Kas Lun Jeova Moul

Kas Fulat Tuku Ke Buk lun Met Nununku

PULAKIN fuka Jeova el akkalemye ke pal se met kulansap lal elos forla lukel a mutamwauk in alu nu sin god kikiap puspus? Fuka fwin elos srakna pilesru in akos a elos pang nu sel siyuk ke me kasru fwin elos sun me keok? Ya Jeova el sang inkanek in kasru nu selos ke pal oinge? Buk lun Met Nununku el sang me top nu ke kusensiyuk yok sripe inge nukemwa. Simusyukla sin met palu Samuel in yea 1100 B.C.E., el akkalemye ma sikyuk nukemwa ke lusen yea 330 kutu​—mutamwauk ke mise lal Josua nu ke pal se togusra se meet lun Met Israel el eis mwal lal oana togusra.

In oana kutu ipin kas fukoko lun God, ku peng, buk lun Met Nununku el arle yok sripe nu sesr. (Hibru 4:12) Ma sakuruk su sikyak simusyukla ka wise nu sesr etauk nu ke oiya lun God. Me lutlut puspus su kut lotela ke ma inge akkeye lalalfongi lasr a kasre kut in sruokye ku “moul paye,” moul ma patpat ke fwalu sasu su God el mwolela. (1 Timote 6:12, 19; 2 Piter 3:13) Akwuk nukemwa ke molela su Jeova el orala nu sin met kulansap nukemwa lal sang me akkalemye ke sie molela su yok liki ke inkanek lun Mwen natul, Jisus Kraist, in pal fwasru.

EFU KU MET NUNUNKU PUSPUS ENENEYUK?

(Met Nununku 1:1–3:6)

Tokin togusra nukemwa lun an Kenan elos kuf ke meun ye koko lal Josua, kais sie sruf lun met Israel elos som in an su elos usrui a sruokye an lalos inge. Tusruktu, met Israel elos tia lusla met nukemwa su muta fwin an inge. Luma se inge tafongla paenang oasr me sruf upa sikyak nu sin met Israel.

Fwil se su tuku tokin len lal Josua elos ‘tia etu Jeova ku orekma lal su el oru ke Israel.’ (Met Nununku 2:10) Oayepa, metu elos mutamwauk in payuk nu sin met Kenan a in kulansap nu sin god kikiap puspus lalos. Paenang Jeova el lela met lokwalok lalos in kutangelosla. Tusruktu, ke pal se orekma koluk ku kemkuta upala, tulik puspus nutin Israel elos pang nu sin God paye siyuk ke kasru. Inmasrlon ma sikyuk inge pa ke alu, ke oiyen moul lun metu, a ke akwuk lun politic, a ke pal sepana inge oasr sie me sramsram ku ma simusla orekla ke met nununku puspus su Jeova el tulokunak in molela met kulansap nukemwa lal liki met lokwalok lalos.

Kusensiyuk Puspus ke Ma Simusla Eis Top Ka:

1:2, 4​—Efu Sruf lal Juda el pa sruf se meet in eis fwal se su etukyung nu selos? Pal nukemwa, kunokon inge fwa som nu sin sruf lal Ruben, mwen se meet natul Jekob. Tusruktu ke kas in palye lal ke el apkurun in mise, Jekob el palye la Ruben el tia eis meet ma inge, ke sripen el fuleak kunokon mwo lal oana sie mwuonsie. Simeon a Livai, elos su orala orekma sullalel, elos fwa akfwasryeloselik a sreloselik in Israel. (Genesis 49:3-5, 7) Paenang, tulik se tok u su fwal in eis kunokon inge pa Juda, tulik akakosr natul Jekob. Simeon, su welul Juda, eis ip srisrik puspus lun an su fwasrelik inmasrlon an yok lal Juda.a​—Josua 19:9.

1:6, 7​—Efu ku oteyukla kuflapan pao a kuflapan nien togusra puspus su kuf ke meun? Sie met su tula kuf lulap ke pao a kuf lulap ke niel el sufwal nu ke orekma in meun. Fuka sie met meun el ku in sruokye kutlas natul ku me pusr natul fwin wanginla kuf lulap ke paol. A wanginla lun kuf lulap ke niel fwa oru sie met in tula ku lal in tu ke inkanek mwo.

Me Lutlut nu Sesr:

2:10-12. Kut enenu in oru sie akwuk in lutlut Baibel tu in ‘tia mwulkunla kulang a orekma nukemwa lun Jeova.’ (Sam 103:2) Papa a nine nukemwa enenu in filiye ma paye ke Kas lun God nu insien tulik natulos.​—Duteronomi 6:6-9.

2:14, 21, 22. Jeova el lela ma koluk puspus in sikyuk nu sin met kulansap puspus lal ke sripen sie akwuk​—in sang kai nu selos, in akmwoyelos, a in moklelos in sifwil folok nu sel.

JEOVA EL TULOKUNAK MET NUNUNKU PUSPUS

(Met Nununku 3:7–16:31)

Me sramsram sakuruk ke orekma in pulaik lun met nununku puspus mutamwauk ke pal se Otniel el aksafyela sruo lun met Israel ke lusen yea alkosr ye koko lun sie togusra lun an Mesopotamia. In orekmakin sie inkanek pulaik, Met nunuku Ehud el uniye togusra fat lun an Moab, pangpang Eglon. Shamgar sie met pulaik el sifwana uniye met Filistia 600 ke el orekmakin me sringsring lun cow. Ke me akkeye lal Debora, su kulansap oana sie mutan palu a sie met nununku, a ke kasru lun Jeova, Berak a met meun sengoul tausen lal su orekmakin kofwen me meun fusresr elos kutangla un met meun fukoko lal Sisera. Jeova el tulokonulak Gidion a sang nu sel a nu sin met tolfoko lal kutangla fwin met Midian puspus.

Kel Jepta, Jeova el molela met Israel liki met Ammon. Tola, Jair, Ibzan, Elon, a Abdon elos oayepa wi ke un met 12 su nununku met Israel. Pal lun met nununku safla in pal lal Samson, su lain met Filistia puspus.

Kusensiyuk Puspus ke Ma Simusla Eis Top Ka:

4:8​—Efu ku Berak el siyuk ke pal puspus tu mutan palu Debora in welul som nu ke an in meun? Kalem la, Berak el nunku mu el sufwal elan mukena som in lain un met meun lal Sisera. Ke mutan palu se inge welul el fwa akkeyel a met meun nukemwa lal la oasr yurolos kolyuk lun God a el sang nu selos lalalfongi. Me siyuk lal Berak pal puspus Debora el an welul, ke ma inge, tia in me akul mu munas, a me akul lun lalalfongi fukoko.

5:20​—Fuka itu puspus meun in kosrao kel Berak? Baibel el tia akkalemye fwin kasru lun lipufon oasr ka, ku ma puspus in kosrao su pangpang meteor putatla nu fwalu paenang met lalmetmet lal Sisera elos nunku mu oana sie akul nu ke kunausten, ku saap ma inge kas palu in kosrao su orekmakinyuk nu sel Sisera in akpayeye ke orekma sito. Tusruktu, wangin alolo, la oasr kain in orekma mutal lun God orek.

7:1-3; 8:10​—Efu ku Jeova el fwak la met 32,000 lal Gidion arlana pus in lain met lokwalok su piselos oasr ke 135,000? El fwak ma inge ke sripen Jeova el fwa sang kutangla nu sel Gideon a nu sin met nukemwa lal. God el srunga elos in nunku mu elos kutangla met Midian ke sripen ku lalos sifwana.

11:30, 31​—Ke el oru mwuleang lal, ya oasr ke nunak lal Jepta sie met oana me kise? Kain in nunak inge wangin ke nunak lal Jepta, ke sripen Masap el fwak: “A fwa tia koneyukyak yurum kutena met su oru tu mwen natul ku an natul in fwasr sasla in e.” (Duteronomi 18:10) Tusruktu, oasr na paye ke nunak lal Jepta sie met a tia sie kosro. Kosro puspus su fwal in me kise tia ma orek in loom sin met Israel. A in kisekin sie kosro fwa tia me sang yok. Saap Jepta el etu la met su fwa illa liki srungul in loom sel in sonol sie selos pa an natul. Met inge pa kisekinyuk “oana sie me kise furur,” su kalme pa met se inge fwa oru orekma in kulansap pal nukemwa nu sin Jeova nu in loom alu ku temple.

Me Lutlut nu Sesr:

3:10. Kutangla ke kaifweang ke ma lun ngun, fwal nu ke ngun lun Jeova, a tia ke lalmetmet lun met​—Sam 127:1.

3:21. Ehud el orekmakin kutlas natul ke inkanek mwo a ke pulaik. Kut enenu in eis orekma utuftuf ke “kutlas lun ngun, pa inge, Kas lun God.” Kalmen ma inge pa kut enenu in orekmakin Ma Simusla ke pulaik ke orekma in luti lasr.​—Efesus 6:17; 2 Timote 2:15.

6:11-15; 8:1-3, 22, 23. Oiyen fwokpap lal Gidion luti kut ke me lutlut yok sripe tolu: (1) Fwin sie kunokon el etuku nu sesr, kut enenu in nunku ke sripen kunokon inge a tia nunku ke oiyen pengpeng su kupasr nu ke ma inge. (2) Fwin sramsram nu selos su lungse in akukuin, srike in akkalemye inse fwokpap pa inkanek mwo emeet. (3) Inse fwokpap karungin kut liki nunak koluk nu ke pengpeng a mwal.

6:17-22, 36-40. Kut enenu pa in taran a “tia lalalfongi kas nukemwa su etuku ke ngun.” A, kut enenu in “srike kas puspus lun ngun fwin ma sin God me.” (1 Jon 4:1) Tu in etu fwin me kai el akola in sang pa fwal nu ke kas lun God, sie met Kristian elder sasu el enenu in siyuk kasru sin sie met elder su yok tari experience la.

6:25-27. Gidion el orekmakin lalmetmet tu in tia purakak met lokwalok puspus lal in mulat su tia eneneyuk. Ke orekma in luti peng mwo, kut enenu in taran in tia aktoasrye met puspus ke inkanek in sramsram lasr.

7:6. Ke orekma in kulansap nu sin Jeova, kut enenu in oana mokul 300 lal Gidion​—elos akola pal nukemwa a oasr nunak sumwos in sano.

9:8-15. Arulanu koluk in akkalemye oiya fulang ku inse fulat a nunku in suk mwal ku ku!

11:35-37. Wangin alolo la me srikasrak mwo lal Jepta kasru tulik mutan natul in akyokye lalalfongi fukoko a sie ngun in kisekin moul. Papa a nine nukemwa in pal inge elos ku in oakiye kain in me srikasrak mwo inge nu sin tulik natulos.

11:40. In sang kas in kaksak nu sin sie met su akkalemye ngun in insemwomwo a moniyuk ke orekma in kulansap nu sin Jeova akkeye met sen.

13:8. In luti tulik natulos, papa a nine elos enenu in pre nu sin Jeova ke kasru a akos masap lal.​—2 Timote 3:16.

14:16, 17; 16:16. In sang ma upa nu sin sie met ke inkanek in tung a akukuin ku in kunausla akwuk in futoto lun sie met.​—Soakas 19:13; 21:19.

MA KOLUK PUSPUS SAYE IN ISRAEL

(Met Nunuku 17:1–21:25)

Ip safla ke buk lun Met Nununku el sramsram ke me sramsram luo. Me sramsram se meet el akkalemye ke sie mokul pangpang Maika, su oakiye sie ma srulela in loom sel a siyuk sie met Livai in orekma oana sie met tol nu sel. Tokin elos kunausla siti lun Laish, ku Lishem, met Dan elos musai siti lalos sifwana a pangon ma inge Dan. Orekmakin ma srulela lal Maika a met tol lal, elos oakiye sie pa kain in alu in an Dan. Arulanu kalem, la Lishem el sruo meet liki mise lal Josua.​—Josua 19:47.

Ma sikyuk akluo sikyuk tia pat tokin mise lal Josua. Oasr sie orekma koluk ke sruinku su orek sin kutu met Benjamin in siti lun Gibeah su paenang apkurun in kunanula sruf nu kemwa lun Benjamin​—mokul 600 mukena moulla. Tusruktu, oasr akwuk mwo orekla a elos ku in eis mutan kielos, a piselos puseni nu ke piselos pus liki met meun 60,000 ke pal in kolyuk lal Devid.​—1 Kronikel 7:6-11.

Kusensiyuk Puspus ke Ma Simusla Eis Top ka:

17:6; 21:25​—Fwin ‘kais sie met elos pala in oru ma sumwos ye mutal sifwana,’ ya ma inge akkeye sie oiya su srunga kolyuk lun akwuk lun masap ku gufernment? Mo, ke sripen Jeova el orala akwuk in kol met nukemwa lal. El sang nu selos Masap a akwuk lun met tol in lutelos ke inkanek lal. Ke inkaenk lun Urim a Thummim, met tol fulat el ku in siyuk God ke ma yok sripe puspus. (Exodus 28:30) Siti nukemwa oasr pa met matou puspus su ku in sang me kai mwomwo. Fwin sie met Israel el sifwana eis ma lane ke me sang puspus inge, oasr sie me kolyuk mwo nu ke pulakin lal. Orekma lal “in oru ma sumwos ye mutal sifwana” ke inkanek inge isus fwako mwo. Ke oiya saye, fwin sie met el pilesru Masap a orala sulela lal sifwana ke oiya a ke alu, fwako lun ma inge koluk.

20:17-48​—Efu ku Jeova el lela met Benjamin in kutangla pal luo liki sruf puspus saye, fwinne met Benjamin enenu in kaiyuk? In lela sruf oaru puspus in kuf pal puspus meet, Jeova el srike kena lalos in eisla ma koluk liki Israel.

Me Lutlut nu Sesr:

19:14, 15. Srunga su akkalemyeyuk sin met puspus lun Gibeah in akkalemye kulang pa sie akul lun sie ma koluk ke oiya. Met Kristian nukemwa sapkinyuk in “fwasr tokin inkanek lun kulang.”​—Rom 12:13.

Molela Apkurun

Ke pal na futoto, Togusrai lun God ye poun Kraist Jisus fwa kunausla akwuk koluk lun fwalu a fwa ase sie molela yok nu sin met sumwos a met puspus su wangin tun a ku kuye. (Soakas 2:21, 22; Daniel 2:44) ‘Met lokwalok nukemwa lun Jeova elos fwa kunausyukla, a met nukemwa su lungse el fwa oana fwatu ke som in ku lal.’ (Met Nununku 5:31) Lela kut in akpayeye la kut sie sin met puspus su lungse Jeova ke inkanek in orekmakin ma kut lotela ke buk lun Met Nununku.

Ma paye se meet su akkalemyeyuk pal puspus ke ma simusla ke met nununku pa: Akos nu sin Jeova kol nu ke me insemwomwo puspus, seakos kol nu ke ongoiye puspus. (Duteronomi 11:26-28) Arulanu yok sripe kut in orekmakin “akos ke insie” nu ke lungse lun God, su akkalemyeyuk nu sesr!​—Rom 6:17; 1 Jon 2:17.

[Footnote]

[Map on page 29]

(For fully formatted text, see publication)

“Jeova akfulatye met nununku, su molelosla liki poun met su wapelos.”​—Met Nununku 2:16, NW

MET NUNUNKU

1. Otniel (MANASSA)

2. Ihud (JUDA)

3. Shamgar (JUDA)

4. Berak (NEFTALAI)

5. Gidion (ISSAKAR)

6. Tola (MANASSA)

7. Jeir (MANASSA)

8. Jepta (GAD)

9. Ibsan (ASER)

10. Ilon (ZEBULUN)

11. Abdon (EFRAIM)

12. Samson (JUDA)

DAN

MANASSA

NEFTALAI

ASER

ZEBULUN

ISSAKAR

MANASSA

GAD

EFRAIM

DAN

BENJAMIN

REUBEN

JUDA

[Picture on page 30]

Mwe lutlut fuka kom lotela ke me siyuk ke pal puspus lal Berak tu Debora el an som nu ke an in meun?