Job 39:9-11.
6. Mea kao mokul el pitse nu ka ke Ma Simusla, a efu? (Srike liye footnote.)
6 Ke sripen ku lal, paenang Baibel el orekmakin kao mokul in lumeyuk nu ke ku lun Jeova.c Ke arurumu lun met sap Jon ke tron lun Jeova el liye ma orekla moul akosr, sie selos oasr muta oanu kao mokul soko. (Fwakyuk 4:6, 7) Arulanu kalem la, sie sin oiye fulat ke oiye akosr lun Jeova su lipufon kerub el akkalemye pa ku. Kutupa sin oiye fulat inge pa lungse, lalmetmet a nununku sumwos. Ke sripen ku pa sie oiye saok lun God, paenang kalem lasr nu ke ku lal a fuka el orekmakin ma inge ku in kasru kut in futoto nu sel a etawi me srikasrak lal ke pal se kut orekmakin kutena ku su oasr yurosr.—Efesus 5:1.
“Jeova lun Un Met Meun, El Su Ku Liki Ku”
7. Fuka kut ku in lalalfongi na paye la ma mwo el kutangla liki ma koluk?
7 Ke Ma Simusla, el pangpang Jeova “God Ku Liki Ku,” kain in mwal se inge akismakinye kut la kut tia enenu in pilesru ku lal ku alollo ke ku lal in kunausla met lokwalok lal. (Genesis 17:1; Exodus 6:3) Akmwuk lal Setan ke ma puspis arulanu fukoko, tusruktu ye mutun Jeova “mutanfwal oanu sie tul in bakit; a oekyuk oanu kutkut srisrik lun me paun.” (Isaia 40:15) Fwal in kaksakinyuk ku mutal pengpeng ou inge, wangin alollo la ma mwo fwa kutangla ma koluk. Oasr sie pal lun ma koluk el arulanu pengpeng, lela kut in eis me insemwomwo ke kut etu la “Jeova lun un met meun, El su kulanu in Israel” el fwa kunausla ma koluk ma patpat.—Isaia 1:24; Sam 37:9, 10.
8. Kain in un met meun fuka in kosrao elos muta ye koko lun Jeova, a mea kut ku in akilen ke ku lalos?
8 Kas se inge “Jeova lun un met meun,” su sikyuk pal 285 in Baibel, el siepa me esmakinye ku lun God. “Un met meun” inge el sramsram ke ma orekla in ngun su oan ye koko lun Jeova. (Sam 103:20, 21; 148:2) Ke fong siefwunnu, sie sin lipufon inge uniye 185,000 met meun lun an Assyria su akola in kunausla an Jerusalem. (2 Togusra 19:35) Kut fwin akilen ku lun un met meun lun Jeova in kosrao, kut efwa tia fwusesr in sangeng sin met lokwalok lasr. Met palu Elaisa el tianu fosrnga ke pal se un met meun elos sukol raunela an el muta we meyen, el tia oanu met kulansap lal, el ku in liye ke mutun lalalfongi lal la un met meun in kosrao elos akola in kasrel.—2 Togusra 6:15-17.
9. Efu, in oanu Jisus, e ku in oasr lalalfongi lasr ke me molela mutal?
9 Jisus el ouyepa nunku ke kasru lun lipufon ke pal se el sun un met koluk su oasr kutlas a sak ke imae lun Gethsemane. Tokin sapkinyuk nu sel Piter in sifwil isongye kutlas nutul nu ke an la, Jisus el fwak nu sel la, fwin eneneye el ku in siyuk sin Papa tumal “pus liki siengoul luo lijion lun lipufon.” (Mattu 26:47, 52, 53) Fwin oasr yurosr kain in insemwomwo inge nu sin un met meun in kosrao ye koko lun God, kut ku in akkalemye pa lalalfongi yok ke kasru mwolanu lung me. Met sap Poul el simusla: “Na mea kut fwa fwak nu ke ma inge? God el fwin wi kut, su ku in lain kut?”—Rom 8:31.
10. In kasru su paenang Jeova el orekmakin ku lal?
10 Ke ma inge, oasr sripe na mwomwo lasr, in lalalfongi ke kurunginyuk lun Jeova. El orekmakin ku lal pal nu kemwa nu ke ma mwo, a fwal nu ke kutupa oiye lal inge—nununku sumwos, lalmetmet, a lungse. (Job 37:23; Jeremaia 10:12) Met fulat nu kemwa elos pilesru a akpusisilye met srisriku pal nu kemwa ke ma lane lalos sifwanu, tusruktu Jeova ‘el tulokunak met sikasrup liki kutkut’ a ‘tingtingi ke ku in molela.’ (Sam 113:5-7; Isaia 63:1) Oupanu Mary, sie mutan pusisel a nine na fwokpap kulang lal Jisus, el akilen “el su ku” su orekmakin ku lal ke kulang in kasrelos nu kemwa su sangeng sel, el akpusisilye met fulang a akfulatye met pusisel.—Luk 1:46-53.
Jeova El Akkkalemye Ku Lal Nu Sin Met Kulansap Lal
11. Kain in me akpayeye fuka ke ku lun God met Israel elos liye in yiu 1513 B.C.E.?
11 In pal puspis, Jeova el akkalemye ku lal nu sin met kulansap lal. Sie pal a pa tu sikyuk fwin Eol Sainai in yiu 1513 B.C.E. Ke lusen yiu inge, met Israel elos liye tari me akpayeye yok ke ku lun God. Me keok siengoul akkalemye ke po kulanu lun Jeova a ke munas lun god Ijipt. Tia pat tok, oasr akmwuk sakuruk sikyuk nu ke Mwea Srasra ke inkanek lun menmen a kunanela lun met meun lal Fero, ma inge nu kemwa akpayeye ku fulatlanu lung me. Tokin malem tolu, ye mutun Eol Sainai, Jeova el sulela met Israel elos in ekla “ma saok sin mutanfwal nu kemwa.” Nu selos nu kemwa su ou inge, elos mwolela: “Ma nu kemwa Jeova el fwak kut fwa oru.” (Exodus 19:5, 8) Na, Jeova el akkalemye ku lulap lal. Oasr pulal a sarom, a pusren ukuk arulanu yok, fwin Eol Sainai na fon apunyukla ke fwofwos a kusrusr lulap. A ke metu tu liye yen loeslanu, elos rarrar, a tuninfong lanu loesla. Tusruktu Moses el fwak nu selos la ma sikyuk inge me lutlut nu selos in etu in sangeng sin God, ke sie kain in me sangeng su enenu in moklelos in akos God siefwunnu lalos su ku liki ku, Jeova.—Exodus 19:16-19; 20:18-20.
12, 13. Mea paenang Elaija el lan fuleak orekma lal, tusruktu, Jeova el akkeyel fuka?
12 Century puspis tok, in len lal Elaija, Eol Sainai el sifwilpa orala sie me akpayeye nu ke ku mutal. Met palu elos liye tari meet ke orekma lun ku lun God. Ke lusen yiu tolu tafwu, God el “kaliye kosrao” ke sripen orekma koluk lun mutanfwal Israel su alu nu ke me srulela. (2 Kronikel 7:13) Ke lusen pal su sral ke kof, mwon reven el kitel Elaija in pal inge ke el muta sisken infwalfwal Kirit, a tok kasreyuk el ke flau a oil srisrik sin sie mutan katinmas wi menmen nu ke ma inge in tia wanginla. Jeova el sang ku nu sel Elaija in akmoulyeak mwen nutin katinmas se inge. Ke safla, oasr sie alein orek in akkalemye la su God paye fwin Eol Karmel, oasr e putatla kosrao me, a esukak me kise furur lal Elaija. (1 Togusra 17:4-24; 18:36-40) Ne ou inge, ke pal na sa toko, Elaija el sangeng a arulanu munasla in pal se ke kasra Jesebel el akola in unilye. (1 Togusra 19:1-4) El kaengla liki an sel, a nunku in aksafyela orekma lal oanu sie met palu. In akkeyel, Jeova el akkalemye nu sel ke sie insemwomwo lun kulang ku mwolanu lal.
13 Ke pal se Elaija el wukwuk in sie luf, el liye ku sakuruk tolu su oan ye koko lun Jeova: sie paka lun eng, siepa kusrusr lun fwalu, a ma se safla pa e. Tusruktu ke pal se Jeova el sramsram nu sel Elaija, el oru ou inge ke sie “pusra srik a fusas.” El pakiye nu sel orekma yok in oru a akkalemye pa nu sel la srakna oasr 7,000 met su oasr lalalfongi la nu sin Jeova in an el muta we. (1 Togusra 19:9-18) In oupanu Elaija, kut fwin pulakin me asor yok ke sripen wangin fwako lun orekma in forfor lasr, kut ku in siyuk kasru sin Jeova meyen “yoklanu lun ku” oasr yurol—sie ku su ku in akkeye kut in tafwela na in luti ke peng mwo a in tia tui.—2 Korint 4:7.
Ku lun Jeova Sang Me Akpayeye ke Akpayeyuk lun Mwolela lal
14. Mea en Jeova akkalemye, a fuka ku lal kupasr nu ke in el?
14 Ku lun Jeova el akpengpengye in el a akpayeye ma lungse lal. E pengpeng se inge Jeova, su ku pa in kalmekin nu ke “El Oru In Akpayeye,” akkalemye la el oru sulela lal sifwanu in Akpayeye ma el mwolela ka. Wangin kutena met ku kutena ma ku in kutongye God in akpayeye akmwuk lal, tusruktu nu sin met su pangpang skeptics su oasr alollo yuro elos nunku mu la akmwuk lun God e tia akpayeyuk. Ke sie pal Jisus el fwak nu sin met sap lal, “God el ku in oru ma nu kemwa.”—Mattu 19:26.
15. Fuka Ebream a Serah akismakinyeyuk la wangin kutena ma Jeova el kofla in oru?
15 In sang me pupulyuk nu ke ma se inge, Jeova el tu orala sie mwolela nu sel Ebream a Serah la el e fwa oru fute lal in ekla sie mutanfwal ku. Tusruktu, ke yiu puspis wangin tulik nutulos. Elos nu kemwa arulanu matuo ke pal se Jeova God el fwak nu selos la mwolela lal apkurun in akpayeye Serah el israsr. In topuk nu ke ma inge, lipufon se el fwak: “Ya oasr kutena ma Jeova el tia ku ka?” (Genesis 12:1-3; 17:4-8; 18:10-14) Century akosr toko, ke pal se Moses el esani nu sie tulik nutul Ebream nu kemwa—su in pal inge elos sie mutanfwal ku tari—muta in an Tupasrpasr lun an Moab, el akismakinyelos la God el akpayeye mwolela lal. Moses el fwak: “Kom tafwela in moul, meyen [Jeova] el lungse papa tumom, ke ma inge el sulela fute lalos tukolos, a wis kom me ye mutal, ke ku lulap lal, liki an Ijipt, in lusla mutanfwal liki ye mutom su yok a ku liki kom, in wiskomyung nu lu, in sot nu sum fwal selos tu in me usru, oanu misinge.”—Duteronomi 4:37, 38 New World Translation.
16. Efu ku met Sadusi elos putatyung nu ke ma koluk in tia lalalfongi ke sifwil moulyuk lun met mise?
16 Century puspis toko, Jisus el oru nununku nu sin met Sadusi, su tia lalalfongi ke sifwil moulyuk. Efu ku elos tia lalalfongi ke mwolela lun God ke ku lal in akmoulyeak met mise? Jisus el fwak nu selos: “Komwos sitoela in tia etu Ma Simusla, ku ku lun God.” (Mattu 22:29) Ma Simusla akkalemye na paye nu sesr la ‘elos nu kemwa su muta in kalyuk elos fwa long pusren Mwen a illa liki.’ (Jon 5:27-29) Kut fwin etu la mea Baibel el fwak ke sifwil moulyuk, lalalfongi lasr ke ku lun God fwa akpayeye nu sesr la met mise elos fwa sifwil moulyuk. God el “nuna okomla mise nu tok, . . . tu Jeova el fwak.”—Isaia 25:8.
17. Kain in len fuka ke pal fwasru lalalfongi nu sin Jeova e fwa yok sripe ke sie inkanek saoklanu?
17 In pal futoto, e fwa oasr pal se kais sie sesr fwa enenu yok in filiye lalalfongi lal nu ke ku lun Jeova in molela ke sie inkanek mwolanu. Setan su devil el oru meun lal in lain met kulansap lun God, su luman wangin me loeyuk ku yuro. (Ezekiel 38:14-16) In pal se inge God el fwa akkalemye ku lulap lal in kasru kut, a met nu kemwa fwa etu la el pa Jeova. (Ezekiel 38:21-23) Pa inge pal in musaiyuk lalalfongi lasr nu sin God Ku Liki Ku tu kut in tia tula in pal ingo.
18. (a) Kain in ma lane fuka kut ku in eis fwin nunuk lasr pal nu kemwa nunku ke ku lun Jeova? (b) Kain in kusensiyuk fuka kut fwa sramsramkin ke me lutlut toko?
18 Wangin alollo la, oasr sripe puspis in nunku pal nu kemwa ke ku lun Jeova. Ke kut nunku orekma lal, lela kut nu kemwa in mokleyuk ke inse pusisel in kaksakin Met Orekutla a in sang kulo meyen el orekmakin ku lal ke sie inkanek lalmetmet a ke lungse. Lela kut in tia sangeng ke kutena pal kut fwin filiye lalalfongi lasr nu sin Jeova lun un met meun. Lalalfongi lasr ke mwolela lal tia ku in munasla ke pal fwasru. Aok, esam, kut nu kemwa orekla in luman God. Ke ma inge, oasr pa ku lasr—fwinne tia arle yok. Fuka kut ku in etawi Met Orekutla ke inkanek lasr fwal nu ke orekmakinyen ku? Ma inge e fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toko.
[Footnotes]
a Met puspis elos nunku la kain in fossil fuel oanu oil a coal—su sropon ku ke nien sarom—ku lalos tuku ke fwat.
b In suk ma se inge, bakudang lun nuklear ke elos srikeye ku safla la konoiyukyuk tu oasr na 57 megaton ke TNT.
c Kao mokul lemnak su akkalemyeyuk in Baibel pa aurochs (Latin urus). Luo tausen yiu somla, kain in kosro inge ku in konoiyukyuk in an Gaul (an France ke pal inge), a Julius Caesar el simusla in aketeye ma inge: “Uri se inge srik liki kosro elephant, tusruktu, lumal, tun a atel, kao mokul na paye. Arulanu yok ku lal, a arulanu mui: el tia fos pa inge sin met ku kutena kosro lemnak ke pal se ma el liyelos.”
Ya Kom Ku In Sang Topuk Ke Kusensiyuk Inge?
• Fuka ma orekla sang me akpayeye ke ku lun Jeova?
• Kain in un met meun fuka Jeova el orekmakin in sang kasru nu sin met lal?
• Mea kutu luma a ma sikyuk su oru Jeova in akkalemye ke ku lal?
• Kain in me akpayeye fuka oasr yurosr oru kut in lalalfongi la Jeova el fwa akpayeye mwolela lal?
[Pictures on page 8]
“Ngetuk nu lung a liye. Su orala ma inge nu kemwa?”
[Credit line]
Photo by Malin, © IAC/RGO 1991
[Picture on page 10]
Nunku pal nu kemwa ke inkanek lun Jeova in akkalemye ku akkeye lalalfongi lasr ke mwolela lal