“Jeova God Lasr El Jeova Sefanna”
“Lohng, O Israel: Jeova God lasr El Jeova sefanna.”—DEUTERONOMY 6:4, BMK.
1, 2. (a) Efuh kuh arlacna etweyuck kahs ma sihmlac ke Deuteronomy 6:4 inge? (b) Efuh kuh Moses el fahk kahs ke fuhs se inge?
KE LUSEN foko yac, kuhtuh mwet Jew eltahl orekmakihn kahs ke Deuteronomy 6:4 inge oacna sie ma na yohk srihpac ke puhruhe laltahl uh. Puhruhe se inge pahngpahng Shema ac pa inge kahs se emeet ke fuhs se inge ke kahs Hebrew. In ahkkahlwemye luhpan oaru laltahl nuh sin God, mwet Jew pucspucs eltahl oruh puhruhe se inge ke lututacng ac ekuh nuhkewa.
2 Moses el fahk kahs inge ke sramsram sahflah lal nuh sin muhtuhnfacl Israel. Ke yac 1473 meet liki pacl luhn Christ, mwet Israel inge muhta fin acn Moab, eltahl ahkolah in fahsr sahslah Infacl Jordan ac in kuhtanglah Facl in Wuhlelah uh. (Deuteronomy 6:1) Moses el kol mwet Israel inge ke lusen yac 40 ac el luhngse eltahl in puhlaik tuh eltahl in kuh in kuhtanglah kuhtwena ma upac ma ac sikyak. Eltahl enenuh in luhlahlfongi Jeova ac oaru nuh sel. Pwacnacng, kahs sahflah lal Moses nuh seltahl inge ahkkweyacltahl in oruh ma inge. Tukun el ahkkahlwemye Masap Singucul wi kuhtuh pac masap sahyac luhn Jeova, Moses el fahk nuh sin mwet Israel kahs in acsmakihn ke Deuteronomy 6:4, 5, BMK (Riti) inge.
3. Kihsen siyuck fuhkah kuht ac fah tuni ke mwe lutlut se inge?
3 Mwet Israel inge eltahl etuh lah Jeova God laltahl “El Jeova sefanna.” Mwet Israel inge eltahl oaru ac alu nuh sin God sefanna, pa God luhn pahpah mahtuh tuhmwacltahl uh. Pwacnacng, efuh kuh Moses el ahkacsmakihnyacltahl lah Jeova God laltahl “El Jeova sefanna”? Ma pwacye se inge kuhpahsr fuhkah nuh ke luhngse lasr nuh sin God ke insiacsr, nguhnasr ac kuh lasr kewa? Kuht ac orekmakihn fuhkah kahs ke Deuteronomy 6:4, 5 inge ke pacl lasr uh?
JEOVA GOD LASR “EL JEOVA SEFANNA”
4, 5. (a) Meac kalmen kahs inge, “Jeova sefanna”? (b) Ke inkacnek fuhkah Jeova el siena liki god luhn muhtuhnfacl sahyac uh?
4 Wacngihn ma oacna El. Kalmen kahs inge “Jeova sefanna,” pa wacngihn ma oacna Jeova. Efuh kuh Moses el orekmakihn kahs inge? Kahlwem lah el tiac srihke in ahkpwacyeye lah trinity el sie mwe luti kikiacp. Jeova pa oraclah ma nuhkewa inkuhsrao ac fin facluh ac el pa mwet kol fin ma nuhkewa. El muhkwena pa God pwacye, ac wacngihn god sahyac ma oacna el. (Luo Samuel 7:22) Pwacnacng, kahs lal Moses inge ma in ahkacsmakihnye mwet Israel lah eltahl enenuh in alu nuh sin Jeova muhkwena. Eltahl in tiac etahi mwet sahyac ma rauneltahllah inge, suc alu nuh sin god kikiacp pucspucs. Mwet inge luhlahlfongi muh oasr kuh luhn god laltahl inge ke kuhtuh ma oreklac luhn Jeova uh.
5 Ke sie mwe puhpuhlyuck, mwet Egypt eltahl alu nuh sin god luhn faht suc pahngpahng Ra, god muhtwacn luhn kuhsrao suc pahngpahng Nut, god luhn facluh suc pahngpahng Geb, god luhn infacl Nile suc pahngpahng Hapi, ac ma orahkrahk pucspucs sahyac. Jeova el ahkkahlwemye lah el kuh ac fuhlwact liki god kikiacp inge nuhkewa ke pacl se el oraclah mwe kweok singucul ac. Eltahl luhlahlfongi muh God kikiacp se luhn mwet Canaan suc pahngpahng Baal pa sropon moul. Eltahl oacyacpac luhlahlfongi muh god se inge pa god luhn kuhsrao, af ac pahkah. Ke acn pucspucs, mwet uh luhlahlfongi na pwacye ke karihngihnyuck lal Baal. (Oekyuk 25:3) Mwet Israel in pacl meet ah enenuh in esam lah God laltahl uh “muhkwena pa God, ac wacngihn pac sie sahyacl.”—Deuteronomy 4:35, 39.
6, 7. Meac pac sie kalmac nuh ke kahs se inge “sefanna,” ac Jeova el ahkpwacyeye fuhkah lah el ma “sefanna”?
6 Tiacna Ekyek ac Oaru. Kahs se inge “sefanna” ma tuhkuh ke “Jeova sefanna,” ac kuh pac in kalmackihnyuck muh oakwuck ac orekma nuhkewa lal uh kuh in luhlahlfongiyuck. Jeova God el tiac ekyek. El oaru ac pwacye pacl nuhkewa. Ke sie mwe puhpuhlyuck, el wuhlelah nuh sel Abraham lah fihl in tuhlihk nahtuhl uh ac fah muhta ke Facl in Wuhlelah. Ac Jeova el oraclah kain in mwenmwen pucspucs tuh in ahkpwacyeye wuhlelah lal uh. Ke yac 430 tukun wuhlelah se lal inge, Jeova el tiac ekuhllah oakwuck lal uh.—Genesis 12:1, 2, 7; Exodus 12:40, 41.
7 Tukun foko yac, Jeova el pahngon mwet Israel inge mwet loh lal ac el fahk nuh seltahl: “Nga God sefanna. Wacngihn pac sie god sahyuck; nuhna wacngihn omeet me, ac fah wacngihn pac ne tok.” Jeova el oacyacpac ahkkahlwemye in kahlwem lah oakwuck lal uh tiac ekyek, ke el fahk: “Nga pa God, inge ac ne tok.” (Isaiah 43:10, 13; 44:6; 48:12) Kunohkohn na sacohk se ituckyang nuh sin mwet Israel inge in kuhlwacnsuhpuh sie God suc tiac ekyek ac oaru pacl nuhkewa! Kunohkohn se pacna inge oasr yohrohsr ke pacl inge.—Malachi 3:6; James 1:17.
8, 9. (a) Meac Jeova el siyuck sin mwet kuhlwacnsap lal uh? (b) Jesus el ahkkahlwemye fuhkah yohk srihpaciyen kahs lal Moses inge?
8 Ahok, Moses el ahkacsmakihnye mwet Israel lah luhngse ac karihngihnyuck luhn Jeova nuh seltahl uh ac fah tiac eklac. In fohlohkihn luhngse laltahl uh, Jeova el siyuck eltahl in ahkkahlwemye oaru ac luhngse laltahl nuh sel ke insiacltahl, moul laltahl, ac ke kuh laltahl kewa. Pahpah ac ninac pucspucs eltahl luti tuhlihk nahtuhltahl uh kacl Jeova pacl nuhkewa tuh tuhlihk nahtuhltahl inge in oacyacpac alu nuh sin Jeova muhkwena.—Deuteronomy 6:6-9.
9 Jeova el tiac ekyek ke oakwuck lal uh, pwacnacng el tiac pac ikihl ma el siyuck sin mwet suc alu nuh sel ke pwacye. Kuht fin luhngse Jeova elan engankihn alu lasr uh, kuht enenuh in oaru nuh sel ac luhngse el ke insiyacsr kewa, nuhnak lasr kewa ac kuh lasr kewa. Jesus el fahk lah pa inge masap se ma yohk srihpac emeet uh. (Riti Mark 12:28-31.) Lwelah kuht in konwacack lah kuht ac ahkkahlwemye fuhkah ke orekma lasr uh lah kuht luhlahlfongi lah “Jeova God lasr El Jeova sefanna.”
ALU NUH SIN JEOVA MUHKWENA
10, 11. (a) Ke inkacnek fuhkah kuht alu nuh sin Jeova muhkwena? (b) Mukul fuhsr Hebrew ma utucklac nuh Babylon inge ahkkahlwemye fuhkah oaru laltahl nuh sin Jeova muhkwena?
10 Jeova muhkwena pa God sefanna lasr uh. Kuht ahkkahlwemye oaru lasr nuh sel ke kuht alu nuh sel muhkwena. Kuht tiac kuh in alu nuh sin kuhtwena god sahyac kuh in sang kuhtwena mwe luti ac orekma kikiacp in wi ke alu lasr nuh sin Jeova. El sie God suc fuhlwact ac kuh liki god nuhkewa sahyac. Tuh yohk liki na ma inge, el pa God pwacye uh. Kuht enenuh in alu nuh sin Jeova muhkwena.—Riti Fwackyuk 4:11.
11 Ke puk luhn Daniel, kuht kuh in riti ke mukul fuhsr Hebrew inge Daniel, Hananiah, Mishael ac Azariah. Eltahl ahkkahlwemye oaru laltahl nuh sin Jeova ke eltahl tiac kang mongo ma tiac nwacsnwacs nuh sin mwet kuhlwacnsap luhn Jeova in kang. Kawuck tolu lal Daniel inge sruhnga pac in epahsrlah ac alu nuh ke ma sruhloaclah se lal Nebuchadnezzar ma oreklac ke gold. Nuh seltahl Jeova pa yohk srihpac emeet uh. Eltahl oaru nuh sel muhkwena.—Daniel 1:1–3:30.
12. Kuht fin luhngse in ahkkahlwemye oaru lasr nuh sin Jeova muhkwena, meac kuht enenuh in fahsr liki?
12 Enenuh in Jeova pa yohk srihpac emeet ke moul lasr uh. Kuht fin luhngse in ahkkahlwemye oaru lasr nuh sel muhkwena, kuht enenuh in taran ke kuhtwena ma sahyac ma ac kuh in eslah acn lal uh. Meac kuhtuh sin ma inge? Ke masap singucul ma Jeova el sang nuh sin mwet Israel ah, el fahk nuh seltahl in tiac alu nuh sin kuhtwena god sahyac. Eltahl in tiac alu nuh sin kuhtwena kain in ma sruhloaclah. (Deuteronomy 5:6-10) Ke pacl inge, oasr kain in ma sruhloaclah pucspucs ac kuhtuh sin ma sruhloaclah inge tiac arlac kahlwem. Tuhsruhktuh, Jeova el tiac ekyek ke ma el luhngse kuh siyuck sin mwet lal uh. El srackna “Jeova sefanna.” Kuht srihke liye lah kuht ac fahsr liki ma sruhloaclah fuhkah ke pacl inge.
13. Meac kuht ac kuh in muhtwacwacack in luhngse yohk liki Jeova?
13 Ke Colossae 3:5 (riti), kuht kuh in riti ke ma pucspucs ma ac kuh in kuhnahoslah kuh ahkkulukyelah oaru lasr nuh sin Jeova uh. Kuht kuh in liye lah ohiyen rahpkuh el oacpacna alu nuh ke ma sruhloaclah uh. Fuhkah? Ke kuht arlacna luhngse in eis sie ma, sahp kuht luhngse in ahkyohkye mani lasr kuh mwe kahsruhp lasr, ma inge ac kuh in leumi moul lasr oacna sie god na kuh. Ma kuluk nuhkewa ma sramsramkihnyuck ke Colossae 3:5 inge kuhpahsr nuh ke rahpkuh ac ohiyac se inge oacpacna alu nuh ke ma sruhloaclah uh. Pwacnacng, fin yohk kena lasr nuh ke ma inge, kuht kuh in muhtwacwacack in luhngse ma inge yohk liki God. Ac fin ohinge, Jeova el tilac “Jeova sefanna” nuh sesr. Kuht ac tiac luhngse ma inge in sikyak.
14. Kahs in sensen fuhkah mwet sap John el ahkkahlwemye ke luhngse lasr nuh sin God uh?
14 Mwet sap John el ahkkahlwemye pac ke sie ma ma ac oacpacna inge. El sensenkihn muh fin kuhtwena mwet el luhngse ma luhn facluh kuh “luhng luhn ikoac, ma mwet uh liye ac mwel, ac ma lusrohngtwen nuhkewa ma mwet uh kohnkihn,” na el “tiac luhngse Pahpah.” (Sie John 2:15, 16) Pwacnacng, kuht enenuh in sifacna tuni insiacsr pacl nuhkewa in liye fin kuht luhngse facluh. Sahp, kuht ac kuh in konwacack lah kuht muhtwacwacack in luhngse kain in mwe ahkengan, mwet, ac kain in nuknuk ac nahweyuck luhn facl se inge. Kuh sahp, kuht luhngse in eis ma “wo liki mwet ngiac” ke kuht suk in wi ke lutlut fuhlwact. (Jeremiah 45:4, 5) Facl sasuc uh arlacna apkuhran me. Pwacnacng, kuht enenuh in esam kahs na kuh lal Moses ah! Kuht fin kahlwem kac ac luhlahlfongi na pwacye lah “Jeova God lasr El Jeova sefanna,” kuht ac ahkkahlwemye oaru lasr nuh sel muhkwena ac kuhlwacnsuhpwacl ke inkacnek ma el luhngse.—Hebrew 12:28, 29.
SRUOKYAC NA OHIYEN INSE SEFANNA
15. Efuh kuh Paul el ahkacsmakihnye mwet Christian in pacl sac lah God el “Jeova sefanna”?
15 Kahs inge “Jeova sefanna” kahsre kuht in kahlwem kac lah Jeova el luhngse mwet kuhlwacnsap lal uh in inse sefanna ac in oacna sie finsrak laltahl ke moul. Ke congregation luhn mwet Christian in pac meet ah, oasr mwet Jew, mwet Greek, mwet Rome ac kuhtuh pac mwet ke muhtuhnfacl sahyac. Eltahl tiac oacna sie ke kapkapack, facsin ac ke ma luhngse laltahl uh. Ke srihpac se inge, upac nuh sin kuhtuh seltahl in ekuhllah inkacnek in alu laltahl uh kuh in sislah inkacnek in alu laltahl meet ah. Pwacnacng, Paul el enenuh in ahkacsmakihnyacltahl lah Jeova pa God sefanna luhn mwet Christian uh.—Riti Sie Corinth 8:5, 6.
16, 17. (a) Kahs pahluh fuhkah ahkpwacyeyuck ke pacl inge, ac ma wo fuhkah tuhkuh kac? (b) Meac kuh in ahkmuhnahsye inse sefanna lasr uh?
16 Fuhkah nuh ke congregation luhn mwet Christian ke pacl inge uh? Mwet pahluh Isaiah el fahk lah “in lwen sahflah,” mwet ke muhtuhnfacl nuhkewa ac fah tuhkweni alu nuh sin Jeova. Eltahl ac fahk ma inge: “El [Jeova] fah luti nuh sesr ke inkacnek Lal, ac kuht fah fahsr inkacnek Lal.” (Isaiah 2:2, 3, BMK) Kuht engan in liye lah kahs pahluh inge ahkpwacyeyuck mihsenge! Mwet lili wiyacsr uh tuhkuh ke kain in acn, kain in kahs, ac kain in facsin. Finne ohinge, kuht inse sefanna ke alu lasr nuh sin Jeova uh. Tuhsruhktuh, ke srihpen kuht nuhkewa tiac oacna sie, kuhtuh pacl uh oasr ma upac ma kuh in sikyak.
Yac kom kwacfeacng in sruokyacna inse sefanna luhn congregation uh? (Liye paragraph 16-19)
17 Ke sie mwe puhpuhlyuck, meac puhlakihn lom nuh sin mwet lili sahyac ke sie pacna facsin? Kahs, nahweyuck, ohiyacltahl ac mongo nwacltahl uh sahp siena liki ma kom pah kac uh. Yac kom srihke in tiac sramsram nuh seltahl ac kwacna wi mwet na ma oacna kom? Meac puhlakihn lom nuh sin mwet elder ke acn sum ma fuhsr liki kom kuh tuhkuh ke siena acn ac facsin? Kuht fin tiac taran, sahp kuht ac kuh in lwelah ma tiac oacna sie sesr inge in ahkkulukye kuht ac sraclihk inmahsrlosr.
18, 19. (a) Kahs in kahsruh fuhkah sihmlac ke Ephesus 4:1-3? (b) Meac kuht kuh in oruh in kahsruh in sruokyacna inse sefanna luhn congregation uh?
18 Kuht ac fahsr liki kain in ma upac inge fuhkah? Paul el sang kahs in kahsruh nuh sin mwet Christian fin acn Ephesus, sie city kahsruhp ma kain in mwet muhta we. (Riti Ephesus 4:1-3.) Paul el sramsramkihn kuhtuh ohiyac wo oacna inse puhsisacl, efahl, mongfihsracsr, ac luhngse. Ohiyac pucspucs inge oacna sru na fokoko ma tulohkuhnwack sie lohm. Tuhsruhktuh, orekma upac pa enenweyuck in karihngihn sie lohm in wo. Paul el luhngse mwet Christian fin acn Ephesus inge in kwacfeacng in “karihngihn inse sefanna” laltahl in kuhlwacnsuhpuh God.
19 Kuht nuhkewa enenuh in kwacfeacng in sruokyac inse sefanna luhn congregation uh. Kuht ac oruh fuhkah ma inge? Ma se meet, kuht enenuh in ahkkweye ac ahkkahlwemye kain in ohiyac ma Paul el fahk inge: inse puhsisacl, efahl, mongfihsracsr ac luhngse. Ahkluo, kuht enenuh in kwacfeacng in ahkkweye ohiyen ‘mislac se suc kaprihkuhti nuh sie.’ Ke pacl ma oasr fohsack kuh tiac insese inmahsrlosr, ma inge oacna sie srasr ke inse sefanna lasr uh. Pwacnacng, kuht enenuh in ahkwoyelah ma upac inge tuh in sruokyacna mislac ac inse sefanna inmahsrlosr uh.
20. Kuht ac ahkkahlwemye fuhkah lah kuht kahlwem kac lah “Jeova God lasr El Jeova sefanna”?
20 “Jeova God lasr El Jeova sefanna.” Pohloh kahs na yohk srihpac se pa inge! Kahs in acsmakihn inge ahkkweye mwet Israel in pacl meet ah in muhtweng ke ma upac ke pacl se ma eltahl utyak ac kuhtanglah Facl in Wuhlelah. Kahs inge kuh pac in ahkkweye kuht tuh kuht in kuhtanglah ke lwen in ongaiyac luhlahp uh ac wi sang kahsruh nuh ke sie moul ke Paradise ma apkuhran me. Lwelah kuht in tahfwelah na ahkkahlwemye oaru lasr nuh sin Jeova muhkwena. Kuht enenuh in luhngse el ac kuhlwacnsuhpwacl ke insiacsr, nuhnak lasr, ac kuh lasr kewa. Kuht enenuh pac in kwacfeacng in sruokyacna mislac ac inse sefanna inmahsrlon mwet lili wiyacsr uh. Kuht fin tahfwelah na in oruh ma inge, Jesus el ac fah nuhnuhnke kuht oacna sheep ac kuht fah liye ke kahs lal inge ahkpwacyeyuck uh: “Fahsruh, kowos suc ahkinsewowoyeyuck sin Pahpah tuhmuhk! Fahsruh ac usrui tohkohsrahi se suc nuhna ahkoeyucklac nuh suwos e ke muhtwacwacyen oreklac facluh.”—Matthew 25:34.