SIFAC KE KOLO | MWE SRAMSRAM KE KARIHNGIHNYEN BIBLE UH
Bible uh Tiac Kuhlawi
MA UPAC: Luo sin pwepuh ma mwet sihm luhn Bible uh kwacna orekmakihn pa papyrus ac parchment.a (Luo Timothy 4:13) Pwepuh inge oraclah ma upac fuhkah nuh ke Bible uh?
Papyrus uh fihsracsr in mihsaclihk, sohkohni, ac muhnahslah. Richard Parkinson ac Stephen Quirke eltahl oruh lutlut ke moul fin acn Egypt ac eltahl fahk, “Pwepuh sefanna ac kuh in kuhlawi oacna nuknuk ac eklac dust tukun kihtin pacl. Ke pacl ma fihliyucki ma inge ke acn in fihl, pwepuh in lihmlihm inge kuh in sroksrok ne kuhlawi ac mongolac sin kihsrihk in pot kuh won srihsrihk, yohkna mahk uh fin ma inge puckpucki.” Kuhtuh sin papyrus inge, tukun konweyuckyak, oan paht ke acn ma kahlwem kuh sroksrok (humid) oruh sa in muhsahllah.
Parchment uh fokoko liki papyrus, tuhsruhktuh ma inge kuh pac in muhsahllah fin tiac karihngihnyuck wo kuh fin ma inge fihliyucki oan ke acn ma fol kuh ohu upac, ke acn ma sroksrok kuh kahlwem.b Won srihsrihk uh luhngse pac parchment. Puk se inge Everyday Writing in the Graeco-Roman East, fahk lah pa inge srihpac ma pwacnacng puhs sin ma suhmuhslah in pacl meet ah “tiac oan na ne mihsenge.” Bible uh fuhnuh muhsahllah, luhkuhn pweng kac uh wi na wacngihnlac.
FUHKAH TUH IN WACNGIHN NA MA SIKYAK NUH KE BIBLE UH: Masap luhn mwet Jew uh sapkihn tohkohsrah nuhkewa “in oasr yohrohl sie ma suhmuhslah ke puk in masap ac kahs in luti luhn God,” pa puk limekohsr emeet ke Bible uh. (Deuteronomy 17:18) Sahyacn ma inge, mwet sihm suc yohk etwacack la eltahl oraclah ma suhmuhslah pucspucs ke pacl luhn mwet sap in pacl meet ah. Ma suhmuhslah inge kuh in konweyuckyak ke iwen lohlngohk fin acn Israel nohfohn ac fin acn Macedonia! (Luke 4:16, 17; Orekma 17:11) Fuhkah tuh kuhtuh sin ma suhmuhslah mahtuh inge in oan na ne mihsenge?
Ma suhmuhslah mahtuh pucspucs inge, oacna Dead Sea Scrolls oan ke lusen yac pucspucs luun suhfah ma oreklac ke kle ac fihliyucki luun luhf ke acn ma arlacna paho
Philip W. Comfort, sie mukul suc lutlut yohk ke Testament Sasuc uh el fahk, “Mwet Jew eltahl etweyuck ke orekma laltahl in isongyac pwepuh lihmlihm ma fuhs in Bible inge sihmlac kac nuh ke suhfah tuh in karuhnguhnwacng wo.” Kahlwem pac muh mwet Christian tohkohltahl uh ukwe pac ma inge. Kuhtuh ma suhmuhslah mahtuh inge konweyuckyak ke suhfah ma oreklac ke kle, ke infuckihl srihsrihk, ke luhf ac ke acn ma arlacna paho.
SAHFLAHIYAC: Ip pucspucs ke ma suhmuhslah mahtuh ke Bible uh oasr na ne mihsenge, kuhtuh sin ma inge oan ke lusen yac 2,000. Wacngihn kuhtwena ma suhmuhslah sahyac ma puhs ac mahtuh oacna ma suhmuhslah inge.
a Papyrus pa mwe sihm ma oreklac ke sahk ma moul ke kof ac ekihn e sefanna. Parchment uh oreklac ke kulun ma orahkrahk.
b Ke sie mwe puhpuhlyuck, mwet kol uh signiyac copy luhn U.S. Declaration of Independence ma sihmihsyucklac ke parchment. Tukun yac 250 tohkoh, ma inge eflah ac upac in ritiyuck.