Sie Lutlut Yok ke Kutu Me Sramsram Pulenfong Ke Mise

KE lusen me sramsram nu kemwa lun fwalu, metu elos tia kalem a fos ke mise su ku in sikyuk nu selos. Sayen ma inge, sangeng ke mise yokyokelik ke sripen me luti kikiap puspis lun alu, fasin puspis su arulanu pengpeng, a kain in lalalfongi puspis lun met se met se. Ma upa su tuku ke sangeng ke mise, ku in kunausla ku lun sie met in pulakin insemwomwo ke moul a ma inge akmunasye lalalfongi lun sie met ke kalmen moul.

Alu pengpeng puspis misenge elos eis meta yok ke orekma lalos in akkeye me sramsram pulenfong puspis misenge ke mise. Lutlut ke kutu me sramsram inge ke kasru lun ma paye lun Baibel, ku in kasre kut in kalem ke nunuk lasr ke mise.

Me sramsram pulenfong se meet 1: Mise mukefwunnu pa saflaiyen moul.

“Mise . . . el sie ipen moul lasr,” pa inge buk inge Death​—The Final Stage of Growth el fwak. Kain in me sramsram ou inge akkalemye sie kain in lalalfongi la mise el sie ipen moul, pa inge saflaiyen ma moul nu kemwa. Ke sripe se inge, met puspis elos srukye kain in nunuk su wangin fwinsrak pangpang nihilistic a oiye rapku ke ma nu kemwa su elos ku in eis nu sin kutu met.

Tusruktu, ya mise pa saflaiyen moul? Met puspis su lutlut pangpang researchers tia nunku ou inge. Ke me pupulyuk, Calvin Harley, sie met biologist su lutlut ke matwe lun met, el aketeye ke sie interview nu sel la el tia lalalfongi la met nu kemwa “pakiyuki tari in mise.” Met immunologist inge William Clark el aketeye la: “Mise el tia ipen moul.” a Seymour Benzer, lun California Institute of Technology, el nunku la “matwe lun sie met kom tia ku in lumeyuk mu oanu watch we, a el sie luma ku ma sikyuk se, su kut fwinsrak la kut ku in ekulla.”

Ke pal se met scientist elos lutlut ke luman monin met, elos arulanu lut. Elos koneak la oasr me kasru puspis ke manosr a kain in ku su kasre kut in moul alukela liki 70- nu ke 80-yiu matwe. Ke sie me pupulyuk, met scientist elos koneak la brain lasr ku in srukye me lutlut pukanten. Sie researcher el lalalfongi la brain lasr ku in srukye me lutlut pukanten su “ku in nekla lungoul million volume, pise se inge oanu pisen volume puspis su oasr ke library lulap puspis fwin fwalu.” Kutu sin met neuroscientist elos lalalfongi la ke lusen moul lun met nu fon, sie met el orekmakin na 1/100 lun percent 1 (.0001) ke nunuk lal. Ke ma inge, arulanu fwal in siyuk, ‘Efu oasr yurosr sie kain in brain su arulanu fukoko fwinne kut orekmakin na ip srisrik ke lusen moul lasr nu fon?’

Loang akmwoye pa fuka met nu kemwa elos pulakin ke mise! Nu sin met puspis, mise lun mutan kielos, ku mise lun mokul tumalos, ku mise lun tulik nutulos pa sropon me asor yok emeet ke moul lalos. Akkolukyeyukla na paye pulakin lun sie met ke lusen pal loeloes tokin mise lun met su elos lungse yok. Fwinne nu sin met puspis su lalalfongi mu saflaiyen moul pa mise mukena elos koneak la arulanu upa nu selos in nunku a lalalfongi la mise lalos sifwanu pa saflaiyen ma nu kemwa. Me rid inge British Medical Journal el sramsram ke “sie nunuk lalmetmet su arulanu pengpeng la, met nu kemwa lungse in moul ke lusen pal loeloes fwin ku.”

Ke sripen pulakin a nunuk lun met puspis ke mise, ku sakuruk lun nunuk in esam a lutlut ke ma puspis, a kena lun inse in moul ma patpat, ya ma inge nu kemwa tia akkalemye la God el orekutla in moul? Paye, God el orala met in moul ma patpat a tia in mise, paenang tia mise pa saflaiyen moul. Loang akmwoye ke ma God el oakiye nu sin seanyen se meet ke pal fwasru lalos: “Komwos in kapek, a yokelik, a nekla fwalu, a kutangla, a leum fwin ik in mwea, a fwin mwon yen engyengu, a fwin ma moul nu kemwa, su mokuikui fwin fwalu.” (Genesis 1:28) Sie pal fwasru mwolanu na paye pa inge!

Me Sramsram pulenfong ak 2: God el eisla met ke pal in mise in muta nu yurol.

Sie nine su yiu 27 matwe su apkurun nu in mise a akola in likiye tulik srisrik tolu nutul el fwak nu sin nun se lun alu lun Catholic: “Nik kom tuku a fwak nu sik la pa inge ma lungse lun God nu sik. . . . Nga srunga na paye fwin kutu met elos fwak nu sik ou inge.” Tusruktu, pa inge ma alu puspis elos luti ke pal in mise​—God el eisla met in muta yurol.

Ya Met Orekutla el arulanu silolel paenang el tia nunku ke pulakin lasr a el lungse in unikutla, fwinne el etu la kut srunga na paye in mise? Mo, God lun Baibel el tia ou inge. Fwal nu ke 1 Jon 4:8, “God el lung.” Loang akmwoye meyen ma inge tia fwak la oasr lungse yurin God, ku God el kulang, a el fwak la God el lung. Arulanu yok, nasnas, a sumwosmwos na paye lungse lun God, el tingtingi ke lungse, a lungse ku in akilenyuk nu ke oiyel a orekma lal, paenang sumwos na paye in fwak la el pa sropon lungse. Tia pa inge kain in God su eisla met ke inkanek lun mise in muta nu yurol.

Alu kikiap el oru met puspis in fos ke an su met mise elos som nu we a ke ma sikyuk nu sin met mise. Kosrao, hell, purgatory, Limbo​—ma inge nu kemwa a kutupa an saye oru met puspis in fos a sangeng yok. Tusruktu, kut fwin tuni Baibel, el aketeye nu sesr la wangin etu lun met mise; elos oanu motul. (Ekklisiastis 9:5, 10; Jon 11:11-14) Ke ma inge, kut tia enenu in fosnga ke ma e sikyuk nu sesr tokin kut mise, oanu ma kut oru ke pal se kut liye sie met el motul folosumwos. Jisus el sramsram ke sie pal “ke elos nu kemwa su muta in kalyuku su el esam” fwa “tuku liki” in moul ke sie paredais fwin fwalu.​—Jon 5:28, 29; Luk 23:43.

Me sramsram pulenfong ak 3: God el eis tulik srisrik in ekla lipufon.

Elisabeth Kübler-Ross, su lutlut ke met puspis su mas upa a wanginla fwinsrak, el sramsram ke nunuk pengpeng lun met puspis su moniyuk ke alu lalos. Ke pal se el sramsram ke ma sikyuk se, el aketeye la “sie ma lalfon in fwak nu sin tulik srisrik la God el arulanu lungse tulik srisrik mokul paenang el eisla ma wiel pangpang Johnny a wisella nu in kosrao.” Kain in kas inge akkolukye God meyen tia pa inge oiye a akmwuk lal. Dr. Kübler-Ross el tafwela: “Ke pal se tulik srisrik mutan inge el kapek a matula mulat lal nu sin God tia ku in wanginla, a ma inge ku in kol nu ke me keok ke nunuk ke sripen asor lulap fwin tulik mokul srisrik nutul el mise yiu tolngoul toko.”

Efu ku God el eisla tulik srisrik in oasr lipufon sasu lal​—oanu God el enenu tulik srisrik yok liki enenu lun papa a nine ke tulik nutulos? Fwin paye la God el eisla tulik srisrik ke pal in mise, ya ma inge tia akkalemye la wangin lungse lal, el sie Met Orekutla su rapku? Mo tia ou inge, Baibel el fwak: “Lungse ma sin God me.” (1 Jon 4:7) Ya sie God lun lungse el ku in oru sie kain in orekma su met nu kemwa fwin fwalu elos nunku mu tia sumwos?

Ke ma inge, efu tulik srisrik elos mise? Kutu topuk lun Baibel ku in konoiyukyuk in Ekklisiastis 9:11: “Pal a ma sikyuk tuku nu selos nu kemwa.” A Sam 51:5 el aketeye nu sesr la kut nu kemwa sesumwos, ku, ke pal se kut srakna muta ke insien nine kiesr, a safla lun met nu kemwa misenge pa mise su tuku ke kain in luma a inkanek puspis. Kutupal mise ku in sikyuk meet liki pal in isusla, paenang awowo el mise tari ke pal in isusla. Ke kutu ma sikyuk, tulik srisrik elos mise ke sripen ongoiye ku accident. Tia God pa oru ma inge nu kemwa.

Me sramsram pulenfong ak 4: Kutu met elos akkeokyeyuk tokin mise lalos.

Alu puspis elos luti la met koluk elos som nu ke hell a akkeokyeyuk ma patpat. Ya kain in me luti inge sumwos a tuku ke Ma Simusla? Lusen moul lun met oasr ke 70 ku 80 yiu matwe. Fwinne sie met el oru ma koluk upa ke lusen moul lal nu fon, ya me keok ma patpat sie kain in kai sumwos? Mo, tia nununku sumwos fwin sie met el akkeokyeyuk ma patpat ke sripen ma koluk lal su el oru ke lusen moul lal nu fon su arulanu futoto.

God mukena ku in akkalemye ma sikyuk nu sin met tokin el mise, a el oru ou inge ke Kas Lal su simusyukla, Baibel. Pa inge ma Baibel el fwak: “Tu ma sikyuk nu sin tulik nutin metu, sikyuk nu ke kosro, oanu sie mise ou inge mise sie; aok oasr momong siefwunnu yurolos . . . Elos nu kemwa som nu yen siefwunnu. Elos nu kemwa ma sin kutkut me, a elos nu kemwa sifwil folokla nu ke kutkut.” (Ekklisiastis 3:19, 20) Ma inge el tia sramsram ke sie e in hell. Met nu kemwa folokla nu ke kutkut​—ke wangin—​ke pal in mise lalos.

Tu in akkeokyeyuk sie met, enenu in oasr etu lal. Ya oasr etu lun met mise? Sifwilpa, Baibel el aketeye topuk ke kusensiyuk inge: “Tu met moul etu tu elos fwa mise; a met mise tia etu kutena ma, a wangin pa me mol yurolos, tu esam lalos mulkinyukla.” (Ekklisiastis 9:5) Arulanu upa nu sin met mise, su “tia etu kutena ma,” in pulakin keok ke kutena an.

Me sramsram pulenfong ak 5: Mise pa safla ma patpat lun ma moul nu kemwa.

Ke pal se kut mise kut wanginla, tusruktu tia kalme la ma nu kemwa safla tari a fwinsrak nu kemwa in moul wanginla. Mokul oaru Job el etu la el e som nu ke kalyuk, ku Sheol ke pal in mise lal. Tusruktu lela kut in loang akmwoye nu ke pre lal: “O ke kom in lungsum in mwukunyula in Sheol, ke kom lungsum in srukyuwi in lukma, nu ke pal se mulat lom wanginla, ke kom lungsum in pakiye sie pal nu sik, a esam yu! Ya sie met fwin mise, el fwa sifwil moul? . . . Na kom fwa pang, a Nga fwa topuk kom.”​—Job 14:13-15.

Job el lalalfongi la el fwin oaru nu ke mise, God el fwa esamul a tokin sie pal el fwa sifwil moulyuk. Pa inge lalalfongi lun met kulansap nu kemwa lun God in pal meeta. Jisus sifwanu el sang me akpayeye ke fwinsrak inge a akkalemye la God el fwa orekmakunul in akmoulyeak met mise. Kas lun Kraist inge ase nu sesr me akpayeye: “Tu aur se e fwa tuku, ke elos nu kemwa su muta in kalyuku fwa long pusral [Jisus] a fwa tuku liki, elos su orek ma mwo, nu ke sifwil moulyuk lun moul, a elos su orek ma koluk, nu ke sifwil moulyuk lun nununku.”​—Jon 5:28, 29.

Tu kitin pal na God el fwa akwanginyela ma koluk nu kemwa a oakiye sie fwal sasu ye kolyuk lun ma in kosrao. (Sam 37:10, 11; Daniel 2:44; Fwakyuk 16:14, 16) A ke saflaiye e fwa sie paredais fwin fwalu nu fon, nenela ke met su kulansapu God. Ke Baibel kut ku in rid ou inge: “A Nga long sie pusra lulap liki tron fwakang: ‘Liye’! Loom sin God on yurin metu, a el fwa muta yurolos, a elos fwa met sral. A God el fwa muta yurolos. A el fwa God lalos. A el fwa ela sroninmutalos nu kemwa, a e fwa wangin pa mise, a elos fwa tia sifwil asor ku tung ku ngal. Tu ma meeta wanginla.’ ”​—Fwakyuk 21:3, 4.

Sukoskla Liki Sangeng

Etauk nu ke fwinsrak ke sifwil moulyuk wekunang etauk sin Sie su sropon akmwuk inge ku in wise pwarak nu sum. Jisus el mwolela: “Komwos fwa etu ma paye, a ma paye fwa aksukosokye komwos.” (Jon 8:32) Ma inge wi pa in aksukosokye kut liki sangeng ke mise. Jeova mukefwunnu ku in ekulla na paye akmwuk lun moul su som nu ke matuo a mise a el mukena ku ase nu sesr moul ma patpat. Ya kom ku in lalalfongi ke mwolela nu kemwa lun God? Aok kom ku, meyen Kas lun God akpayeyuk pal nu kemwa. (Isaia 55:11) Kut kaifwe kom in lutlut yok ke akmwuk lun God nu sin metu. Met Lo lun Jeova elos engun in kasre kom.

[Blurb on page 6]

Sie ma upa ke sangeng ke mise pa ke el ku in kunausla ku lun met se in engunkin moul

[Chart on page 7]

KUTU NU KE ME SRAMSRAM MEA MA SIMUSLA EL FWAK?

PULENFONG KE MISEB

● Mise pa saflaiyen moul Genesis 1:28; 2:17; Rom 5:12

ma akmwuki tari

● God el eis met in mise Job 34:15; Sam 37:11, 29; 115:16

tu in welul

● God el eis tulik srisrik Sam 51:5; 104:1, 4; Hibru 1:7, 14

in ekla lipufon

● Kutu met elos akkeokyeyuk Sam 146:4; Ekklisiastis 9:5, 10; Rom 6:23

tokin mise lalos

● Mise pa safla ma patpat Job 14:14, 15; Jon 3:16; 17:3; Orekma 24:15

lun moul lasr

[Picture on page 8]

In etu ma paye ke mise aksukosokye kut liki sangeng

[Picture Credit Line on page 5]

Barrators​—Giampolo/The Doré Illustrations For Dante’s Divine Comedy/Dover Publications Inc.