Lalalfongi Lun MEt Kristian E Fwa Srifweyuk
“Tu tia met e nu kemwa lalalfongi.”—2 TESSALONIKA 3:2.
KE me sramsram nu kemwa lun fwalu ke mutamwauk me, el akkalemye la oasr mokul, mutan, a tulik srisrik su akkalemye lalalfongi paye, Kas se inge “paye” arulanu fwal meyen million puspis lun met elos akkalemye kain in lalalfongi su akola pal nu kemwa in akkalemye ou inge fwinne wangin me akpayeye ke ma sa ku sripeu. Pal nu kemwa kain in lalalfongi inge orekla nu sin god kikiap ku ke sie alu su tia fwal nu ke akmwuk lun met su Ku Liki Ku, Jeova, a ke Kas lal. Met sap Poul el simusla: “Tu tia met e nu kemwa lalalfongi.”—2 Tessalonika 3:2.
2 Aok, kas lal Poul akkalemye la kutu sin met in pal meeta elos srukye lalalfongi paye, a ke sripe se inge, kutu sin met misinge elos oru pa ou inge. Apkurun met nu kemwa su ridi me rid inge elos lungse in eis a in akkapye kain in lalalfongi paye inge—lalalfongi wikin etauk sumwos ke ma paye mutal. (Jon 18:37; Hibru 11:6) Ya ma inge paye pa nu sum? Fwin ou inge, na kom enenu na paye in akilen a akola ke ma sikyuk na paye meyen lalalfongi lom e fwa srifweyuk na paye. Efu kut ku in fwak ou inge?
3 Kut nu kemwa enenu in insese la Jisus Kraist el yok ke lalalfongi lasr. Paye, Baibel el sramsram kel oanu Met aksumwosye lalalfongi lasr. Ma inge sikyuk ke sripen ma Jisus el fwak a oru, yokna fuka el akpayeye kas palu. El akkeye na paye foundeson su ku in oru metu in oakiye lalalfongi paye lalos ka. (Hibru 12:2; Fwakyuk 1:1, 2) Sayen ma inge, kut ku in rid la Jisus el “srifweyuk tari in ma nu kemwa oanu kut, a wangin ma koluk lal.” (Hibru 4:15) Aok, lalalfongi lal Jisus srifweyuk. Ma inge sikyuk tia in akmunasye kut ku sang alollo nu sesr, a ma inge sikyuk in akkeye kut.
4 Ke pal se ma el sun me srifwe yok nu ke na el mise ke sak soko, Jisus el “lutlut in akos.” (Hibru 5:8) El akpayeye la metu elos ku in moul ke lalalfongi paye fwinne oasr me srifwe puspis su sunolos. Ma inge oru in arulanu yok sripe nu sesr kut fwin nunku ke ma Jisus el fwak nu sin met tumal lutlut lal: “Esam kas se su Nga fwak nu sumwos, sie met kulansap el tia yok liki met kato lal.” (Jon 5:20) Ke ma paye, fwin ke met tumal lutlut lal in pal lasr, Jisus el palye: “A mutanfwal nu kemwa fwa srunga komwos ke ek.”—Mattu 24:9.
5 Ke mutamweyen century se inge, nununku el mutamwauk ke loom sin God. Ma Simusla el palye: “Tu pal se inge pal in nununku mutamwauk in loom sin God. A fwin mutamwauk yurosr meet, a fuka nu selos su tia akos mwosasu lun God? ‘A fwin upa nu sin met sumwosmwos in moul, a fuka met tia sumwos a met koluk elos e mao fuka?’ ”—1 Piter 4:17, 18.
Lalalfongi Srifweyuk—Efu?
6 Oanu el luti nu sesr la lalalfongi su tia srifweyuk sonna etu na paye ku lal, a ma mwo lal el tafwela in tia eteyuk. Kom ku in pupulyukin ma inge ke sie check su sonna ayaola nu ke mani na paye. Saap kom eis check ke orekma su kom oru, ke ma kom kuka, ku ma inge sie me sang nu sum. Aten check inge arulanu mwo, tusruktu ya el mwo na paye? Ya aten check se inge fwal nu ke lupan mani su simusyukla nu ka? In Oupanu ma inge, lalalfongi lasr tia kato na ke luma. Ma inge enenu in srifweyuk kut fwin lungse in akpayeye la el arulanu mwo na paye. Fwin lalalfongi lasr srifweyuk, saap kut ku in konaok la ma inge arulanu fukoko a yok sripe. Sie me srifwe ke lalalfongi lasr ku in ouyepa akkalemye munas paenang el enenu in akkeyeyuk ku musaiyuk.
7 God el fulela kolyai a kutu me srifwe ke lalalfongi in sun kut. Kut ku in rid: “Lela tu in wangin met in fwak fwin srifweyuk el: ‘God el srifwe yu.’ Tu God el tia srifweyuk ke ma koluk a ouyepa el tia srifwe kutena met.” (Jemes 1:13) Su oasr kunokon ke me srifwe inge su sun kut? Setan, fwalu se inge, a moul sesumwos lasr sifwanu.
8 Saap kut insese la Setan el me purakak yok ke fwalu se inge, ke inkanek lal, a ke nunuk lal. (1 Jon 5:19) A kut ouyepa etu la el purakak kolyai lain met Kristian. (Fwakyuk 12:17) Tusruktu, ya kut lalalfongi pa la Setan el srike in keapekutla ke inkanek lun me purakak lal ke ikwe sesumwos lasr, el filiye me purakak lun fwalu se inge ye mutusr, a el fwinsrak la kut e fwa sremla ka, seakos God, a ke saflaiye kut tia eis insemwomwo lun Jeova? Paye, amwuk lal Setan tia enenu in aklutye kut, meyen el orekmakin inkanek siefwunnu ke pal se ma el srike in keapella Jisus.—Mattu 4:1-11.
9 Ke inkanek lun Kas lal a congregation lun met Kristian, Jeova el filiye ye mutusr me srikasrak mwo puspis ke lalalfongi su kut enenu in etawi. Poul el kaifwe nu sesr: “Met lili, komwos in tukeni etawi yu, a akilenalos su fwasr ou inge, oanu komwos eis kut tu in sie me srikasrak.” (Filippai 3:17) Oanu sie sin met kulansap akmusrala lun God ke century se meet, Poul el kol ke orekma in akkalemye lalalfongi el fwinne sun kain in kolyai yok. Ke saflaiyen century ak20, oasr me sriksrak mwo puspis lasr ke lalalfongi. Kas in Hibru 13:7 arulanu fwal ke len lasr oanu in pal meeta ke pal se ma Poul el simusla ma inge: “Komwos esam elos su met kol lomwos, su fwak nu sumwos kas lun God, a komwos etawi lalalfongi lalos, ke komwos liye sripen moul lalos.”
10 Kas in kaifwe se inge arulanu fukoko, yokna kut fwin tuni oiye lun met akmusrala lula su elos akkalemye. Kut ku in tuni me srikaskrak lalos a etawi lalalfongi lalos. Oasr lalalfongi paye su akmwoyeyuk ke sripen me srifwe puspis. Ke sie mutamwauk srisrik in yiu 1870, sie un met lili fwin fwalu nu fon el kapkapek. Oanu fwokin lalalfongi a muteng lun met akmusrala mutamwauk ke pal inge me nu ke len lasr, paenang oasr limekosr tafwu million sin Met Lo lun Jeova elos fwakak a luti ke pal inge ke Togusrai lun God. Congregation puspis lun met alu paye fwin fwalu nu fon misinge su moniyuk sie me akpayeye ke kain in lalalfongi su srifweyuk tari.—Taitus 2:14.
Lalalfongi Srifweyuk Fwin ke 1914
11 Yiu puspis meet liki Meun Lulap se meet el mutamwauk, met lula akmusrala elos sulkakin tari la 1914 el sie pal su arulanu yok sripe ke kas palu lun Baibel. Tusruktu, kutu nu ke ma elos nunku in sano tia fwal nu ke pal laltal, a ma elos nunku ke ma e fwa sikyuk tia sumwos pal nu kemwa. Ke sie me pupulyuk, C. T. Russell, president se meet lun Watch Tower Society, a kutu sin met su welul elos liye la oasr orekma lun forfor yok su enenu in orek. Elos ridi: “A mwosasu inge lun togusrai fwa sulkakinelik fwin fwalu nu fon tu in ma lo nu sin mutanfwal nu kemwa, a na safla e fwa tuku.” (Mattu 24:14, King James Version) Tusruktu, fuka u srisrik lalos inge el ku in oru orekma inge?
12 Nunku fuka ma inge el purakak A. H. Macmillan, sie met asrouki lal Russel. El isusla fwin an Canada, Macmillan el sonna sun yiu 20 matwe ke pal se ma el eis buk nutul Russel inge The Plan of the Ages (1886). (Buk inge el ouyepa pangpang The Divine Plan of the Ages, el ekla Volume 1 lun set se ke buk inge Studies in the Scriptures su arulanu pus ma kitakutla tari. Volume 2, The Time Is at Hand [1889], el sramsram ke 1914 oanu saflaliyen “pal lun met Pegan.” [ Luk 21:24, KJ ]) Ke fong se ma Macmillan el mutamwauk in ridi ma inge, el fwak: “Luman me lutlut inge paye!” Ke summer lun 1900, el osun nu sel Russel ke sie toeni lulap lun Bible Students, pa inge inkanek in pangpang nu sin Met Lo lun Jeova meet. Tia pat toko, Macmillan el baptaisla a el mutamwauk in welul Brother Russel ke orekma ke ofus lulap lun Society fwin an New York.
13 Fwal nu ke ma elos ridi ke Baibel, met akmusrala Kristian ingo elos srusrngiye 1914 oanu sie pal yok ke akmwuk lun God. Tusruktu Macmillan a met su welul elos nunku fuka orekma in luti ke mutanfwal nu kemwa su fwakyuk in Mattu 24:14 elos ku in oru ke lusen pal na futoto lula. Tok el fwak: “Nga esam ke Nga sramsram nu sel Brother Russel ke ma inge pal nu kemwa, a Brother Russel el topuk nu sik a fwak, ‘brother, ke an sesr inge pangpang New York kut ku in liye met Ju pukanten pus liki met Ju fwin an Jerusalem. Pukanten met Ireland pus liki met Ireland fwin an Dublin. Pukanten met Italy pus liki met Italy fwin an Rome. Paenang kut fwin osun nu sin met inge nu kemwa oanu kut osun tari nu sin met nu kemwa ke peng mwo.’ Tusruktu kain in oiye se inge luman tianu sun ma kut nunku. Ke ma inge kut nunku in orala ‘Photo-Drama.’ ”
14 Fuka sie orekma yok pa ma elos oru ke “Photo-Drama of Creation” se inge in pal meeta! Toeni lun pitse mokuikui a glass ke slides su oasr kain in tun puspis, wekunang sramsram ke Baibel a on su tuku ke record lun phonograph. Ke 1913, The Watch Tower el fwak ou inge ke sie toeni lulap fwin an Arkansas, U.S.A.: “Met nu kemwa elos insese la pal in orekmakin pitse mokukui in luti ma paye lun Baibel el tuku tari. . . . [Russel] el aketeye la el oru orekma tari ke plan lal inge ke lusen yiu tulo a ke pal inge el apkurun in tari ke pitse kato puspis su piselos oasr ke fokofoko, wangin alolo ma inge el e purakak u lulap lun met a ku in sulkakin Gospel, a ma inge ku in kasru metu in sifwil filiye lalalfongi lalos nu sin God.”
15 Pitse mokuikui inge “Photo-Drama” el oru na paye ou inge tokin mutamwauk se meet lal ke January 1914. Pa inge report su tuku ke The Watch Tower ke 1914:
April 1: “Sie met kol ke alu, tokin el liye ip luo ke pitse, el fwak, ‘Nga liye na tafwu ke PHOTO-DRAMA OF CREATION, tusruktu Nga lotela tari ke ma se inge me lutlut pukanten ke Baibel yok liki ma Nga lotela ke lutlut lun alu luk pangpang theological seminary.’ Tokin el liye ma inge sie met Ju el fwak: ‘Nga ekla sie met Ju su mwo liki meet ke pal se Nga tufwanu wi ke alu se inge.’ Met tol puspis a nun puspis ke alu lun Catholic su tuku muteta in liye DRAMA a elos akkalemye insemwomwo lulap. . . . Set siengoulou na pa kut tari ke DRAMA . . . Tusruktu kut sun tari a akkalemye ma inge ke siti tolngoul sie . . . Pus liki tolngoul limekosr tausen met elos liye, long, sang kas in kaksak, a akinsemwomwoyeyuk ke len nu kemwa.”
June 15: “Pitse se inge el oru Nga in arulanu moniyuk liki meet ke orekma in sulkakin ma Paye, a ma inge akyokye lungse luk nu sin Papa tumasr in kosrao a nu sin Brother Matu wiesr Jisus. Nga pre len nu kemwa nu sin God ke me insemwomwo lal ke PHOTO-DRAMA OF CREATION a nu sin met nu kemwa su wi ke orekma in akkalemye ma inge nu sin met . . . Nga met kulansap lomwos nu Sel, F. W. KNOCHE—Iowa.”
July 15: “Kut arulanu insemwomwo in akilen sie me insemwomwo yok su pitse se inge el likiye ke siti se inge, a kut ku in lalalfongi na paye la ma lo se inge fwin fwalu nu fon ku in ouyepa orekmakinyuk in esani nu sie met puspis su akkalemyelos sifwanu oanu eot saok ke sulela lun Leum. Kut etu kutu sin earnest Bible Student su ke pal inge elos asrouki tari ke class ke sripen orekma lun Photo-Drama. . . . sister wiom in Leum, EMMA L. BRICKER.”
November 15: “Kut arulanu etu la komwos insemwomwo in long ke orek lo sakuruk su etukyung nu sin met ke inkanek lun PHOTO-DRAMA OF CREATION ke The London Opera House, Kingsway. Kolyuk lun Leum arulanu akilenyuk ke kutena orekma tu in akkalemye ma inge nu sin metu, ke sripe se inge met lili elos arulanu insemwomwo . . . Met su liye pitse se inge tuku ke kain in u puspis a kain in met nu kemwa; kut liye la met tol pukanten elos tuku in liye. Sie met kol lun alu pangpang vicar . . . el siyuk ticket ekasr meyen el a mutan kiel elos lungse in sifwil liye ma inge. Sie met kol lun alu lun Church of England pangpang Rector el tuku pal puspis in liye DRAMA, a . . . el wis kamwuk puspis lal in liye ma inge. Bishop luo a kutu sin met lulap elos tuku in liye ma inge.”
December 1: “Nga a mutan kiuk arulanu sang kulo na paye nu sin Papa tumasr in kosrao ke me insemwomwo lulap su wangin ma oanu su el ase nu sesr ke inkanek lomwos. PHOTO-DRAMA lomwos su arulanu kato pa inganek tu kut in liye a in eis ma paye . . . Oasr yurosr volume onkosr lun STUDIES IN THE SCRIPTURES. Ma inge nu kemwa sie me kasru yok na paye.”
Topuk nu ke Me Srifwe in Pal Meeta
16 Tusruktu, mea sikyuk ke pal se ma met Kristian moniyuk inge elos konaok la fwinsrak lalos in muta yurin Leum tia akpayeyuk ke 1914? Met akmusrala inge nu kemwa elos sun me srifwe yok. The Watch Tower lun November 1, 1914, el fwak: “Lela kut in esam la kut oasr ke sie pal in me srifwe.” Fwin ke ma sikyuk inge, buk inge, Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom (1993) el fwak: “Paye, yiu puspis mutamwauk 1914 nu ke 1918 pa ‘sie pal in me srifwe’ nu sin Bible Students.” Ya elos lela lalalfongi lalos in akmwoyeyuk a nunuk lalos in aksumwosyeyuk tu elos in ku in oru orekma yok ke pal fwasru?
17 The Watch Tower ke September 1, 1916, el fwak: “Kut nunku la orekma in kosrani ke Congregation [met akmusrala] e fwa safla meet liki saflaiyen pal lun met Pegan; tusruktu Baibel el tia sramsram ke ma se inge. . . . Ya kut pulakin asor meyen orekma in kosrani el tafwela? . . . Oiye fwal su kut enenu in akkalemye ingenu pa, in sang kulo lulap nu sin God, akyokye kulo lasr ke ma Paye su arulanu mwo su El ase nu sesr in liye a in akilen nu ka a in akyokye moniyuk lasr in sang kasru in wis ma paye se inge nu sin met tu elos in etu.” Lalalfongi lalos srifweyuk na paye, tusruktu elos osun me srifwe se inge a elos kutangla. Aok, kut nu kemwa su Kristian kut enenu in etu la me srifwe ke lalalfongi tia ma siefwunnu, a kain in ma puspis.
18 Ke sie me pupulyuk, siepa kain in me srifwe el tuku nu sin met lula akmusrala tia pat tokin mise lal Brother Charles T. Russell. Sie me srifwe pa inge ke oaru lalos a lalalfongi. Su ‘met kulansap oaru’ in Mattu 24:45? Kutu selos elos nunku la Brother Russel mukefwunnu, a elos srunga in akesrui ke amwuk sasu lun u. Fwin Brother Russel pa met kulansap oaru, na mea met lili elos enenu in oru ke pal inge meyen el mise tari? Ya elos enenu in fwasr tokin met sasu su pakiyuki in oru orekma lal, ku pa inge pal in akilen la Jeova el orekmakin, sie un met Kristian oanu kofwen orekma, ku un met kulansap oaru a tia met siefwunnu, piye ka?
19 Siepa me srifwe sikyuk nu sin met Kristian paye ke 1918 ke pal se ma met kol lun fwalu, su mokleyuk sin met kol lun alu lun Kristendom, elos ‘orala akmwuk in orekmakin ma sap’ lain u lun Jeova. (Sam 94:20, KJ) Sie kolyai lulap elos orala lain Bible Students fwin an North America a an Europe. Orekma in lain inge ye koko lun met kol lun alu el kutangla na paye in May 7, 1918, ke pal se ma U.S. federal warrants orekla tu elos in ku in srukilye J. F. Rutherford a kutu sin met su welul ke orekma, wekunang A. H. Macmillan. Elos inge oekla oanu met lain guferment, a fwinne elos fwak la elos tia oru ou inge tusruktu guferment el pilesru ma elos fwak.
20 Elos fwinne tia akilen ke pal inge, tusruktu sie orekma in aknasnas mutamwauk in orek, oanu Malakai 3:1-3 el fwak: “A su ku in tu in len in tuku lal, a su fwa tu ke el sikme? Tu el [met roso lun mwoleung] oanu e lun met aknasnasye silfer, a oanu sop lun met aknasnasye nuknuk. A el fwa muta oanu sie met boil a aknasnasye silfer, a el fwa aknasnasye mwen nutul Livai, a akmwoyelos oanu gold a silfer, a elos fwa kisekin nu sin Jeova me kise in sumwosmwos.”
21 Ke pal se ma Meun Lulap I el apkurun in tari, kutu sin Bible Students elos sun kutupa me srifwe ke lalalfongi—elos fwin wi ku tia ke mokuikui lun solse fwin fwalu nu fon. (Jon 17:16; 18:36) Kutu selos wi. Ke ma inge ke 1918, Jeova el supwela “met roso lun mwoleaung,” Jisus Kraist, ke akmwuk Lal ke Tempel in ngun in aknasnasye u srisrik lun met su alu nu sel liki me akfokfok lun fwalu se inge. Elos nu kemwa su sulela in akkalemye lalalfongi paye elos lutlut ke ma sikyuk nu selos a elos tafwela ke orekma, elos tafwela in moniyuk ke orekma in luti.
22 Ma kut tufwanu tuni tia sie me lutlut su luman wangin sripe. Ma inge oasr sripe nu ke luman ma sikyuk ke ma lun ngun lun congregation lun Met Lo lun Jeova fwin fwalu nu fon. Tusruktu, lela kut in tuni ke me lutlut toko kutu nu ke me srifwe lun lalalfongi su met lun God elos sun misinge a lela kut in tuni fuka kut ku in kutangla liki ma inge nu kemwa.
Ya Kom Esam?
◻ Efu met kulansap lun Jeova elos etu la lalalfongi lalos e fwa srifweyuk?
◻ Kain in kaifweung fuka in sulkakin peng mwo lun God orekla meet liki 1914?
◻ Mea se inge “Photo-Drama,” a mea fwokin ma inge?
◻ Fuka luma a ma sikyuk ke lusen yiu 1914-18 el orekma oanu me srifwe nu sin met akmusrala?
[Study Questions]
1. Fuka me sramsram in pal meeta akkalemye la tia met e nu kemwa akkalemye lalalfongi paye?
2. Efu arulanu yok sripe in tuni lalalfongi lasr sifwanu?
3, 4. Efu kut enenu in ngetuk nu sel Jisus fwin kut sramsram ke me srifwe ke lalalfongi?
5. Fuka Ma Simusla el akkalemye la kut akola in sun na paye me srifwe?
6. Efu lalalfongi su srifweyuk arulanu yok sripe?
7, 8. Me srifwe ke lalalfongi lasr ku in tuku ya me?
9. Fuka kut ku in eis ma lane su tuku ke me srikasrak lun lalalfongi?
10. Kain in me srikasrak fuka ke lalalfongi oasr yurosr ke pal futoto somla?
11. Efu ku 1914 arulanu yok sripe nu sel C. T. Russell a nu sin met su welul ke orekma?
12. Fuka sie sin met su welul Russel el loang nu ke ma paye lun Baibel?
13. Kain in ma upa fuka Macmillan a kutu met su welul orekma elos liye fwin ke akpayeyen ma simusla in Mattu 24:14?
14. Meet liki 1914, kain in project mwomwo fuka orekla?
15. Kain in fwako fuka “Photo-Drama” el oswela?
16. Efu ku yiu 1914 el wise me srifwe ke lalalfongi?
17. Mea met akmusrala oaru elos nunku ke kutu ma lula su srakna muta fwin fwalu tokin 1914?
18, 19. Mea kutu nu ke me srifwe ke lalalfongi su fwasr tokin mise lal Brother Russel?
20, 21. Oanu Malakai 3:1-3 el palye, kain in orekma fuka akpayeyuk nu sin met akmusrala?
22. Fwin ke me srifwe ke lalalfongi, mea ma lula su kut enenu in tuni?
[Picture on page 12]
Ke saflaiyen century ak19 a ke mutamweyen century ak20, met puspis in an puspis elos lutlut Baibel ke kasru lun me rid inge “Millennial Dawn” su orekla ke ip puspis, tok pangonyuk “Studies in the Scriptures”
[Picture on page 13]
Sie leta su tuku sel C. T. Russell su oasr kas in mutamwauk ke sie record, el fwak: “ ‘Photo-Drama of Creation’ akkalemyeyuk sin IBSA— pa inge International Bible Students Association. Nien sun lun ma inge pa in luti metu ke akmwuk lun alu a science, a in akkeye Baibel”
[Picture on page 15]
Demetrius Papageorge el fwafwasryesr in akkalemye nu sin met “Photo-Drama of Creation.” Tok, el muta in prison ke sripen el srunga in wi ke meun oanu sie met Kristian